دیپورت از ترکیه: دلایل، مراحل و مهلت اعتراض

دیپورت از ترکیه همان چیزی است که قانون ترکیه آن را «اخراج» (sınır dışı etme) می‌نامد: خارجی با تصمیم اخراج به کشور متبوع، کشوری که از آن عبور می‌کند یا کشور ثالث فرستاده می‌شود (6458 sayılı Kanun m.52/1). این تصمیم را استانداری به دستور اداره کل مدیریت مهاجرت یا رأساً می‌گیرد (6458 sayılı Kanun m.53/1) و پیش از اجرا، مهلت هفت‌روزه‌ای برای اعتراض در دادگاه اداری دارد (6458 sayılı Kanun m.53/3). این راهنما برای خارجی‌ای است که در ترکیه زندگی می‌کند و با تصمیم اخراج روبه‌رو شده یا می‌خواهد بداند کدام وضعیت به دیپورت از ترکیه می‌رسد. ترتیب بخش‌ها همان ترتیبی است که پرونده طی می‌کند: سبب اخراج، کسانی که اخراج نمی‌شوند، مراحل و مرکز بازگرداندن، اعتراض، و آنچه پس از خروج می‌ماند.

مبلغ جریمه اضافه ماندن و جدول ممنوع‌الورودی بر حسب ماه‌های تجاوز در راهنمای جریمه اضافه ماندن در ترکیه آمده است و رفع ممنوعیت پس از خروج در راهنمای ممنوعیت ورود به ترکیه.

1. دیپورت از ترکیه: نکات کلیدی

• دیپورت از ترکیه با تصمیم استانداری انجام می‌شود که به دستور اداره کل یا رأساً گرفته می‌شود (6458 sayılı Kanun m.53/1).
• سبب‌های اخراج در چهارده بند ماده 54 آمده‌اند؛ اضافه ماندن تنها یکی از آن‌هاست و کار بدون اجازه کار، سند جعلی و تهدید نظم عمومی نیز در فهرست‌اند (6458 sayılı Kanun m.54/1).
• کسی که پس از تجاوز بیش از ده روز از ویزا یا اقامت، خودش برای خروج به گذرگاه مرزی بیاید، درباره‌اش تصمیم اخراج گرفته نمی‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.52/1-b, ç).
• خارجی‌ای که پلیس او را دستگیر کند فوراً به استانداری معرفی می‌شود و ارزیابی و تصمیم از چهل و هشت ساعت بیشتر نمی‌شود (6458 sayılı Kanun m.57/1).
• مهلت اعتراض به تصمیم اخراج هفت روز از ابلاغ در دادگاه اداری است و در این مدت، بدون رضایت شخص، اخراج اجرا نمی‌شود (6458 sayılı Kanun m.53/3).
• نظارت اداری در مرکز بازگرداندن حداکثر شش ماه است و فقط در صورت همکاری نکردن شخص، تا شش ماه دیگر تمدید می‌شود (6458 sayılı Kanun m.57/3).
• پس از اخراج، ورود شخص به ترکیه ممنوع می‌شود و سقف عادی ممنوعیت پنج سال است (6458 sayılı Kanun m.9/2-3).

2. دیپورت از ترکیه چیست؟

دیپورت از ترکیه یعنی فرستادن اجباری خارجی به بیرون از ترکیه با تصمیم اخراج. مقصد ممکن است کشور متبوع شخص، کشوری که از آن به ترکیه آمده یا کشور ثالث باشد (6458 sayılı Kanun m.52/1). مرجع تصمیم استانداری است که به دستور اداره کل مدیریت مهاجرت یا رأساً اقدام می‌کند (6458 sayılı Kanun m.53/1). واژه «دیپورت» در قانون نیامده است؛ متن رسمی همه‌جا از «اخراج» سخن می‌گوید.

دیپورت از ترکیه با ممنوعیت ورود یکی نیست، هرچند معمولاً پشت سر هم می‌آیند. ممنوعیت ورود خارجی‌ای که اخراج شده، با تصمیمی جداگانه از سوی اداره کل یا استانداری برقرار می‌شود (6458 sayılı Kanun m.9/2). این دو تصمیم مهلت اعتراض جداگانه دارند و در بخش اعتراض کنار هم آمده‌اند.

3. دیپورت از ترکیه: چه کسانی اخراج می‌شوند؟

دیپورت از ترکیه فقط برای کسانی است که در یکی از بندهای ماده 54 قانون 6458 قرار گیرند. قانون می‌گوید درباره این خارجیان تصمیم اخراج «گرفته می‌شود» (6458 sayılı Kanun m.54/1). جدول زیر بندها را بر حسب موضوع گروه‌بندی کرده است:

گروه	چه کسی	بند
جرم و امنیت	کسی که بر اساس ماده 59 قانون کیفری ترکیه ارزیابی شده که باید اخراج شود	m.54/1-a
جرم و امنیت	رهبر، عضو یا حامی سازمان تروریستی یا سازمان مجرمانه با هدف منفعت	m.54/1-b
جرم و امنیت	کسی که برای نظم عمومی، امنیت عمومی یا سلامت عمومی تهدید است	m.54/1-d
جرم و امنیت	کسی که ارزیابی شده با سازمان‌های تروریستی تعریف‌شده از سوی نهادهای بین‌المللی مرتبط است	m.54/1-k
سند و ورود	کسی که در ورود، ویزا یا اقامت اطلاعات خلاف واقع یا سند جعلی به کار برده	m.54/1-c
سند و ورود	کسی که قواعد ورود یا خروج قانونی را نقض کرده یا به نقض آن اقدام کرده	m.54/1-h
سند و ورود	کسی که با وجود ممنوعیت ورود به ترکیه آمده است	m.54/1-ı
ویزا و اقامت	کسی که بیش از ده روز از مدت ویزا یا معافیت ویزا گذرانده یا ویزایش لغو شده	m.54/1-e
ویزا و اقامت	کسی که اقامتش لغو شده	m.54/1-f
ویزا و اقامت	دارنده اقامت که پس از پایان آن، بدون دلیل قابل قبول، بیش از ده روز مانده	m.54/1-g
ویزا و اقامت	کسی که درخواست تمدید اقامتش رد شده و ظرف ده روز خارج نشده	m.54/1-j
کار و معیشت	کسی که در مدت اقامت در ترکیه، معاش خود را از راه نامشروع تأمین کرده	m.54/1-ç
کار و معیشت	کسی که معلوم شده بدون اجازه کار کار می‌کند	m.54/1-ğ
حمایت بین‌المللی	کسی که پس از آخرین تصمیم درباره درخواست یا وضعیت حمایت بین‌المللی، حق ماندن دیگری در ترکیه ندارد	m.54/1-i

3.1. دیپورت از ترکیه به سبب جرم

دیپورت از ترکیه به سبب جرم پس از پایان مجازات حبس مطرح می‌شود، نه همزمان با محکومیت. خارجی‌ای که به سبب جرم به حبس محکوم شده، پس از تصمیم به اجرای مجازات با تدبیر نظارت یا آزادی مشروط، و در هر حال پس از پایان اجرای مجازات، برای ارزیابی اخراج فوراً به وزارت کشور معرفی می‌شود (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.59/1). این ماده خودش حکم اخراج نیست؛ معرفی برای ارزیابی است و تصمیم اخراج در قلمرو بند (a) ماده 54 گرفته می‌شود (6458 sayılı Kanun m.54/1-a).

دیپورت از ترکیه برای خارجی‌ای که هنوز در مرحله تحقیق یا محاکمه است مسیر دیگری دارد. اگر خارجی پس از رسیدگی دادسرا بر اساس پرونده یا پس از گرفتن اظهاراتش، با قرار منع تعقیب، یا برای محاکمه بدون بازداشت آزاد شود، پلیس پیش از تحویل او به اداره استانی مهاجرت، وضع ماندن او در ترکیه را بررسی می‌کند (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.60/1). کسی که حق ماندن قانونی دارد با ابلاغ آزاد می‌شود تا از همان مدت استفاده کند و کسی که چنین حقی ندارد برای ارزیابی به اداره استانی معرفی می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.60/2-3). اگر مرجع قضایی نظارت قضایی همراه با ممنوعیت خروج از کشور مقرر کرده باشد، پیگیری با پلیس است (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.60/4). نظارت قضایی بدون ممنوعیت خروج مانع خروج نیست، اما پیش از آغاز عملیات اخراج به مرجعی که آن را صادر کرده اطلاع داده می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.60/6).

3.2. دیپورت از ترکیه به سبب کار بدون اجازه کار

دیپورت از ترکیه به سبب کار بدون اجازه کار در دو قانون آمده است. خارجی‌ای که معلوم شود بدون اجازه کار کار می‌کند، برای اخراج به وزارت کشور معرفی می‌شود (6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.23/8) و قانون اتباع خارجی نیز همین وضعیت را سبب اخراج شمرده است (6458 sayılı Kanun m.54/1-ğ). وضع خارجی‌ای که اجازه کارش لغو شود، از سوی نهاد مربوط برای ارزیابی در قلمرو ماده 54 به اداره کل اطلاع داده می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.52/3) و درباره کسی که اجازه کار را برخلاف هدف آن به کار ببرد، همان بند (ğ) اجرا می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.52/4). کارفرمایی که خارجی را بدون اجازه به کار گرفته، مکلف است هزینه اسکان او و همسر و فرزندانش، هزینه بازگشت به کشورشان و در صورت لزوم هزینه درمان را بپردازد (6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.23/9). شرایط گرفتن مجوز در راهنمای اجازه کار در ترکیه آمده است.

3.3. دیپورت از ترکیه به سبب اضافه ماندن

دیپورت از ترکیه به سبب اضافه ماندن فقط پس از گذشت بیش از ده روز از مدت مجاز مطرح می‌شود. سه بند به این وضعیت مربوط‌اند: تجاوز بیش از ده روز از ویزا یا معافیت ویزا (6458 sayılı Kanun m.54/1-e)، تجاوز بیش از ده روز از پایان اقامت بدون دلیل قابل قبول (6458 sayılı Kanun m.54/1-g)، و خارج نشدن ظرف ده روز پس از رد درخواست تمدید اقامت (6458 sayılı Kanun m.54/1-j). مبلغ جریمه، پرداخت در مرز و اثر خروج داوطلبانه بر ممنوعیت در راهنمای جریمه اضافه ماندن در ترکیه جداگانه توضیح داده شده است.

3.4. دیپورت از ترکیه و متقاضیان حمایت بین‌المللی

دیپورت از ترکیه برای متقاضی یا دارنده حمایت بین‌المللی قاعده خاصی دارد. بند (i) کسی را در بر می‌گیرد که درخواستش رد شده، از حمایت مستثنا شده، درخواستش غیرقابل قبول شمرده شده، درخواست را پس گرفته یا پس‌گرفته شمرده شده، یا وضعیتش پایان یافته یا لغو شده، به شرط آنکه پس از آخرین تصمیم حق ماندن دیگری در ترکیه نداشته باشد (6458 sayılı Kanun m.54/1-i). درباره متقاضی یا دارنده حمایتی که در قلمرو بندهای (b)، (d) یا (k) ارزیابی شود، در هر مرحله از روند حمایت بین‌المللی می‌توان تصمیم اخراج گرفت (6458 sayılı Kanun m.54/2). نظام حمایت در راهنمای حمایت بین‌المللی و پناهندگی در ترکیه آمده است.

4. دیپورت از ترکیه: چه کسانی اخراج نمی‌شوند؟

دیپورت از ترکیه حتی با وجود یکی از سبب‌های ماده 54، درباره پنج گروه اجرا نمی‌شود. قانون می‌گوید درباره این افراد «تصمیم اخراج گرفته نمی‌شود» (6458 sayılı Kanun m.55/1):

1. کسی که نشانه جدی هست که در کشور مقصد با مجازات اعدام، شکنجه، یا مجازات یا رفتار غیرانسانی یا تحقیرآمیز روبه‌رو می‌شود (6458 sayılı Kanun m.55/1-a).
2. کسی که سفرش به سبب مشکلات جدی سلامت، سن یا بارداری پرخطر شمرده می‌شود (6458 sayılı Kanun m.55/1-b).
3. کسی که درمان بیماری تهدیدکننده زندگی‌اش ادامه دارد و در کشور مقصد امکان درمان ندارد (6458 sayılı Kanun m.55/1-c).
4. قربانی قاچاق انسان که از روند حمایت از قربانی بهره‌مند است (6458 sayılı Kanun m.55/1-ç).
5. قربانی خشونت روانی، جسمی یا جنسی، تا پایان درمان (6458 sayılı Kanun m.55/1-d).

این ارزیابی برای هر شخص جداگانه انجام می‌شود. ممکن است از این افراد خواسته شود در نشانی معینی بمانند و به شکل و در مهلت‌های خواسته‌شده خود را معرفی کنند (6458 sayılı Kanun m.55/2). چون ارزیابی فردی است، کسی که خود را در یکی از این وضعیت‌ها می‌داند بهتر است مدرک آن، مانند گزارش پزشکی یا سند بارداری، را در پرونده اخراج یا دعوای اعتراض ارائه کند.

4.1. دیپورت از ترکیه: استثناهای آیین‌نامه برای کسی که خودش به مرز بیاید

دیپورت از ترکیه برای گروه‌های دیگری هم، افزون بر پنج گروه ماده 55، پیش‌بینی نشده است. آیین‌نامه اجرایی قانون می‌گوید درباره این خارجیان نیز تصمیم اخراج گرفته نمی‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.52/1):

1. کسی که ویزا یا اقامتش لغو شده و ظرف ده روز، خودش برای خروج به گذرگاه مرزی بیاید (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.52/1-a).
2. کسی که بیش از ده روز از مدت ویزا یا معافیت ویزا گذرانده و خودش برای خروج به گذرگاه مرزی بیاید (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.52/1-b).
3. کسی که با ویزا یا معافیت ویزا آمده، درخواست اقامتش رد شده و از مدت ویزا یا معافیت ویزای خود استفاده می‌کند (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.52/1-c).
4. دارنده اقامتی که بدون دلیل قابل قبول بیش از ده روز از پایان آن گذرانده و خودش برای خروج به گذرگاه مرزی بیاید (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.52/1-ç).
5. کسی که درخواست تمدید اقامتش رد شده، ظرف ده روز خارج نشده و سپس خودش برای خروج به گذرگاه مرزی بیاید (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.52/1-d).
6. کسی که درخواست حمایت بین‌المللی را پس گرفته یا پس‌گرفته شمرده شده و کتباً اعلام کند از حق دعوا صرف‌نظر کرده و داوطلبانه به کشورش بازمی‌گردد، یا کتباً از حق دعوا صرف‌نظر کرده و طبق مقررات دیگر قانون حق ماندن در ترکیه دارد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.52/1-e, f).
7. متقاضی حمایت بین‌المللی که در چارچوب درخواست غیرقابل قبول یا ارزیابی تسریع‌شده به دادگاه مراجعه کرده، تا صدور رأی قطعی (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.52/1-g).

برای کسی که اضافه مانده، نکته عملی این فهرست در یک شرط است: استثنا به آمدن خود شخص به گذرگاه مرزی بسته است، نه به دستگیر شدن. اثر این خروج بر جریمه و ممنوعیت ورود در راهنمای جریمه اضافه ماندن در ترکیه آمده است. اگر ارزیابی نشان دهد تصمیم اخراج لازم نیست، استانداری تصمیمی مبنی بر عدم لزوم اخراج می‌گیرد و آن را به شخص ابلاغ می‌کند (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.52/5).

4.2. دیپورت از ترکیه پس از پذیرش استثنا: اقامت انسانی

دیپورت از ترکیه برای کسی که پس از صدور تصمیم معلوم شود در یکی از استثناهای ماده 55 است، اجرا نمی‌شود و جای آن را اقامت انسانی می‌گیرد. برای کسی که در کشور مقصد با خطر اعدام، شکنجه یا رفتار غیرانسانی روبه‌روست، ابتدا امکان اخراج به کشور ثالث بررسی می‌شود؛ اگر ممکن نباشد، تصمیم اجرا نمی‌شود و اقامت انسانی داده می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.57/1). برای کسی که به سبب سلامت، سن، بارداری یا درمان بیماری حیاتی در استثناست، تصمیم اجرا نمی‌شود، اقامت انسانی داده می‌شود و وضع سلامتش پیگیری می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.57/2).

در هر دو حالت، اگر مانع اخراج از میان برود، اقامت انسانی لغو می‌شود و اخراج بدون تصمیم تازه تکمیل می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.57/1-2). شرایط عمومی اقامت انسانی در راهنمای اقامت ترکیه توضیح داده شده است.

5. دیپورت از ترکیه چگونه انجام می‌شود؟

دیپورت از ترکیه از معرفی به استانداری شروع می‌شود و با بردن شخص به گذرگاه مرزی پایان می‌یابد. همه پرونده‌ها همه مراحل را طی نمی‌کنند؛ مثلاً کسی که مهلت ترک کشور بگیرد ممکن است هرگز به مرکز بازگرداندن نرود. ترتیب قانونی این است:

1. معرفی به استانداری. خارجی در قلمرو ماده 54 اگر از سوی پلیس دستگیر شود، فوراً برای تصمیم‌گیری به استانداری معرفی می‌شود و ارزیابی و تصمیم از چهل و هشت ساعت بیشتر نمی‌شود (6458 sayılı Kanun m.57/1).
2. تصمیم و ابلاغ. تصمیم اخراج همراه با دلایلش به خود شخص، نماینده قانونی یا وکیلش ابلاغ می‌شود. اگر وکیل نداشته باشد، خودش یا نماینده قانونی‌اش از نتیجه تصمیم و راه‌ها و مهلت‌های اعتراض آگاه می‌شود (6458 sayılı Kanun m.53/2).
3. مهلت ترک کشور یا اجرای فوری. اگر در تصمیم تصریح شود، برای ترک ترکیه مهلتی نه کمتر از پانزده روز و تا سی روز داده می‌شود. این مهلت به کسی که خطر فرار دارد، قواعد ورود یا خروج قانونی را نقض کرده، سند جعلی به کار برده، با سند بی‌اساس اقامت گرفته یا برای نظم، امنیت یا سلامت عمومی تهدید است داده نمی‌شود (6458 sayılı Kanun m.56/1). به کسی که مهلت می‌گیرد برگه اجازه خروج (Çıkış İzin Belgesi) داده می‌شود که هزینه‌ای ندارد، اما تعهد هزینه‌های ویزا و اقامت و جریمه‌های آن‌ها باقی می‌ماند (6458 sayılı Kanun m.56/2).
4. نظارت اداری یا تعهدات جایگزین. درباره کسی که خطر فرار دارد، قواعد ورود یا خروج را نقض کرده، سند جعلی یا بی‌اساس به کار برده، بدون عذر قابل قبول در مهلت خارج نشده یا تهدید شمرده شده، استانداری تصمیم نظارت اداری می‌گیرد یا تعهدات جایگزین آن را مقرر می‌کند. کسی که نظارت اداری درباره‌اش گرفته شده، ظرف چهل و هشت ساعت به مرکز بازگرداندن برده می‌شود (6458 sayılı Kanun m.57/2).
5. بردن به گذرگاه مرزی. خارجیان مرکز بازگرداندن را واحد پلیس به گذرگاه مرزی می‌برد (6458 sayılı Kanun m.60/1). کسی که بدون نیاز به مرکز اخراج شود، با هماهنگی واحدهای استانی اداره کل از سوی پلیس به مرز برده می‌شود (6458 sayılı Kanun m.60/2).

5.1. دیپورت از ترکیه: چهل و هشت ساعت از چه زمانی شمرده می‌شود؟

دیپورت از ترکیه با تصمیمی آغاز می‌شود که حداکثر ظرف چهل و هشت ساعت گرفته می‌شود و آیین‌نامه آغاز این مدت را مشخص کرده است. تصمیم اخراج، دعوت به ترک کشور و نظارت اداری حداکثر ظرف چهل و هشت ساعت گرفته می‌شوند (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.53/1). برای کسی که پلیس دستگیر کرده، در استانی که مرکز بازگرداندن دارد مدت از لحظه تحویل به مرکز شروع می‌شود؛ اگر استان مرکز نداشته باشد یا مرکز پر باشد، از لحظه‌ای که پلیس اسناد شخص را با صورت‌جلسه به اداره استانی مهاجرت می‌فرستد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.53/2-a, b). برای کسی که اداره استانی خودش شناسایی کرده، مدت از حضور شخص در اداره شروع می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.53/3-a).

درباره کسی که حضور ندارد نیز ممکن است تصمیم اخراج گرفته شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.53/5)؛ در آن صورت مدت نظارت اداری مبتنی بر آن تصمیم از لحظه دستگیری شخص شروع می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.59/6). برای هر رویداد فقط یک تصمیم اخراج گرفته می‌شود و اگر شخص به استان دیگری فرستاده شود، آن استان به همان سبب تصمیم تازه‌ای نمی‌گیرد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.54/5). خود تصمیم اخراج باید روشن کند که شخص مستقیماً اخراج می‌شود، به ترک کشور دعوت شده یا تحت نظارت اداری قرار گرفته است (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.56/2).

5.2. دیپورت از ترکیه و مرکز بازگرداندن: مدت نگهداری

دیپورت از ترکیه برای کسی که نظارت اداری گرفته در مرکز بازگرداندن (geri gönderme merkezi) دنبال می‌شود؛ همان جایی که در جستجوهای فارسی «مرکز دیپورت» نیز نامیده می‌شود. خارجیانی که نظارت اداری گرفته‌اند در این مراکز نگهداری می‌شوند و اداره آن‌ها با وزارت کشور است (6458 sayılı Kanun m.58/1-2). مدت نظارت اداری از شش ماه بیشتر نمی‌شود، مگر آنکه اخراج به سبب همکاری نکردن شخص یا ندادن اطلاعات یا اسناد درست درباره کشورش تمام نشود؛ در آن صورت حداکثر شش ماه دیگر تمدید می‌شود (6458 sayılı Kanun m.57/3).

استانداری ضرورت ادامه نظارت اداری را هر ماه بررسی می‌کند و در صورت لزوم منتظر سی روز نمی‌ماند. اگر ضرورتی نبیند، نظارت فوراً پایان می‌یابد و به جای آن تعهدات جایگزین مقرر می‌شود (6458 sayılı Kanun m.57/4). تصمیم نظارت، تمدید آن و نتیجه هر بررسی ماهانه با دلایلش به شخص، نماینده قانونی یا وکیلش ابلاغ می‌شود (6458 sayılı Kanun m.57/5).

5.3. دیپورت از ترکیه: حقوق شخص در مرکز بازگرداندن

دیپورت از ترکیه حقوق شخص نگهداری‌شده را از بین نمی‌برد. قانون این امکانات را در مرکز بازگرداندن تضمین کرده است (6458 sayılı Kanun m.59/1):

• خدمات فوری و پایه سلامت که شخص نتواند هزینه‌اش را بپردازد، رایگان داده می‌شود.
• دسترسی و گفت‌وگو با بستگان، دفتر اسناد رسمی، نماینده قانونی و وکیل، و دسترسی به تلفن فراهم می‌شود.
• امکان دیدار با ملاقات‌کنندگان، مأمور کنسولی کشور متبوع و کارمند کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان فراهم می‌شود.
• منافع عالیه کودکان رعایت می‌شود و خانواده‌ها در جای جداگانه نگهداری می‌شوند.
• وزارت آموزش ملی برای بهره‌مندی کودکان از آموزش تدابیر لازم را می‌گیرد.

نمایندگان سازمان‌های مدنی متخصص در حوزه مهاجرت نیز با اجازه اداره کل می‌توانند از مراکز بازدید کنند (6458 sayılı Kanun m.59/2). دیپورت از ترکیه برای کسی که در مرکز است، پرسش تلفن و وسایل شخصی را هم پیش می‌آورد. قانون اجازه می‌دهد دستگاه‌های الکترونیکی و ارتباطی خارجی تحت نظارت اداری برای تعیین تابعیت او بررسی شوند و داده‌های به‌دست‌آمده جز برای همین هدف به کار نروند (6458 sayılı Kanun m.57/8). آیین‌نامه مراکز، به امانت گرفتن اشیای قیمتی ساکنان را از خدمات مرکز شمرده است (Kabul ve Barınma Merkezleri ile Geri Gönderme Merkezlerinin Kurulması, Yönetimi, İşletilmesi, İşlettirilmesi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik m.14/1-e). همراه داشتن تلفن شخصی در این متن‌ها جداگانه تنظیم نشده است؛ آنچه قانون تضمین می‌کند، دسترسی به خدمات تلفن است (6458 sayılı Kanun m.59/1-b).

نشانی‌ها و ساعات ملاقات مراکز استانبول در راهنمای انگلیسی Deportation Centers in Istanbul آمده است.

5.4. دیپورت از ترکیه: تعهدات جایگزین نظارت اداری

دیپورت از ترکیه همیشه با نگهداری در مرکز همراه نیست. به جای نظارت اداری، یا پس از پایان آن، ممکن است یک یا چند تعهد جایگزین مقرر شود: اقامت در نشانی معین، معرفی منظم، بازگشت خانواده‌محور، مشاوره بازگشت، خدمت داوطلبانه عام‌المنفعه، وثیقه و نظارت الکترونیکی (6458 sayılı Kanun m.57/A-1). مجموع مدت این تعهدات از بیست و چهار ماه بیشتر نمی‌شود (6458 sayılı Kanun m.57/A-2).

کسی که در قلمرو بند 2 ماده 57 است و نظارت اداری درباره‌اش گرفته نشده، باید دست‌کم یکی از این تعهدات را بگیرد (6458 sayılı Kanun m.57/A-3). رعایت نکردن تعهدات ممکن است به نظارت اداری برسد (6458 sayılı Kanun m.57/A-6). اگر وثیقه گرفته شده باشد و شخص در مهلت وثیقه، جز به سبب قوه قاهره یا ادامه رسیدگی دادگاه، از ترکیه خارج نشود، وثیقه به خزانه منتقل می‌شود (6458 sayılı Kanun m.57/A-7).

5.5. دیپورت از ترکیه با رضایت: بازگشت داوطلبانه از مرکز بازگرداندن

دیپورت از ترکیه برای کسی که خودش می‌خواهد برگردد، کوتاه‌تر است. خارجی تحت نظارت اداری که درخواست بازگشت داوطلبانه به کشورش یا کشور ثالث دارد، اگر مانعی برای سفرش نباشد، ممکن است بدون فرستاده شدن به مرکز بازگرداندن و بدون انتظار مهلت ماده 53 قانون، مستقیماً به آن کشور فرستاده شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.63/1). کسی که در مرکز بازگرداندن درخواست بازگشت داوطلبانه دهد، با هماهنگی اداره استانی از سوی پلیس به گذرگاه مرزی برده می‌شود؛ تصمیم‌های اخراج و نظارت اداری او هنگام رسیدن به مرز پایان می‌یابد و خروجش با عنوان «بازگشت بر پایه داوطلبانه» یا «ترک داوطلبانه» ثبت می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.63/2). درخواست حمایت بازگشت داوطلبانه از حالت‌هایی است که ممکن است ضرورت ادامه نظارت اداری را از بین ببرد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.61/2-ç).

این انتخاب با حق اعتراض رابطه مستقیم دارد. قانون می‌گوید در مهلت طرح دعوا و در طول رسیدگی، خارجی اخراج نمی‌شود، مگر با رضایت خودش (6458 sayılı Kanun m.53/3). پس رضایت به بازگشت، مانعی را که دعوای اعتراض برای اجرا ایجاد می‌کند کنار می‌گذارد؛ پیش از رضایت دادن، مهلت هفت‌روزه و دلیل‌های اعتراض را بسنجید.

6. دیپورت از ترکیه: مهلت اعتراض و دادگاه صالح

دیپورت از ترکیه را فقط در هفت روز از ابلاغ تصمیم اخراج می‌توان در دادگاه اداری به چالش کشید. خود خارجی، نماینده قانونی یا وکیلش دعوا را طرح می‌کند و باید مراجعه را به مرجع صادرکننده تصمیم هم اطلاع دهد. دادگاه ظرف پانزده روز از تکمیل پرونده، یا از انجام قرار اعدادی یا جلسه در صورت لزوم، رأی می‌دهد؛ برگزاری جلسه به صلاحدید دادگاه است و رأی آن قطعی است (6458 sayılı Kanun m.53/3). متن کنونی این بند با قانون 7533 مورخ 21/11/2024 تغییر کرده است.

مهم‌ترین اثر این دعوا توقف اجراست. در مهلت طرح دعوا و، اگر دعوا طرح شود، تا پایان رسیدگی، خارجی بدون رضایت خودش اخراج نمی‌شود (6458 sayılı Kanun m.53/3). پس از گذشتن هفت روز بدون دعوا، این مانع از میان می‌رود.

6.1. دیپورت از ترکیه: اعتراض به نظارت اداری

دیپورت از ترکیه و نظارت اداری دو تصمیم جداگانه با دو مرجع متفاوت‌اند. شخص تحت نظارت، نماینده قانونی یا وکیلش می‌تواند علیه تصمیم نظارت اداری به قاضی صلح کیفری مراجعه کند. این مراجعه نظارت را متوقف نمی‌کند؛ قاضی ظرف پنج روز رسیدگی را تمام می‌کند و تصمیمش قطعی است. اگر شرایط نظارت از بین برود یا تغییر کند، می‌توان دوباره به قاضی مراجعه کرد (6458 sayılı Kanun m.57/6). علیه تعهد نظارت الکترونیکی نیز همین راه با همین مهلت پنج‌روزه رسیدگی پیش‌بینی شده است (6458 sayılı Kanun m.57/A-5).

کسی که علیه نظارت اداری به دادگاه مراجعه می‌کند و توان پرداخت حق‌الوکاله را ندارد، در صورت درخواست، طبق قانون وکالت از خدمت وکیل بهره‌مند می‌شود (6458 sayılı Kanun m.57/7).

دیپورت از ترکیه و نظارت اداری در دادگاه بر هم اثر دارند. دعوای ابطال تصمیم اخراج که شخص تحت نظارت طرح می‌کند، نظارت اداری را متوقف نمی‌کند، اما اداره از لحظه‌ای که از طرح دعوا آگاه شود، عملیات اخراج را متوقف می‌کند (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.59/4). مراجعه به قاضی صلح کیفری علیه نظارت اداری به‌تنهایی عملیات اخراج را متوقف نمی‌کند (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.59/5). دادخواستی که شخص در مرکز به اداره بدهد، فوراً به دادگاه اداری یا قاضی صلح کیفری صالح فرستاده می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.59/3).

اگر اخراج در مدت‌های قانونی نظارت اداری انجام نشود، نظارت با مقرر کردن تعهدات اداری فوراً پایان می‌یابد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.59/7). اگر مرجع قضایی تصمیم اخراج را ابطال کند، تصمیم اخراج و نظارت اداری، در صورت وجود، پایان می‌یابد و درباره ماندن قانونی شخص در ترکیه اقدام لازم انجام می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.57/3).

تصمیم	مرجع	مهلت	اثر بر اجرا	مبنا
تصمیم اخراج (دیپورت)	دادگاه اداری	هفت روز از ابلاغ	اخراج تا پایان رسیدگی اجرا نمی‌شود؛ نظارت اداری ادامه می‌یابد	6458 m.53/3 · Yön. m.59/4
نظارت اداری	قاضی صلح کیفری	قانون مهلت ویژه‌ای ننوشته است	نه نظارت متوقف می‌شود، نه به‌تنهایی عملیات اخراج	6458 m.57/6 · Yön. m.59/5
ممنوعیت ورود	دادگاه اداری	شصت روز از روز پس از ابلاغ کتبی	قاعده عمومی دعوای اداری	2577 m.7/1 · m.7/2-a

ممنوعیت ورود تصمیم اداری جداگانه است و قانون 6458 برای آن مهلت ویژه‌ای ننوشته است؛ پس مهلت عمومی شصت روز در دادگاه‌های اداری اجرا می‌شود (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7/1) که از روز پس از ابلاغ کتبی آغاز می‌شود (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7/2-a).

6.2. اعتراض به دیپورت از ترکیه بدون وکیل ممکن است؟

اعتراض به دیپورت از ترکیه بدون وکیل ممکن است: قانون خود خارجی را، در کنار نماینده قانونی و وکیل، صاحب حق طرح دعوا شمرده است (6458 sayılı Kanun m.53/3). خطرهای این مسیر از خود متن قانون می‌آیند:

• مهلت کوتاه: هفت روز از ابلاغ است و پس از آن، مانع اجرای اخراج از میان می‌رود (6458 sayılı Kanun m.53/3).
• اطلاع به مرجع صادرکننده: کسی که به دادگاه مراجعه می‌کند باید مراجعه را به مرجع صادرکننده تصمیم نیز اطلاع دهد (6458 sayılı Kanun m.53/3).
• رأی قطعی: رأی دادگاه اداری در این دعوا قطعی است و دلیل یا استدلالی که در این مرحله مطرح نشود، مرحله دیگری برای طرح ندارد (6458 sayılı Kanun m.53/3).
• ارزیابی فردی استثناها: وضعیت‌های ماده 55 برای هر شخص جداگانه ارزیابی می‌شوند، پس مدرک وضعیت خود شخص در پرونده اهمیت دارد (6458 sayılı Kanun m.55/2).

دادخواستی که در هفت روز باید دلیل‌های اعتراض و مدارک استثنا را با هم پیش ببرد، کاری است که برای آن می‌توانید از یک وکیل کمک بگیرید.

7. دیپورت از ترکیه: از کجا بفهمیم دیپورت شده‌ایم؟

دیپورت از ترکیه بدون ابلاغ اجرا نمی‌شود، پس نخستین منبع، سند ابلاغ است. تصمیم اخراج همراه با دلایلش به خود شخص، نماینده قانونی یا وکیلش ابلاغ می‌شود و شخص بی‌وکیل از نتیجه و راه‌ها و مهلت‌های اعتراض آگاه می‌شود (6458 sayılı Kanun m.53/2). تاریخ همین ابلاغ، آغاز مهلت هفت‌روزه است.

ممنوعیت ورودی که پس از اخراج گرفته می‌شود نیز ابلاغ می‌شود: هنگام درخواست ویزا، اقامت یا اجازه کار از سوی کارمند کنسولگری، در داخل ترکیه از سوی استانداری، و برای کسی که ممنوعیت گرفته هنگام خروج از سوی واحد پلیس مسئول ورود و خروج در گذرگاه مرزی (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.9/1). ابلاغ باید راه استفاده مؤثر از حق اعتراض را نیز بگوید (6458 sayılı Kanun m.10/1). مسیرهای استعلام پس از خروج و معنای کد محدودیت در راهنمای ممنوعیت ورود به ترکیه آمده است.

8. دیپورت از ترکیه: پس از اخراج چه می‌شود؟

دیپورت از ترکیه با خروج تمام نمی‌شود؛ سه پیامد قانونی پس از آن می‌ماند: ممنوعیت ورود، هزینه سفر اخراج و بدهی‌های ویزا و اقامت.

8.1. دیپورت از ترکیه و ممنوعیت ورود

دیپورت از ترکیه معمولاً به ممنوعیت ورود می‌رسد. ورود خارجی‌ای که اخراج شده از سوی اداره کل یا استانداری ممنوع می‌شود (6458 sayılı Kanun m.9/2). مدت ممنوعیت حداکثر پنج سال است و فقط در صورت تهدید جدی برای نظم یا امنیت عمومی، اداره کل می‌تواند آن را حداکثر ده سال دیگر افزایش دهد (6458 sayılı Kanun m.9/3). آیین‌نامه این را روشن‌تر گفته است: ممنوعیت حداکثر پنج سال گرفته می‌شود، در پایان پنج سال در صورت تهدید جدی برای نظم یا امنیت عمومی می‌تواند یک‌باره یا در چند نوبت ده سال دیگر تمدید شود، اما مدت ممنوعیت بر پایه همان علت از پانزده سال بیشتر نمی‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.8/2-d). «دیپورت دائم» که در برخی منابع آمده، در این متن‌ها پیش‌بینی نشده است.

درباره کسی که مهلت ترک کشور گرفته و در همان مهلت خارج شود، ممکن است ممنوعیت ورود گرفته نشود (6458 sayılı Kanun m.9/5). اداره کل می‌تواند ممنوعیت را رفع کند یا با حفظ آن، ورود برای مدتی معین را اجازه دهد (6458 sayılı Kanun m.9/6).

8.2. دیپورت از ترکیه و هزینه سفر

دیپورت از ترکیه هزینه دارد و قانون آن را بر عهده خود خارجی گذاشته است (6458 sayılı Kanun m.60/3):

• اگر پول شخص برای همه هزینه کافی باشد، هزینه از همان پرداخت می‌شود و باقی به خودش داده می‌شود (6458 sayılı Kanun m.60/3-a).
• اگر هیچ پولی نداشته باشد، همه هزینه را اداره کل می‌پردازد (6458 sayılı Kanun m.60/3-b).
• اگر پولش کافی نباشد، اداره کل هزینه را می‌پردازد؛ مبلغی که اداره کل هر سال برای نیازهای پایه تعیین می‌کند به شخص می‌ماند و مازاد آن به خزانه می‌رود (6458 sayılı Kanun m.60/3-c).
• تا هزینه‌ها بازپرداخت نشود، ممکن است ورود شخص به ترکیه اجازه داده نشود (6458 sayılı Kanun m.60/3-ç). برای کسی که همه یا بخشی از هزینه سفرش را اداره کل پرداخته، داده‌ای برای پیگیری وصول بعدی ثبت می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.8/2-ç).

گذرنامه و دیگر اسناد ممکن است تا اخراج نگه داشته شوند و بلیت شخص برای هزینه اخراج به پول تبدیل شود (6458 sayılı Kanun m.60/5). شخص حقیقی یا حقوقی که ماندن یا بازگشت خارجی را تضمین کرده، مکلف به پرداخت هزینه اخراج اوست (6458 sayılı Kanun m.60/6).

8.3. دیپورت از ترکیه و بدهی ویزا و اقامت

دیپورت از ترکیه بدهی‌های ویزا و اقامت را پاک نمی‌کند. برگه اجازه خروج رایگان است، اما تعهد هزینه‌های ویزا و اقامت و جریمه‌های آن‌ها باقی می‌ماند (6458 sayılı Kanun m.56/2). اداره کل یا استانداری همچنین می‌توانند پذیرش خارجی را به سبب جریمه‌های اداری و مطالبات عمومی به پیش‌اجازه وابسته کنند (6458 sayılı Kanun m.9/7). محاسبه این هزینه‌ها برای کسی که اضافه مانده، در راهنمای جریمه اضافه ماندن در ترکیه آمده است.

اطلاعات این مقاله کلی است و واقعیت هر پرونده می‌تواند متفاوت باشد. اگر تصمیم اخراج یا تصمیم نظارت اداری در دست دارید، پیش از گذشتن مهلت هفت‌روزه مندرج در آن می‌توانید از یک وکیل کمک بگیرید.