اقامت ترکیه: انواع، شرایط، مدت و اقامت دائم

اقامت ترکیه در قانون شش نوع دارد: کوتاه‌مدت، خانوادگی، دانشجویی، بلندمدت یا دائم، انسانی و اقامت قربانی قاچاق انسان (6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.30/1). هر نوع شرط، مدت و راه تمدید جداگانه‌ای دارد. اقامت کوتاه‌مدت هر نوبت در قانون حداکثر دو سال است (m.31/2)، اقامت خانوادگی حداکثر سه سال (m.34/1) و اقامت دائم پس از دست‌کم هشت سال اقامت بدون وقفه داده می‌شود و مدت ندارد (m.42/1). این راهنما برای خارجی‌ای نوشته شده که می‌خواهد بداند با وضعیت خودش کدام اقامت ترکیه را باید بگیرد، آن را چگونه تمدید کند و چه زمانی به اقامت دائم می‌رسد.

بیشترِ آنچه در جست‌وجوها «انواع اقامت ترکیه» نامیده می‌شود، یعنی اقامت توریستی، ملکی، تحصیلی با تومر یا سرمایه‌گذاری، در قانون نوع جداگانه نیست. همه این‌ها مبناهای اقامت کوتاه‌مدت‌اند (m.31/1). مجوز کار هم نوعی اقامت نیست، بلکه جای اقامت را می‌گیرد (6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.12/1). قانون جز برای اتباع جمهوری ترک قبرس شمالی (6458 sayılı Kanun m.31/1-k) مبنای ویژه‌ای برای یک تابعیت ندارد؛ قواعد اقامت ترکیه برای ایرانیان، افغان‌ها و دیگر اتباع یکسان است.

1. اقامت ترکیه: نکات کلیدی

• اقامت ترکیه شش نوع دارد و فهرست آن بسته است: کوتاه‌مدت، خانوادگی، دانشجویی، دائم، انسانی و قربانی قاچاق انسان (6458 sayılı Kanun m.30/1).
• اقامت توریستی، ملکی و تومر هر سه اقامت کوتاه‌مدت‌اند؛ قانون هر نوبت را حداکثر دو سال گذاشته و آیین‌نامه حداکثر یک سال (6458 sayılı Kanun m.31/2؛ Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.28/1).
• مجوز کار جای اقامت را می‌گیرد، اما اقامت به‌تنهایی حق کار نمی‌دهد (6735 sayılı Kanun m.12/1).
• اقامت خانوادگی هر نوبت حداکثر سه سال است و هرگز از مدت اقامت حامی بیشتر نمی‌شود (6458 sayılı Kanun m.34/1).
• اقامت دائم پس از هشت سال اقامت بدون وقفه داده می‌شود و هر وقفه‌ای که بیش از شش ماه پشت سر هم باشد درخواست را از همان آغاز رد می‌کند (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.40/2-ç).
• مدتی که با اقامت انسانی گذشته در جمع مدت‌های اقامت حساب نمی‌شود و دارنده آن به اقامت دائم راه ندارد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.44/4؛ 6458 sayılı Kanun m.42/2).
• درخواست تمدید باید از شصت روز مانده به پایان اقامت و پیش از انقضای آن داده شود (6458 sayılı Kanun m.24/2).

2. اقامت ترکیه چند نوع است؟

اقامت ترکیه شش نوع است و قانون آن‌ها را یکی‌یکی نام برده است: اقامت کوتاه‌مدت، اقامت خانوادگی، اقامت دانشجویی، اقامت بلندمدت، اقامت انسانی و اقامت قربانی قاچاق انسان (6458 sayılı Kanun m.30/1). نوع اقامت به هدف ماندن بسته است. اجازه اقامت برای هر خارجی جداگانه صادر می‌شود، به هدف اقامت وابسته است و دست‌کم شصت روز زودتر از اعتبار گذرنامه پایان می‌یابد (m.23/1).

نوع اقامت ترکیه	برای چه کسی	مدت هر نوبت	راه اقامت دائم
کوتاه‌مدت (Kısa Dönem)	گردشگر، مالک ملک، پژوهشگر، بازرگان، زبان‌آموز و دیگر مبناهای ماده 31	قانون حداکثر دو سال (m.31/2)؛ آیین‌نامه حداکثر یک سال (Yönetmelik m.28/1)؛ سرمایه‌گذار و تبعه قبرس شمالی تا پنج سال (m.31/5)	باز است
خانوادگی (Aile)	همسر و فرزند صغیر یا تحت تکفل حامی	حداکثر سه سال و نه بیشتر از اقامت حامی (m.34/1)	باز است
دانشجویی (Öğrenci)	دانشجوی کاردانی، کارشناسی، ارشد و دکتری	قانون سقف ثابت نمی‌گذارد؛ اگر تحصیل کمتر از یک سال باشد بیشتر از آن نمی‌شود (m.38/4)	باز است
بلندمدت یا دائم (Uzun Dönem)	کسی که هشت سال بدون وقفه با اقامت مانده	بدون مدت (m.42/1)	خودِ اقامت دائم است
انسانی (İnsani)	موارد استثنایی ماده 46	مدتی که وزارت تعیین می‌کند (m.46/1)	بسته است (m.42/2)
قربانی قاچاق انسان	کسی که قویاً گمان می‌رود قربانی قاچاق باشد	سی روز؛ تمدید شش‌ماهه تا سقف سه سال (m.48/1، m.49/1)	در شمار مستثنیان ماده 42/2 نیست

اقامت ترکیه برای همه لازم نیست. کسی که با ویزا یا معافیت ویزا برای مدت تا نود روز می‌آید، در طول همان مدت ویزا یا معافیت از اقامت معاف است (6458 sayılı Kanun m.20/1-a). کسی که بیش از این مدت می‌ماند و اقامت نمی‌گیرد با جریمه و گاه ممنوعیت ورود روبه‌رو می‌شود؛ جزئیات آن در جریمه اضافه ماندن در ترکیه آمده است.

3. اقامت ترکیه و نام‌های رایج: توریستی، ملکی، کاری، تحصیلی

اقامت ترکیه در گفت‌وگوهای روزمره با نام‌هایی شناخته می‌شود که در قانون نیستند. این جدول هر نام رایج را به نوع قانونی و بند مربوط وصل می‌کند؛ برای درخواست، نوع و مبنای قانونی است که در فرم انتخاب می‌شود.

نام رایج	نوع قانونی	مبنا
اقامت توریستی	کوتاه‌مدت	اقامت به قصد گردشگری (6458 sayılı Kanun m.31/1-e)
اقامت ملکی (با خرید خانه)	کوتاه‌مدت	داشتن ملک در ترکیه (m.31/1-b)
اقامت با تومر	کوتاه‌مدت	شرکت در دوره یادگیری زبان ترکی (m.31/1-h)
اقامت ثبت شرکت	کوتاه‌مدت	برقراری ارتباط تجاری یا راه‌اندازی کسب‌وکار (m.31/1-c)
اقامت سرمایه‌گذاری	کوتاه‌مدت	سرمایه‌گذاری بدون کار در ترکیه در دامنه و مبلغی که رئیس‌جمهور تعیین می‌کند (m.31/1-j)
اقامت درمانی	کوتاه‌مدت	درمان، به شرط نداشتن بیماری تهدیدکننده سلامت عمومی (m.31/1-f)
اقامت پس از فارغ‌التحصیلی	کوتاه‌مدت	درخواست ظرف شش ماه از فارغ‌التحصیلی در ترکیه (m.31/1-i)
اقامت تحصیلی (دانشگاه)	دانشجویی	تحصیل در مؤسسه آموزش عالی (m.38/1)
اقامت کاری	نوعی اقامت نیست	مجوز کار جای اقامت را می‌گیرد (6735 sayılı Kanun m.12/1)
اقامت با ازدواج	خانوادگی	همسر خارجی حامی (6458 sayılı Kanun m.34/1-a)

آیین‌نامه درخواستی را که در هیچ‌یک از مبناهای شمرده‌شده نگنجد، درخواست به قصد گردشگری به شمار می‌آورد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.28/10). به همین دلیل «اقامت توریستی» در عمل گسترده‌ترین مبنای اقامت ترکیه است.

4. اقامت کوتاه‌مدت ترکیه

اقامت کوتاه‌مدت ترکیه پرکاربردترین نوع اقامت است و به خارجی‌ای داده می‌شود که یکی از مبناهای شمرده‌شده در قانون را دارد: پژوهش علمی، داشتن ملک، ارتباط تجاری یا راه‌اندازی کسب‌وکار، دوره آموزش ضمن خدمت، برنامه تبادل دانشجو یا موافقت‌نامه‌های بین‌المللی، گردشگری، درمان، درخواست یا تصمیم مقام قضایی یا اداری، انتقال از اقامت خانوادگی، دوره زبان ترکی، آموزش و کارآموزی از راه نهادهای عمومی، فارغ‌التحصیلی از دانشگاه ترکیه، سرمایه‌گذاری و تابعیت قبرس شمالی (6458 sayılı Kanun m.31/1). متقاضی می‌تواند یک یا چند مبنا را با هم مطرح کند (m.32/1-a).

4.1. اقامت کوتاه‌مدت ترکیه: مدت هر نوبت

اقامت کوتاه‌مدت ترکیه در قانون هر نوبت حداکثر دو سال است؛ این سقف برای سرمایه‌گذاران و اتباع قبرس شمالی حداکثر پنج سال است (6458 sayılı Kanun m.31/2، m.31/5). آیین‌نامه اجرایی سقف هر نوبت را برای اقامت کوتاه‌مدت حداکثر یک سال گذاشته و مدت را بر پایه درخواست، مبنا و دیگر جنبه‌های پرونده تعیین می‌کند (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.28/1). «اقامت یکساله ترکیه» که در جست‌وجوها زیاد دیده می‌شود از همین سقف آیین‌نامه می‌آید. با این حال اداره مهاجرت ترکیه در پرسش‌های متداول اقامت می‌نویسد که اقامت کوتاه‌مدت به‌عنوان قاعده حداکثر دو سال داده می‌شود و تعیین مدت در اختیار اداره است. پس مدت هر اقامت را تصمیم اداره روشن می‌کند و درخواست دو ساله تضمینی برای گرفتن آن نیست.

برخی مبناها سقف ویژه دارند. اقامت دوره زبان ترکی حداکثر دو بار داده می‌شود (6458 sayılı Kanun m.31/3) و اقامت پس از فارغ‌التحصیلی فقط یک بار و حداکثر برای یک سال (m.31/4).

4.2. اقامت کوتاه‌مدت ترکیه: شرایط و موارد رد

اقامت کوتاه‌مدت ترکیه پنج شرط عمومی دارد. متقاضی باید:

• یکی یا چند مبنای ماده 31 را مطرح کند و مدارک آن را ارائه دهد (6458 sayılı Kanun m.32/1-a)،
• در شمار کسانی نباشد که ورودشان به ترکیه پذیرفته نمی‌شود (m.32/1-b)،
• مسکنی مطابق استانداردهای عمومی بهداشت و ایمنی داشته باشد (m.32/1-c)،
• در صورت درخواست، گواهی سوءپیشینه از کشور تابعیت یا اقامت قانونی خود ارائه کند (m.32/1-ç)،
• نشانی محل اقامت خود در ترکیه را اعلام کند (m.32/1-d).

اقامت کوتاه‌مدت در این موارد داده نمی‌شود، اگر داده شده باشد باطل می‌شود و تمدید نمی‌شود: از بین رفتن یکی از شرایط ماده 32، استفاده از اقامت برای هدفی جز هدف صدور و وجود حکم معتبر اخراج یا ممنوعیت ورود (6458 sayılı Kanun m.33/1). آیین‌نامه مورد دیگری هم افزوده است: ماندن بیش از صد و بیست روز در مجموع بیرون از ترکیه در یک سال اخیر، جز به دلیل خدمت عمومی اجباری، مأموریت، تحصیل یا درمان (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.29/1-c).

4.3. اقامت توریستی ترکیه و تمدید آن

اقامت توریستی ترکیه نام رایج اقامت کوتاه‌مدت با مبنای گردشگری است (6458 sayılı Kanun m.31/1-e). در این درخواست، اظهار متقاضی درباره برنامه سفر سنجیده می‌شود: کجا، کی و چه مدت در ترکیه می‌ماند. اداره می‌تواند مدرکی درباره برنامه سفر یا هدف اقامت بخواهد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.28/7).

تمدید اقامت توریستی ترکیه همان قاعده عمومی تمدید را دارد. درخواست تمدید از شصت روز مانده به پایان اقامت و در هر حال پیش از پایان آن به استانداری داده می‌شود. به متقاضی سندی بدون عوارض داده می‌شود که با آن، حتی اگر مدت اقامت تمام شده باشد، تا تصمیم اداره در ترکیه می‌ماند (6458 sayılı Kanun m.24/2). اقامت تمدیدشده از روز پایان اقامت قبلی آغاز می‌شود (m.24/3). استفاده از اقامت برای هدفی جز هدف صدور، دلیل ابطال یا تمدید نشدن است (m.33/1-b).

4.4. اقامت ترکیه با خرید ملک

اقامت ترکیه با خرید ملک اقامت کوتاه‌مدت با مبنای «داشتن ملک در ترکیه» است (6458 sayılı Kanun m.31/1-b). قانون ارزش ملک را خودش تعیین نکرده و ویژگی و ارزش ملکی را که پایه اقامت قرار می‌گیرد به وزارت کشور سپرده است (m.31/6؛ افزوده با قانون 7533 مورخ 21/11/2024). ملک باید خانه مسکونی باشد و برای سکونت به کار رود. اگر اعضای خانواده در مالکیت خانه شریک باشند، آنان هم با همین مبنا درخواست می‌دهند؛ برای عضوی که شریک نیست، ملک فقط نشانه توان مالی است (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.28/3).

حداقل ارزش ملک، مراحل اداره ثبت و هزینه‌های خرید در خرید ملک در ترکیه بررسی شده است. خرید ملک به ارزش بالاتر می‌تواند راه شهروندی هم باشد که در پاسپورت ترکیه از راه سرمایه‌گذاری آمده است.

4.5. اقامت ترکیه با اجاره خانه

اقامت ترکیه با اجاره خانه در قانون مبنای جداگانه‌ای ندارد؛ اجاره در فهرست مبناهای ماده 31 نیامده است (6458 sayılı Kanun m.31/1). اجاره‌نامه در درخواستی که معمولاً با مبنای گردشگری داده می‌شود، دو شرط عمومی را نشان می‌دهد: داشتن مسکنی مطابق استانداردهای بهداشت و ایمنی، و اعلام نشانی محل اقامت (m.32/1-c، m.32/1-d). در سنجش مسکن، اظهار متقاضی پایه است و در صورت لزوم از سامانه ثبت نشانی یا در محل بررسی می‌شود. نشانی می‌تواند ثابت یا نشانی یک اقامتگاه باشد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.22/7، m.22/8).

فهرست رسمی مدارک اقامت کوتاه‌مدت اداره مهاجرت از کسی که با اجاره‌نامه می‌ماند، نسخه‌ای از اجاره‌نامه را می‌خواهد که در دفتر اسناد رسمی (noter) تأیید شده و اطلاعات موجر را دارد. این فهرست قانون یا آیین‌نامه نیست و در روزنامه رسمی منتشر نمی‌شود. محدودیت محله یا استان هم از قانون اجاره نمی‌آید: آیین‌نامه به اداره کل مهاجرت اجازه می‌دهد به دلیل نظم یا امنیت عمومی درباره استان‌هایی که در آن‌ها اقامت داده می‌شود مقررات بگذارد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.21/15). فهرست چنین محدودیت‌هایی در متن آیین‌نامه نیامده و پیش از اجاره خانه باید از اداره مهاجرت پرسیده شود.

4.6. اقامت ترکیه با تومر و پس از فارغ‌التحصیلی

اقامت ترکیه با تومر اقامت کوتاه‌مدت برای شرکت در دوره زبان ترکی است (6458 sayılı Kanun m.31/1-h) و حداکثر دو بار داده می‌شود (m.31/3). مؤسسه برگزارکننده دوره باید از وزارت آموزش ملی مجوز داشته باشد و اگر دوره کمتر از یک سال باشد، اقامت از مدت دوره بیشتر نمی‌شود. مؤسسه آغاز و حضور زبان‌آموز را به اداره مهاجرت استان گزارش می‌دهد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.28/13).

کسی که تحصیلات عالی خود را در ترکیه تمام کرده، اگر ظرف شش ماه از تاریخ فارغ‌التحصیلی درخواست بدهد، یک بار و حداکثر برای یک سال اقامت کوتاه‌مدت می‌گیرد (6458 sayılı Kanun m.31/1-i، m.31/4).

4.7. اقامت ترکیه با ثبت شرکت و سرمایه‌گذاری

اقامت ترکیه با ثبت شرکت معمولاً بر مبنای «برقراری ارتباط تجاری یا راه‌اندازی کسب‌وکار» درخواست می‌شود (6458 sayılı Kanun m.31/1-c). اگر این درخواست برای بیش از سه ماه باشد، ممکن است از متقاضی دعوت‌نامه یا سند مشابهی از شخص یا شرکتی که با آن در ارتباط است خواسته شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.28/4). کسی که در شرکت خود کار می‌کند، به مجوز کار نیاز دارد؛ مراحل ثبت شرکت در ثبت شرکت در ترکیه برای خارجی‌ها آمده است.

مبنای سرمایه‌گذاری جداست. خارجی‌ای که در ترکیه کار نمی‌کند اما در دامنه و مبلغی که رئیس‌جمهور تعیین می‌کند سرمایه‌گذاری کند، همراه با همسر خارجی و فرزندان صغیر یا تحت تکفل خود و همسرش اقامت کوتاه‌مدت می‌گیرد (6458 sayılı Kanun m.31/1-j) و این اقامت هر نوبت تا پنج سال داده می‌شود (m.31/5).

5. اقامت کاری ترکیه: مجوز کار به جای اقامت

اقامت کاری ترکیه در فهرست انواع اقامت نیست. مجوز کار یا معافیت از مجوز کار که بر پایه قانون نیروی کار بین‌المللی داده شود، جای اجازه اقامت را می‌گیرد (6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.12/1). پس کسی که مجوز کار دارد، اقامت جداگانه لازم ندارد.

عکس این قاعده درست نیست. داشتن اقامت به هر دلیلی، جز وضعیت پناهندگی یا حمایت ثانویه، به خارجی حق کار نمی‌دهد (6735 sayılı Kanun m.12/1). کسی که از خارج مجوز کار گرفته، باید ظرف شش ماه از آغاز اعتبار مجوز به ترکیه بیاید وگرنه مجوز باطل می‌شود (m.12/2). شرایط و مراحل گرفتن مجوز در اجازه کار در ترکیه بررسی شده است.

6. اقامت خانوادگی ترکیه

اقامت خانوادگی ترکیه به همسر خارجی، فرزند خارجی صغیر و فرزند خارجی تحت تکفل «حامی» یا همسر او داده می‌شود. حامی می‌تواند شهروند ترکیه، مشمول ماده 28 قانون تابعیت، خارجی دارای یکی از اقامت‌ها، پناهنده یا دارنده حمایت ثانویه باشد. این اقامت هر نوبت حداکثر سه سال است و مدت آن به هیچ وجه از مدت اقامت حامی بیشتر نمی‌شود (6458 sayılı Kanun m.34/1).

اگر کسی بر پایه قانون کشور خود بیش از یک همسر داشته باشد، اقامت خانوادگی فقط به یکی از همسران داده می‌شود؛ فرزندان همسران دیگر می‌توانند اقامت خانوادگی بگیرند (6458 sayılı Kanun m.34/2). برای فرزندی که پدر یا مادرِ دارای حضانت مشترک بیرون از ترکیه دارد، رضایت او لازم است (m.34/3). اقامت خانوادگی تا هجده سالگی حق تحصیل در مدارس ابتدایی و متوسطه را بدون اقامت دانشجویی می‌دهد (m.34/4).

6.1. اقامت خانوادگی ترکیه: شرایط حامی

اقامت خانوادگی ترکیه بیش از همه به وضعیت حامی بسته است. حامی باید:

• درآمد ماهانه‌ای داشته باشد که برای هر نفر خانواده از یک‌سوم حداقل دستمزد کمتر نباشد و جمع آن از حداقل دستمزد کمتر نشود (6458 sayılı Kanun m.35/1-a)،
• مسکنی متناسب با جمعیت خانواده و مطابق استانداردهای بهداشت و ایمنی، و بیمه درمانی برای همه اعضای خانواده داشته باشد (m.35/1-b)،
• با گواهی سوءپیشینه نشان دهد که در پنج سال پیش از درخواست به جرمی علیه نظم خانواده محکوم نشده است (m.35/1-c)،
• دست‌کم یک سال با اجازه اقامت در ترکیه مانده باشد (m.35/1-ç)،
• در سامانه ثبت نشانی ثبت شده باشد (m.35/1-d).

شرط یک سال اقامت درباره دارندگان اقامت پژوهش علمی یا مجوز کار، مشمولان ماده 28 قانون تابعیت و خارجیانی که با شهروند ترکیه ازدواج کرده‌اند اعمال نمی‌شود (6458 sayılı Kanun m.35/2). خود متقاضی هم باید رابطه خانوادگی را با مدرک نشان دهد، با حامی زندگی کند یا قصد زندگی با او را داشته باشد، ازدواج را برای گرفتن اقامت انجام نداده باشد و هر دو همسر هجده سال تمام داشته باشند (m.35/3).

6.2. اقامت ترکیه با ازدواج

اقامت ترکیه با ازدواج برای همسر خارجی شهروند ترکیه، اقامت خانوادگی است (6458 sayılı Kanun m.34/1-a). اگر پیش از صدور یا تمدید آن شک معقول باشد که ازدواج فقط برای گرفتن اقامت انجام شده، استانداری آن را بررسی می‌کند. اگر چنین باشد، اقامت داده نمی‌شود یا باطل می‌شود (m.37/1) و مدت اقامتی که از راه ازدواج صوری گرفته و بعد باطل شده، در جمع مدت‌های اقامت حساب نمی‌شود (m.37/3). شرایط، مدارک و پیامدهای طلاق در اقامت همسر شهروند ترکیه به‌تفصیل آمده است.

6.3. اقامت خانوادگی ترکیه پس از سه سال، طلاق یا فوت حامی

اقامت خانوادگی ترکیه در سه حالت به اقامت کوتاه‌مدت مستقل تبدیل می‌شود:

• پس از سه سال: کسی که دست‌کم سه سال با اقامت خانوادگی در ترکیه مانده و هجده سالش تمام شده، می‌تواند آن را به اقامت کوتاه‌مدت تبدیل کند (6458 sayılı Kanun m.34/5).
• طلاق: به خارجی‌ای که با شهروند ترکیه ازدواج کرده بود، به شرط دست‌کم سه سال اقامت خانوادگی، اقامت کوتاه‌مدت داده می‌شود. اگر با حکم دادگاه ثابت شود که او قربانی خشونت خانگی بوده، شرط سه سال لازم نیست (m.34/6).
• فوت حامی: به کسانی که با اقامت خانوادگیِ وابسته به حامی مانده بودند، بدون شرط مدت اقامت کوتاه‌مدت داده می‌شود (m.34/7). آیین‌نامه اجازه می‌دهد اقامت خانوادگی تا پایان مدت خود به کار رود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.30/9).

ماندن بیش از صد و هشتاد روز بیرون از ترکیه در یک سال اخیر می‌تواند به ابطال اقامت خانوادگی بینجامد؛ آیین‌نامه برای درخواست دوباره پس از چنین ابطالی دلیل تازه نمی‌خواهد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.21/11).

6.4. اقامت ترکیه برای نوزادی که در ترکیه به دنیا می‌آید

اقامت ترکیه برای نوزاد خارجی‌ای که در ترکیه به دنیا می‌آید باید ظرف صد و هشتاد روز گرفته شود. تا وقتی برای کودک سند سفر صادر و درخواست اقامت داده شود، او با گواهی تولد و وابسته به مدت اقامت معتبر پدر یا مادر در ترکیه می‌ماند. گواهی تولد به‌تنهایی حق ورود به ترکیه یا خروج از آن را نمی‌دهد. اقامت کودک از تاریخ تولد معتبر صادر می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.21/13).

اگر ظرف صد و هشتاد روز درخواست داده نشود، هنگام خروج از ترکیه، عوارض مدتی که بدون اقامت گذشته یک برابر بیشتر گرفته می‌شود؛ با پرداخت آن ممنوعیت ورود مدت‌دار اعمال نمی‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.21/13). اداره مهاجرت در پرسش‌های متداول اقامت توضیح می‌دهد که گواهی تولد را بیمارستان صادر می‌کند و برای کودکی که بیرون از بیمارستان به دنیا آمده، سند از دفتر مختار محل گرفته می‌شود؛ ابتدا برای کودک گذرنامه گرفته می‌شود و سپس درخواست اقامت داده می‌شود.

7. اقامت دانشجویی در ترکیه

اقامت دانشجویی در ترکیه به خارجی‌ای داده می‌شود که در یک مؤسسه آموزش عالی ترکیه در مقطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد یا دکتری تحصیل خواهد کرد (6458 sayılı Kanun m.38/1). برای دانش‌آموز ابتدایی و متوسطه که هزینه و نگهداری‌اش را شخص حقیقی یا حقوقی به عهده گرفته، با رضایت ولی یا نماینده قانونی، اقامت دانشجویی سالانه داده و تمدید می‌شود (m.38/2). اگر تحصیل کمتر از یک سال باشد، اقامت از مدت تحصیل بیشتر نمی‌شود (m.38/4).

اقامت دانشجویی به پدر و مادر و دیگر بستگان دانشجو حق اقامت نمی‌دهد (6458 sayılı Kanun m.38/3). آیین‌نامه یک استثنا را روشن کرده است: دانشجو می‌تواند فقط برای همسر و فرزندان خود در درخواست اقامت خانوادگی حامی باشد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.35/6). برای تحصیل آزاد، آموزش باز یا آموزش از راه دور اقامت دانشجویی داده نمی‌شود (m.35/14).

اقامت دانشجویی در این موارد داده نمی‌شود یا باطل می‌شود: از بین رفتن شرایط، پیدا شدن نشانه‌ای که تحصیل ادامه نمی‌یابد، استفاده از اقامت برای هدف دیگر و وجود حکم اخراج یا ممنوعیت ورود (6458 sayılı Kanun m.40/1). دانشجوی آموزش رسمی می‌تواند با مجوز کار کار کند؛ برای کاردانی و کارشناسی این حق از پس از سال اول آغاز می‌شود (m.41/1).

8. اقامت دائم ترکیه (بلندمدت)

اقامت دائم ترکیه، که نام قانونی آن اقامت بلندمدت (Uzun Dönem İkamet İzni) است، به خارجی‌ای داده می‌شود که دست‌کم هشت سال بدون وقفه با اجازه اقامت در ترکیه مانده یا شرایطی را که وزارت تعیین کرده دارد. این اقامت با تأیید وزارت و از سوی استانداری و بدون مدت صادر می‌شود (6458 sayılı Kanun m.42/1). پناهنده، پناهنده مشروط، دارنده حمایت ثانویه، دارنده اقامت انسانی و کسی که حمایت موقت دارد، حق انتقال به اقامت دائم ندارد (m.42/2).

8.1. شرایط اقامت دائم در ترکیه

شرایط اقامت دائم در ترکیه در قانون پنج مورد است (6458 sayılı Kanun m.43/1):

• دست‌کم هشت سال اقامت بدون وقفه با اجازه اقامت در ترکیه،
• دریافت نکردن کمک اجتماعی در سه سال اخیر،
• داشتن منبع درآمد کافی و منظم برای خود و خانواده،
• داشتن بیمه درمانی معتبر،
• تهدید نبودن برای نظم عمومی یا امنیت عمومی.

برای کسی که به دلیل داشتن شرایط تعیین‌شده از سوی وزارت اقامت دائم می‌گیرد، جز شرط آخر، شرایط دیگر لازم نیست (6458 sayılı Kanun m.43/2). آیین‌نامه معیار درآمد را روشن کرده است: توان پرداخت هزینه ماهانه به اندازه حداقل دستمزد خالص سال درخواست، و برای هر عضو خانواده یک‌سوم آن، و تعهد شخص ثالث پذیرفته نمی‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.40/5).

8.2. اقامت دائم ترکیه: محاسبه هشت سال بدون وقفه

اقامت دائم ترکیه بیشتر از همه با محاسبه «بدون وقفه» رد یا پذیرفته می‌شود. قاعده پایه در خود قانون است: ماندن بیرون از ترکیه بیش از شش ماه در مجموع در یک سال، یا بیش از یک سال در مجموع در پنج سال اخیر، وقفه در اقامت به شمار می‌آید، مگر به دلیل خدمت عمومی اجباری، تحصیل یا درمان. کسی که در اقامتش وقفه افتاده، مدت‌های اقامت پیشینش در درخواست اقامت یا انتقال به اقامت دیگر حساب نمی‌شود (6458 sayılı Kanun m.28/1). در محاسبه مدت اقامت بدون وقفه، نیمی از مدت اقامت دانشجویی و همه مدت اقامت‌های دیگر شمرده می‌شود (m.28/2). پس چهار سال اقامت دانشجویی در شمارش هشت سال، دو سال حساب می‌شود.

آیین‌نامه این محاسبه را گام به گام تعیین کرده است (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.40/2):

1. پایه محاسبه تاریخ درخواست است. مدتی که بیرون از ترکیه یا بدون اجازه اقامت در ترکیه گذشته، وقفه به شمار می‌آید (m.40/2-a).
2. اگر کسی در هشت سال یک‌باره یا پشت سر هم بیش از شش ماه بیرون از ترکیه یا بدون اقامت در ترکیه مانده باشد، درخواستش پیش از محاسبه دوره‌ای رد می‌شود (m.40/2-ç).
3. از تاریخ درخواست به عقب، دوره‌های یک‌ساله بررسی می‌شود. اگر در هر دوره یک‌ساله جمع وقفه از صد و هشتاد روز بیشتر نباشد، دوره بعد بررسی می‌شود تا هشت سال کامل شود (m.40/2-b).
4. اگر در دوره‌های یک‌ساله وقفه بیش از صد و هشتاد روز نباشد، بررسی می‌شود که در پنج دوره یک‌ساله اخیر جمع وقفه از سیصد و شصت و پنج روز بیشتر نباشد (m.40/2-c).
5. مدت‌های اقامت پیشین کسی که اخراج شده، در جمع مدت‌ها حساب نمی‌شود (m.40/2-d).

دو مدت دیگر هم در جمع مدت‌ها نمی‌آید: مدتی که با اقامت انسانی گذشته (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.44/4) و مدت اقامتی که از راه ازدواج صوری گرفته و باطل شده است (6458 sayılı Kanun m.37/3). برعکس، مدتی که خارجی در بازداشت، زندان یا مرکز بازگرداندن گذرانده، تخلف از مدت اقامت به شمار نمی‌آید (m.26/1).

8.3. فرق اقامت دائم و شهروندی ترکیه

فرق اقامت دائم و شهروندی ترکیه در حقوق و پایداری است. دارنده اقامت دائم از حقوقی که به شهروندان ترکیه داده شده بهره می‌برد، جز تکلیف خدمت سربازی، حق انتخاب کردن و انتخاب شدن، ورود به خدمات عمومی و واردات معاف از گمرک خودرو؛ مقررات قوانین خاص و حقوق مکتسب تأمین اجتماعی محفوظ است (6458 sayılı Kanun m.44/1). رئیس‌جمهور می‌تواند این حقوق را به‌طور کامل یا جزئی محدود کند (m.44/2).

اقامت دائم ابدی نیست. اگر دارنده آن تهدید جدی برای نظم یا امنیت عمومی باشد، یا جز به دلیل درمان، تحصیل یا خدمت عمومی اجباری در کشور خود بیش از یک سال بدون وقفه بیرون از ترکیه بماند، باطل می‌شود (6458 sayılı Kanun m.45/1). شهروندی راه جداگانه‌ای با شرایط خود است که در پاسپورت ترکیه و راه‌های گرفتن شهروندی بررسی شده است.

9. اقامت انسانی ترکیه (انسان‌دوستانه)

اقامت انسانی ترکیه، که نام قانونی آن اقامت انسان‌دوستانه (İnsani İkamet İzni) است، اقامتی استثنایی است که بدون شرایط اقامت‌های دیگر، محدود به مدتی که وزارت کشور تعیین می‌کند و با تأیید اداره کل مهاجرت، از سوی استانداری داده و تمدید می‌شود (6458 sayılı Kanun m.46/1). روند این اقامت به درخواست اداره کل یا استانداری آغاز می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.44/1)؛ یعنی اقامتی نیست که هر خارجی به انتخاب خود و مانند اقامت توریستی درخواست کند.

9.1. اقامت انسانی ترکیه در چه مواردی داده می‌شود؟

اقامت انسانی ترکیه فقط در این موارد داده می‌شود (6458 sayılı Kanun m.46/1):

• وقتی مصلحت عالی کودک در میان باشد (m.46/1-a)،
• وقتی با وجود حکم اخراج یا ممنوعیت ورود، خروج خارجی ممکن نشود یا ترک ترکیه معقول یا ممکن نباشد (m.46/1-b)،
• وقتی بر پایه ماده 55 درباره خارجی حکم اخراج گرفته نشود (m.46/1-c)،
• وقتی علیه اقدام‌های انجام‌شده بر پایه مواد 53، 72 و 77 به دادگاه مراجعه شده باشد (m.46/1-ç)،
• در مدت ادامه روند بازگرداندن متقاضی به نخستین کشور پناهندگی یا کشور ثالث امن (m.46/1-d)،
• وقتی ورود و ماندن خارجی به دلیل‌های فوری یا برای حفظ منافع کشور و نظم و امنیت عمومی لازم باشد و او به سبب مانع‌هایی نتواند اقامت دیگری بگیرد (m.46/1-e)،
• در وضعیت‌های فوق‌العاده (m.46/1-f).

دارنده اقامت انسانی باید ظرف بیست روز کاری از صدور آن در سامانه ثبت نشانی ثبت‌نام کند (6458 sayılı Kanun m.46/2). اگر شرایطی که صدور را لازم کرده بود از بین برود، اقامت با تأیید وزارت باطل و تمدید نمی‌شود (m.47/1) و استانداری این تصمیم را دست‌کم پانزده روز پیش از پایان اقامت به خارجی اعلام می‌کند (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.44/2). اقامت انسانی مشمول عوارض است، اما بدهی عوارضِ پیشین بابت اضافه ماندن، مانع صدور آن نیست (m.44/6).

9.2. اقامت انسانی ترکیه و اقامت دائم

اقامت انسانی ترکیه راهی به اقامت دائم ندارد. قانون حق انتقال به اقامت بلندمدت را از دارندگان اقامت انسانی گرفته است (6458 sayılı Kanun m.42/2) و مدتی که با اقامت انسانی گذشته در جمع مدت‌های اقامت حساب نمی‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.44/4). دارنده اقامت انسانی در طول مدت آن می‌تواند برای هر اقامت دیگری که شرایطش را دارد، جز اقامت دائم، درخواست بدهد (m.44/3).

9.3. اقامت ترکیه و کیملیک حمایت بین‌المللی یا حمایت موقت

اقامت ترکیه با کارت‌های حمایتی یکی نیست، اما برخی از این کارت‌ها جای اقامت را می‌گیرند. کارت شناسایی متقاضی حمایت بین‌المللی مشمول هیچ عوارضی نیست و جای اجازه اقامت را می‌گیرد (6458 sayılı Kanun m.76/4). کارت شناسایی پناهنده، پناهنده مشروط و دارنده حمایت ثانویه هم بدون عوارض و به جای اجازه اقامت است (m.83/2). با این حال دارندگان این وضعیت‌ها حق انتقال به اقامت دائم ندارند (m.42/2).

کارت حمایت موقت وضع دیگری دارد. این کارت حق ماندن در ترکیه می‌دهد، اما با اجازه اقامت یا سندی که جای آن را می‌گیرد برابر نیست، به اقامت دائم راه نمی‌دهد، مدتش در جمع مدت‌های اقامت حساب نمی‌شود و حق درخواست شهروندی ترکیه نمی‌دهد (Geçici Koruma Yönetmeliği m.25/1). در اقامت خانوادگی هم متقاضی حمایت بین‌المللی، پناهنده مشروط و دارنده حمایت موقت نمی‌توانند حامی باشند؛ پناهنده و دارنده حمایت ثانویه می‌توانند (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.30/1-ç، m.30/1-d). روند و حقوق این وضعیت‌ها در پناهندگی و حمایت بین‌المللی در ترکیه بررسی شده است.

10. اقامت ترکیه برای قربانیان قاچاق انسان

اقامت ترکیه برای قربانی قاچاق انسان به خارجی‌ای داده می‌شود که قویاً گمان می‌رود قربانی قاچاق انسان باشد. استانداری به او اقامت سی‌روزه می‌دهد تا از اثر آنچه بر او گذشته رها شود و تصمیم بگیرد با مقام‌ها همکاری کند یا نه؛ شرایط اقامت‌های دیگر لازم نیست (6458 sayılı Kanun m.48/1-2). این اقامت به دلیل امنیت، سلامت یا وضعیت ویژه قربانی، هر بار حداکثر شش ماه تمدید می‌شود، اما جمع مدت‌ها هرگز از سه سال بیشتر نمی‌شود (m.49/1). اگر معلوم شود که فرد به ابتکار خود دوباره با مرتکبان جرم ارتباط گرفته، اقامت باطل می‌شود (m.49/2).

11. اقامت ترکیه: درخواست، مدارک و تمدید

اقامت ترکیه از خارج کشور در کنسولگری و در داخل ترکیه در استانداری درخواست می‌شود. مدارک لازم را اداره کل مهاجرت تعیین و در وب‌سایت خود منتشر می‌کند (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.21/1). فهرست فارسی انواع اقامت در صفحه انواع اجازه اقامت در سایت اداره مهاجرت ترکیه آمده و درخواست داخل کشور از سامانه e-İkamet آغاز می‌شود.

11.1. درخواست اقامت ترکیه گام به گام

درخواست اقامت ترکیه در داخل کشور به این ترتیب پیش می‌رود:

1. درخواست آنلاین و نوبت: بر پایه توضیح اداره مهاجرت، درخواست نخست، تمدید و تغییر نوع از سامانه e-İkamet داده می‌شود. در درخواست نخست و تغییر نوع، متقاضی در تاریخ و ساعت نوبتی که سامانه می‌دهد با مدارک به اداره مهاجرت استان می‌رود. نوع اقامت و، در اقامت کوتاه‌مدت، مبنای ماده 31 در همین فرم انتخاب می‌شود. برخی درخواست‌ها، از جمله اقامت دائم، دانشجویی، انسانی، قربانی قاچاق و انتقال از اقامت خانوادگی به کوتاه‌مدت، به‌طور استثنایی در استانداری هم پذیرفته می‌شوند (6458 sayılı Kanun m.22/1).
2. درخواست شخصی یا با وکیل: درخواست اصولاً شخصاً داده می‌شود، اما نماینده قانونی یا وکیلی که وکالت‌نامه دارد هم می‌تواند آن را بدهد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.21/4).
3. تکمیل مدارک: مدارک ناقص به متقاضی اعلام می‌شود و اگر ظرف سی روز کامل نشود، درخواست از جریان خارج می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.22/1). ممکن است با متقاضی مصاحبه شود (m.22/3).
4. سند درخواست: به کسی که درخواست را کامل کرده، سند درخواست اقامت داده می‌شود که تا روشن شدن نتیجه حق ماندن در ترکیه می‌دهد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.21/8، m.21/9-ç).
5. تصمیم: درخواست حداکثر ظرف نود روز از تحویل کامل مدارک نتیجه می‌گیرد و اگر طول بکشد به متقاضی اطلاع داده می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.22/2).
6. ثبت نشانی: کسی که اقامت یا مجوز کار را در داخل ترکیه گرفته، باید ظرف بیست روز کاری از تحویل سند، و کسی که آن را از کنسولگری گرفته، ظرف بیست روز کاری از ورود، در سامانه ثبت نشانی ثبت شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.22/12).

درخواست کسی که بدهی ناشی از تخلف ویزا یا اقامت پیشین، هزینه دادرسی و حق‌الوکاله‌ای که به پرداختش محکوم شده یا بدهی و جزای مشمول قانون مجازات را نپرداخته، رد می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.22/10).

11.2. مدارک اقامت ترکیه

مدارک اقامت ترکیه را اداره کل مهاجرت تعیین و منتشر می‌کند (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.21/1) و فهرست هر نوع پس از تکمیل فرم در سامانه e-İkamet و در صفحه مدارک درخواستی دیده می‌شود. فهرست رسمی اقامت کوتاه‌مدت این مدارک مشترک را می‌خواهد:

• فرم درخواست اقامت که خود خارجی، نماینده قانونی یا وکیل دارای وکالت‌نامه امضا می‌کند،
• کپی صفحه مشخصات گذرنامه و ویزا (اصل گذرنامه در روز نوبت همراه باشد)،
• عکس بیومتریک با زمینه سفید که در شش ماه اخیر گرفته شده،
• رسید پرداخت عوارض اقامت و بهای کارت، و در برخی موارد عوارض ویزای یک‌بار ورود،
• بیمه درمانی معتبر برای همه مدت اقامت درخواستی،
• سند یا اظهارنامه توان مالی کافی و منظم،
• سند نشانی: گواهی محل سکونت از سامانه e-Devlet همراه با قبض آب، برق، گاز یا تلفن ثابت، و سند محل اقامت مانند سند مالکیت، اجاره‌نامه تأییدشده در دفتر اسناد رسمی، رسید هتل یا تعهدنامه رسمی میزبان،
• در تمدید و تغییر نوع، سند نشانی ابلاغ الکترونیک ملی (UETS) که از شعبه‌های مرکزی پست (PTT) گرفته می‌شود؛ برای زیر هجده سال لازم نیست.

برای هر مبنا مدرک ویژه‌ای هم خواسته می‌شود؛ برای نمونه برای مبنای گردشگری برنامه سفر و اطلاعات محل اقامت، و برای مبنای ملک کپی سند مالکیت. برای کودک، اگر نام پدر یا مادر از گذرنامه روشن نشود، گواهی تولد و در صورت طلاق سند حضانت یا رضایت‌نامه والد دیگر خواسته می‌شود؛ این اسناد اگر از خارج آمده باشند باید آپوستیل یا تأیید کنسولی و ترجمه ترکی تأییدشده در دفتر اسناد رسمی داشته باشند. این فهرست را اداره مهاجرت منتشر می‌کند؛ قانون یا آیین‌نامه نیست و در روزنامه رسمی منتشر نمی‌شود. اداره مهاجرت در پرسش‌های متداول اقامت می‌نویسد که در اقامت کوتاه‌مدت و دانشجویی، بیمه برای زیر هجده سال و بالای شصت و پنج سال اجباری نیست و در فرم گزینه همین گروه انتخاب می‌شود.

11.3. هزینه اقامت ترکیه: عوارض و بهای کارت

هزینه اقامت ترکیه دو بخش دارد: عوارض اقامت (ikamet harcı) و بهای کارت (belge bedeli). عوارض اقامت در قانون عوارض ترکیه آمده و تعیین آن، با در نظر گرفتن اصل عمل متقابل، با وزارت دارایی است (492 sayılı Harçlar Kanunu (6) sayılı tarife III/1). به همین دلیل مبلغ برای اتباع کشورهای مختلف یکسان نیست.

اداره مهاجرت ترکیه در صفحه Belge Bedeli ve Harç Miktarı و جدول «Ülkelere Göre Harç Miktarları» این مبالغ را منتشر کرده است (خوانده‌شده در 05/10/2026). این جدول قانون یا آیین‌نامه نیست و در روزنامه رسمی منتشر نمی‌شود:

تابعیت	عوارض اقامت در جدول اداره مهاجرت
ایران	ماه اول 25 دلار آمریکا، ماه‌های بعد 5 دلار آمریکا
افغانستان	ماه اول 25 دلار آمریکا، ماه‌های بعد 5 دلار آمریکا
تاجیکستان	ماه اول 14 دلار آمریکا، ماه‌های بعد 3,5 دلار آمریکا

بهای کارت اقامت برای سال 2026 در همان صفحه 964,00 لیر ترکیه اعلام شده و اداره مهاجرت می‌نویسد که این مبلغ هر سال تعیین می‌شود و هیچ تابعیتی از آن معاف نیست. دانشجویی که در مدرسه یا دانشکده ترکیه تحصیل می‌کند، اجازه اقامت را بدون عوارض می‌گیرد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.35/3). مبلغ نهایی هر پرونده پس از تکمیل درخواست در سامانه e-İkamet محاسبه می‌شود.

اداره مهاجرت در پرسش‌های متداول اقامت توضیح می‌دهد که عوارض و بهای کارت پیش از تاریخ نوبت پرداخت می‌شود؛ پرداخت از سامانه e-İkamet با کارت اعتباری، در ادارات مالیاتی و صندوق‌های وزارت دارایی، یا در بانک‌های Ziraat، Vakıf و Halk با اعلام شماره درخواست ممکن است. گرفتن نوبت هزینه‌ای ندارد.

11.4. پیگیری و تحویل کارت اقامت ترکیه

کارت اقامت ترکیه پس از تأیید درخواست به نشانی‌ای فرستاده می‌شود که متقاضی اعلام کرده است. بر پایه پرسش‌های متداول اقامت:

• اگر متقاضی در نشانی نباشد، کارت در نزدیک‌ترین شعبه پست (PTT) تا پایان ماهِ پس از تاریخ رسیدن نگه داشته می‌شود و پس از آن به اداره مهاجرت استان برمی‌گردد. کارت به خود خارجی، ولی، قیم یا وکیل دارای وکالت‌نامه تحویل می‌شود.
• اگر کسی در روز نوبت به اداره نرود، درخواستش بررسی نمی‌شود. اگر مدت قانونی‌اش باقی است، نوبت تازه می‌گیرد؛ اگر مدتش تمام شده باشد، به‌عنوان تخلف ویزا یا اقامت با او رفتار می‌شود. کسی که مدت ویزا یا اقامتش پیش از تاریخ نوبت تمام می‌شود، با فرم درخواست تا روز نوبت در ترکیه می‌ماند.
• اگر کارت گم یا دزدیده شود یا آسیب ببیند، دوباره صادر می‌شود؛ بهای کارت کامل و عوارض نصف گرفته می‌شود. برای این کار صورت‌جلسه گم شدن از کلانتری، عکس بیومتریک و سند ثبت نشانی لازم است.

در مدت انتظار برای کارت، سند درخواست اقامت همراه با رسیدهای عوارض اجازه خروج و بازگشت می‌دهد، به شرط آنکه هر بار ظرف پانزده روز به ترکیه برگردید و در مدت اقامت درخواستی باشید (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.21/9-d). اگر بیش از پانزده روز بیرون بمانید، قواعد عمومی ویزا اعمال می‌شود (همان بند).

11.5. بیمه و توان مالی برای اقامت ترکیه

بیمه درمانی برای اقامت ترکیه لازم است. آیین‌نامه از متقاضی بیمه درمانی معتبری می‌خواهد که همه مدت اقامت درخواستی را پوشش دهد؛ کسی که در بیمه همگانی سلامت ترکیه است، بیمه معتبر دارد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.22/13). در اقامت درمانی، کسی که همه هزینه‌های درمان را پرداخته از شرط بیمه معاف است (m.28/11).

توان مالی در قانون با مبلغ ثابت تعیین نشده است. در اقامت‌های غیر از خانوادگی و دائم، اظهار متقاضی پایه است. اگر قانع‌کننده نباشد، او باید توان پرداخت هزینه ماهانه به اندازه حداقل دستمزد خالص سال درخواست را نشان دهد؛ جمع درآمد او از حداقل دستمزد کمتر نباشد و برای هر عضو خانواده، از جمله خودش، یک‌سوم حداقل دستمزد در نظر گرفته شود. تکیه فقط بر تعهد شخص ثالث پذیرفته نیست (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.22/6). مبلغ حداقل دستمزد هر سال تغییر می‌کند و باید در زمان درخواست بررسی شود.

11.6. تمدید اقامت در ترکیه

تمدید اقامت در ترکیه با استانداری است. درخواست تمدید از شصت روز مانده به پایان اقامت و در هر حال پیش از پایان آن داده می‌شود؛ متقاضی سندی بدون عوارض می‌گیرد و حتی اگر مدت اقامتش تمام شده باشد، تا تصمیم اداره با همان سند در ترکیه می‌ماند (6458 sayılı Kanun m.24/2). اقامت تمدیدشده از روز پایان مدت قانونی قبلی آغاز می‌شود (m.24/3).

آیین‌نامه درخواست کسی را هم می‌پذیرد که مدت اقامت، ویزا یا معافیت ویزای خود را تا ده روز گذرانده باشد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.21/2). بیش از این مدت، پیامدهای اضافه ماندن مطرح می‌شود.

11.7. تغییر نوع اقامت ترکیه

تغییر نوع اقامت ترکیه وقتی لازم است که مبنای اقامت فعلی از بین برود. خارجی‌ای که پس از پایان مبنای اقامت خود می‌خواهد در ترکیه بماند، باید ظرف ده روز از پایان آن مبنا، برای اقامتی متناسب با هدف تازه به استانداری درخواست بدهد و اقامت فعلی از تاریخ پایان مبنا تمام می‌شود (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.26/1-2). اگر مبنای تازه‌ای در کنار مبنای فعلی پیدا شود، می‌تواند با اقامت فعلی بماند یا بدون انتظار برای دوره شصت‌روزه، اقامت تازه بخواهد (m.26/3).

12. رد اقامت ترکیه و اعتراض

رد اقامت ترکیه، تمدید نشدن یا ابطال آن در داخل کشور را استانداری انجام و ابلاغ می‌کند. در این تصمیم، پیوندهای خانوادگی خارجی در ترکیه، مدت اقامت، وضعیت او در کشور مبدأ و مصلحت عالی کودک در نظر گرفته می‌شود و تصمیم ممکن است به تعویق بیفتد (6458 sayılı Kanun m.25/1). تصمیم به خود خارجی، نماینده قانونی یا وکیل او ابلاغ می‌شود و در ابلاغ‌نامه باید آمده باشد که چگونه می‌تواند به‌طور مؤثر به آن اعتراض کند (m.25/2).

پس از رد یا تمدید نشدن اقامت، سندی بدون عوارض داده می‌شود که فقط تا ده روز حق ماندن در ترکیه می‌دهد (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.22/11). مهلت طرح دعوا در دادگاه اداری، اگر قانون خاص مهلت دیگری نگذاشته باشد، شصت روز از ابلاغ کتبی است (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7/1، m.7/2-a). برای دعوای رد یا ابطال اقامت کوتاه‌مدت، پرونده با دادن دفاعیه یا گذشتن مهلت دفاعیه کامل شده تلقی می‌شود و برگزاری جلسه دادرسی به تشخیص دادگاه است (6458 sayılı Kanun m.31/7).

کسی که درخواستش رد یا اقامتش باطل شده، اگر ظرف شش ماه دوباره درخواست بدهد، باید دلیل تازه‌ای برای اقامت ارائه کند (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.21/10). اگر رد اقامت به اخراج یا ممنوعیت ورود برسد، راه‌های آن در ممنوعیت ورود به ترکیه آمده است.