انواع اقامت در ترکیه: شرایط و مدت‌ها

یادداشتی درباره منابع. متون رسمی قوانین ترکیه به زبان ترکی است. هر مقرره در ادامه ابتدا عیناً به ترکی (متن معتبر) نقل شده و سپس ترجمه غیررسمی فارسی آن تنها برای سهولت مطالعه آمده است. هرجا که دقت واژگان اهمیت دارد، متن ترکی حاکم است.

پاسخ کوتاه

در ترکیه شش نوع اقامت وجود دارد (ماده 30 قانون شماره 6458): کوتاه‌مدت، خانوادگی، دانشجویی، بلندمدت، انسان‌دوستانه و اقامت قربانی قاچاق انسان. هر یک شرایط، مدت و حقوق متفاوتی دارد. اقامت کوتاه‌مدت هر بار تا دو سال (ماده 31)، اقامت خانوادگی تا سه سال (ماده 34) و اقامت بلندمدت (دائم) مستلزم دست‌کم هشت سال اقامت بدون وقفه است (مواد 42-43). انتخاب نوع درست، در پذیرش درخواست تعیین‌کننده است.

مجوز کار به‌عنوان قاعده جای اقامت را می‌گیرد — نگاه کنید به مجوز کار برای کارکنان خارجی. اقامت خانوادگی نیز به‌تفصیل در اقامت همسر شهروند ترکیه بررسی شده است.

آیا این وضعیت شماست؟

این راهنما به کار شما می‌آید اگر:

• خارجی هستید که برای نخستین بار در ترکیه اقامت می‌گیرید و نمی‌دانید کدام نوع به شما مربوط است،
• می‌خواهید با اقامت خانوادگی به بستگان خود (همسر، فرزند) در ترکیه بپیوندید،
• برای تحصیلات عالی به ترکیه آمده‌اید و درخواست اقامت دانشجویی دارید،
• مدت‌هاست در ترکیه ساکن‌اید و می‌خواهید به اقامت دائم (بلندمدت) منتقل شوید،
• درخواست شما به دلیل انتخاب نوع نادرست رد شده است.

انواع اقامت در ترکیه چند نوع است؟

قانون انواع اقامت را به‌صورت یک فهرست بسته تعیین کرده است:

“(1) İkamet izni çeşitleri şunlardır: a) Kısa dönem ikamet izni b) Aile ikamet izni c) Öğrenci ikamet izni ç) Uzun dönem ikamet izni d) İnsani ikamet izni e) İnsan ticareti mağduru ikamet izni”

(6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.30)

ترجمه غیررسمی: «(1) انواع اقامت عبارت‌اند از: الف) اقامت کوتاه‌مدت ب) اقامت خانوادگی پ) اقامت دانشجویی ت) اقامت بلندمدت ث) اقامت انسان‌دوستانه ج) اقامت قربانی قاچاق انسان.»

این انواع قابل جایگزینی با یکدیگر نیستند؛ هر یک به هدف و مجموعه شرایط متفاوتی گره خورده است. در ادامه پنج نوع پرکاربردتر بررسی می‌شود.

اقامت کوتاه‌مدت

رایج‌ترین نوع. مالکیت ملک، برقراری ارتباط تجاری، پژوهش علمی یا گردشگری می‌تواند مبنای آن باشد (ماده 31/1). قاعده اصلی درباره مدت چنین است:

“(2) Kısa dönem ikamet izni, birinci fıkranın (j) ve (k) bentleri hariç olmak üzere, her defasında en fazla ikişer yıllık sürelerle verilebilir.”

(6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.31)

ترجمه غیررسمی: «(2) اقامت کوتاه‌مدت، به‌جز بندهای (j) و (k) فقره نخست، هر بار برای مدت‌هایی حداکثر تا دو سال قابل صدور است.»

بنابراین اقامت کوتاه‌مدت نامحدود نیست؛ در بازه‌هایی حداکثر دوساله صادر می‌شود و در پایان هر بازه باید درخواست تمدید داد.

اقامت خانوادگی

این نوع به «حامی» که به‌طور قانونی در ترکیه حضور دارد امکان می‌دهد بستگان نزدیک خود را بیاورد:

“(1) Türk vatandaşlarının, 5901 sayılı Kanunun 28 inci maddesi kapsamında olanların veya ikamet izinlerinden birine sahip olan yabancılar ile mültecilerin ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin; a) Yabancı eşine, b) Kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna, c) Kendisinin veya eşinin bağımlı yabancı çocuğuna, her defasında üç yılı aşmayacak şekilde aile ikamet izni verilebilir. Ancak, aile ikamet izninin süresi hiçbir şekilde destekleyicinin ikamet izni süresini aşamaz.”

(6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.34)

ترجمه غیررسمی: «(1) به همسر خارجی، فرزند خارجی صغیر شخص یا همسرش، و فرزند خارجی تحت تکفل شخص یا همسرش — از شهروندان ترکیه، مشمولان ماده 28 قانون شماره 5901، خارجیان دارای یکی از اقامت‌ها، پناهندگان و دارندگان وضعیت حمایت ثانویه — هر بار برای مدتی که از سه سال تجاوز نکند اقامت خانوادگی قابل اعطا است. با این حال، مدت اقامت خانوادگی به‌هیچ‌وجه نمی‌تواند از مدت اقامت حامی بیشتر باشد.»

دو نکته نیازمند توجه است. نخست آنکه مدت اقامت خانوادگی نمی‌تواند از مدت اقامت حامی بیشتر باشد — اگر اقامت حامی پایان یابد، اقامت خانوادگی مبنای خود را از دست می‌دهد. دوم آنکه در حالت تعدد زوجات محدودیتی وجود دارد: اقامت خانوادگی تنها به یکی از همسران داده می‌شود.

اقامت دانشجویی

برای خارجیانی که برای تحصیلات عالی می‌آیند:

“(1) Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans ya da doktora öğrenimi görecek yabancılara öğrenci ikamet izni verilir.”

(6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.38)

ترجمه غیررسمی: «(1) به خارجیانی که در یک مؤسسه آموزش عالی در ترکیه در مقطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد یا دکتری تحصیل خواهند کرد، اقامت دانشجویی داده می‌شود.»

اقامت دانشجویی به‌خودی‌خود برای خانواده دانشجو حق اقامت خانوادگی ایجاد نمی‌کند؛ آن ارزیابی جداگانه‌ای است. نحوه محاسبه مدت سپری‌شده با اقامت دانشجویی در اقامت بلندمدت نیز تابع قواعد ویژه است.

اقامت بلندمدت (دائم)

قوی‌ترین وضعیت برای خارجی؛ نامحدود است. شرط اصلی، اقامت طولانی و بدون وقفه است:

“(1) Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olan ya da Bakanlığın belirlediği şartlara uyan yabancılara, Bakanlığın onayıyla valilikler tarafından süresiz ikamet izni verilir.”

(6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.42)

ترجمه غیررسمی: «(1) به خارجیانی که دست‌کم هشت سال بدون وقفه با اقامت در ترکیه مانده‌اند یا شرایط تعیین‌شده از سوی وزارت را دارند، با تأیید وزارت و توسط استانداری‌ها اقامت دائم داده می‌شود.»

شرایط انتقال در ماده 43 برشمرده شده و نخستین آنها هشت سال اقامت بدون وقفه است:

“(1) Uzun dönem ikamet iznine geçişte aşağıdaki şartlar aranır: a) Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle Türkiye’de kalmış olmak”

(6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.43)

ترجمه غیررسمی: «(1) برای انتقال به اقامت بلندمدت شرایط زیر لازم است: الف) دست‌کم هشت سال بدون وقفه با اقامت در ترکیه مانده بودن.»

واژه «بدون وقفه» تعیین‌کننده است: دوره‌های طولانی اقامت در خارج می‌تواند پیوستگی را قطع کند، بنابراین محاسبه باید پیش از درخواست با دقت انجام شود.

اقامت انسان‌دوستانه

اجازه‌ای استثنایی که حتی در صورت احراز نشدن شرایط انواع دیگر نیز قابل صدور است:

“(1) Aşağıda belirtilen hâllerde, diğer ikamet izinlerinin verilmesindeki şartlar aranmadan, Bakanlıkça belirlenen sürelerle sınırlı olmak kaydıyla ve Genel Müdürlüğün onayı alınarak valiliklerce insani ikamet izni verilebilir…”

(6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.46)

ترجمه غیررسمی: «(1) در موارد مصرّح در ادامه، بدون احراز شرایط اعطای سایر اقامت‌ها، محدود به مدت‌های تعیین‌شده از سوی وزارت و با اخذ تأیید اداره کل، استانداری‌ها می‌توانند اقامت انسان‌دوستانه صادر کنند…»

اقامت انسان‌دوستانه برای نمونه برای خارجیانی پیش‌بینی شده که اخراج آنان ممکن نیست یا در وضعیت فوق‌العاده‌اند؛ برخلاف انواع دیگر، شرایط متعارف احراز نمی‌شود و به صلاحدید اداری میدان گسترده‌تری داده شده است.

اشتباهات رایج

• انتخاب نوع نادرست. انواع اقامت قابل جایگزینی نیستند؛ نوعی که با وضعیت منطبق نباشد به رد درخواست می‌انجامد (ماده 30).
• فراموش کردن وابستگی اقامت خانوادگی به حامی. مدت اقامت خانوادگی نمی‌تواند از مدت اقامت حامی بیشتر باشد (ماده 34).
• تلقی «هشت سال بدون وقفه» به‌صورت منقطع. دوره‌های طولانی خارج از کشور می‌تواند پیوستگی را قطع کند؛ این محاسبه برای درخواست بلندمدت تعیین‌کننده است (مواد 42-43).
• تلاش برای گرفتن اقامت جداگانه در حالی که اجازه کار دارید. اجازه کار به‌عنوان قاعده جایگزین اقامت است (ماده 12 قانون شماره 6735).
• انتظار اقامت خانوادگی برای همه همسران در تعدد زوجات. اقامت خانوادگی تنها به یکی از همسران داده می‌شود (ماده 34).

خلاصه

در ترکیه شش نوع اقامت وجود دارد (ماده 30)؛ پرکاربردترین آنها در عمل اقامت کوتاه‌مدت، خانوادگی، دانشجویی، بلندمدت و انسان‌دوستانه است. اقامت کوتاه‌مدت هر بار تا دو سال (ماده 31)، اقامت خانوادگی تا سه سال و وابسته به حامی (ماده 34) و اقامت بلندمدت (دائم) وابسته به هشت سال اقامت بدون وقفه است (مواد 42-43). اقامت دانشجویی برای تحصیلات عالی است (ماده 38) و اقامت انسان‌دوستانه در موارد استثنایی به صلاحدید اداری صادر می‌شود (ماده 46). انتخاب نوع درست و انجام محاسبه سابقه اقامت پیش از درخواست، هم در پذیرش درخواست و هم در انتقال بعدی به وضعیت دائم تعیین‌کننده است.