اجازه کار برای کارکنان خارجی در ترکیه

یادداشتی درباره منابع. متون رسمی قوانین ترکیه به زبان ترکی است. هر مقرره در ادامه ابتدا عیناً به ترکی (متن معتبر) نقل شده و سپس ترجمه غیررسمی فارسی آن تنها برای سهولت مطالعه آمده است. هرجا که دقت واژگان اهمیت دارد، متن ترکی حاکم است.

پاسخ کوتاه

استخدام کارکنان خارجی در ترکیه مستلزم اجازه کار است که از سوی وزارت کار و تأمین اجتماعی صادر می‌شود. کارفرما سه تعهد اصلی دارد: استخدام نکردن بدون مجوز، اعلام تغییرات وضعیت مجوز ظرف پانزده روز (ماده 22)، و رعایت مهلت اعتراض سی‌روزه در صورت رد (ماده 21). به‌کارگیری بدون مجوز برای هر دو طرف — کارفرما و خارجی — جریمه نقدی اداری ایجاد می‌کند (ماده 23). مبالغ مندرج در قانون ارقام پایه سال 2016 است و هر سال با نرخ تجدید ارزیابی افزایش می‌یابد (ماده 17 قانون شماره 5326).

انواع اقامتی که مجوز جای آن را می‌گیرد در انواع اقامت در ترکیه آمده است. اگر استخدام از طریق شرکت خودتان انجام شود به تأسیس شرکت در ترکیه توسط خارجی نگاه کنید.

آیا این وضعیت شماست؟

این راهنما به کار شما می‌آید اگر:

• کارفرما یا مسئول شرکتی هستید که می‌خواهد در ترکیه کارمند خارجی استخدام کند،
• کارفرما یا خارجی‌ای هستید که درخواست اجازه کارش رد شده،
• کارفرمایی هستید که با جریمه اداری به‌کارگیری بدون مجوز روبه‌رو شده،
• خارجی‌ای هستید که مجوزش لغو شده،
• تیم منابع انسانی/حسابداری هستید که روند مجوز و اعلام کارکنان خارجی را مدیریت می‌کند.

اجازه کار و اقامت

پیامد مهم اجازه کار آن است که به اقامت جداگانه نیاز ندارد:

“(1) Bu Kanuna göre verilen çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti, 6458 sayılı Kanunun 27 nci maddesi uyarınca ikamet izni yerine geçer.”

(6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.12)

ترجمه غیررسمی: «(1) اجازه کار یا معافیت از اجازه کار که طبق این قانون صادر می‌شود، به موجب ماده 27 قانون شماره 6458 جایگزین اقامت می‌شود.»

درخواست در چه مواردی رد می‌شود؟

جهات رد در ماده 9 برشمرده شده است:

“(1) Bu Kanunun 7 nci maddesine göre yapılan değerlendirme neticesinde; a) Uluslararası işgücü politikasına uygun olmayan, b) Sahte veya yanıltıcı bilgi ve belgelerle yapılan, c) Yabancı istihdam edilmesine ilişkin gerekçesi yeterli görülmeyen … başvurular reddedilir.”

(6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.9)

ترجمه غیررسمی: «(1) در نتیجه ارزیابی انجام‌شده بر اساس ماده 7 این قانون؛ درخواست‌هایی که الف) با سیاست بین‌المللی نیروی کار سازگار نیستند، ب) با اطلاعات و مدارک جعلی یا گمراه‌کننده ارائه شده‌اند، پ) توجیه آنها برای استخدام خارجی کافی دانسته نمی‌شود … رد می‌شوند.»

رد یک عمل اداری مُعلَّل است و بنابراین هم تابع اعتراض اداری و هم تابع بازبینی قضایی است.

در صورت رد یا لغو: اعتراض سی‌روزه

“(2) Bakanlığın bu Kanun kapsamında verdiği kararlara karşı ilgililer tarafından tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtirazın reddedilmesi hâlinde idari yargı yoluna başvurulabilir.”

(6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.21)

ترجمه غیررسمی: «(2) ذی‌نفعان می‌توانند ظرف سی روز از تاریخ ابلاغ، به تصمیماتی که وزارت در چارچوب این قانون می‌دهد نزد وزارت اعتراض کنند. در صورت رد اعتراض، مراجعه به مرجع قضایی اداری ممکن است.»

پس ترتیب چنین است: نخست اعتراض به وزارت ظرف سی روز از ابلاغ؛ در صورت رد اعتراض، دعوای ابطال در دادگاه اداری.

تعهد اعلام کارفرما: پانزده روز

“(1) Yabancı çalıştıran işverenler ile süresiz veya bağımsız çalışma izni bulunan yabancılar, çalışma izninin veya çalışma izni muafiyeti kapsamında çalışmanın başlaması ve sona ermesi durumu ile çalışma izni veya çalışma izni muafiyetinin iptalini gerektirecek hâlleri on beş gün içinde Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür.”

(6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.22)

ترجمه غیررسمی: «(1) کارفرمایانی که خارجی به کار می‌گیرند و خارجیان دارای اجازه کار دائم یا مستقل، مکلف‌اند وضعیت آغاز و پایان کار در چارچوب اجازه کار یا معافیت از آن، و نیز حالاتی را که مستلزم لغو اجازه کار یا معافیت است، ظرف پانزده روز به وزارت اعلام کنند.»

کوتاهی در این اعلام، چنان‌که در ادامه دیده می‌شود، به‌خودی‌خود مشمول جریمه نقدی اداری است — یعنی حتی اگر خارجی به‌طور قانونی کار کند، فروگذاری اعلام مجازات دارد.

جریمه به‌کارگیری بدون مجوز

“(5) Bu Kanuna göre; a) Bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeksizin, 1) Bağımsız veya süresiz çalışma izni ile çalışan yabancıya dört yüz Türk lirası, 2) Yabancı çalıştıran işverene her bir yabancı için dört yüz Türk lirası, b) Çalışma izni olmaksızın, 1) Bir işverene bağlı olarak çalışan yabancıya iki bin dört yüz Türk lirası, 2) Bağımsız çalışan yabancıya dört bin sekiz yüz Türk lirası, 3) Yabancı çalıştıran işverene veya işveren vekiline her bir yabancı için altı bin Türk lirası, tutarında idari para cezası verilir.”

(6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.23)

ترجمه غیررسمی: «(5) طبق این قانون؛ الف) بدون انجام تعهد اعلام — 1) به خارجی شاغل با اجازه کار مستقل یا دائم چهارصد لیر ترکیه، 2) به کارفرمای به‌کارگیرنده خارجی برای هر خارجی چهارصد لیر ترکیه؛ ب) بدون اجازه کار — 1) به خارجی شاغل نزد یک کارفرما دو هزار و چهارصد لیر ترکیه، 2) به خارجی شاغل مستقل چهار هزار و هشتصد لیر ترکیه، 3) به کارفرما یا قائم‌مقام کارفرما برای هر خارجی شش هزار لیر ترکیه، جریمه نقدی اداری داده می‌شود.»

جریمه برای هر خارجی به‌صورت جداگانه اعمال می‌شود و در صورت تکرار افزایش می‌یابد:

“(6) Beşinci fıkrada sayılan fiillerin tekrarı hâlinde idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır.”

(6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.23)

ترجمه غیررسمی: «(6) در صورت تکرار افعال مذکور در بند پنجم، جریمه‌های نقدی اداری با یک برابر افزایش اعمال می‌شود.»

چرا این مبالغ «جاری» نیستند؟

مبالغ بالا (400، 2.400، 4.800، 6.000 لیر) ارقام پایه سال 2016 در متن قانون‌اند. تلقی آنها به‌عنوان مبالغ امروز خطایی رایج است. جریمه‌های نقدی اداری هر سال با نرخ تجدید ارزیابی افزایش می‌یابد:

“(7) İdarî para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilân edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.”

(5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17)

ترجمه غیررسمی: «(7) جریمه‌های نقدی اداری، از ابتدای هر سال تقویمی، به میزان نرخ تجدید ارزیابی که برای آن سال بر اساس احکام ماده مکرر 298 قانون آیین دادرسی مالیاتی شماره 213 مورخ 4.1.1961 تعیین و اعلام می‌شود، افزایش‌یافته اعمال می‌گردد.»

بنابراین جریمه‌ای که واقعاً اعمال می‌شود مبلغ جاری لازم‌الاجرا در سال تخلف است، نه رقم پایه مندرج در قانون — و پس از سال‌های سپری‌شده، به‌مراتب بالاتر از ارقام پایه.

اشتباهات رایج

• تلقی رقم پایه به‌عنوان جریمه جاری. ارقام 2016 هر سال با تجدید ارزیابی بالا می‌رود؛ مبلغ جاری بسیار بیشتر است (ماده 17 قانون شماره 5326).
• نادیده گرفتن اعلام پانزده‌روزه. حتی اگر خارجی قانونی باشد، اعلام نکردن آغاز/پایان کار و موارد لغو، جریمه جداگانه دارد (ماده 22).
• از دست دادن اعتراض سی‌روزه. در برابر رد/لغو باید نخست ظرف سی روز به وزارت اعتراض شود (ماده 21).
• این تصور که جریمه فقط متوجه کارفرماست. خارجی شاغل بدون مجوز نیز جریمه می‌شود و این می‌تواند مبنای فرآیند اخراج شود (ماده 23؛ ماده 54 قانون شماره 6458).
• جدا کردن اجازه کار از اقامت. اجازه کار به‌عنوان قاعده جایگزین اقامت است (ماده 12).

خلاصه

استخدام کارکنان خارجی در ترکیه تابع قانون شماره 6735 است. مجوز از سوی وزارت صادر می‌شود؛ جهات رد در قانون برشمرده شده (ماده 9) و در برابر رد، اعتراض به وزارت ظرف سی روز و سپس دعوا در دادگاه اداری باز است (ماده 21). کارفرما باید تغییرات وضعیت مجوز را ظرف پانزده روز اعلام کند (ماده 22). به‌کارگیری بدون مجوز برای کارفرما و خارجی جریمه نقدی اداری ایجاد می‌کند (ماده 23) و در صورت تکرار افزایش می‌یابد. مبالغ مندرج در قانون ارقام پایه 2016 است و هر سال با نرخ تجدید ارزیابی به‌روز می‌شود (ماده 17 قانون شماره 5326)؛ بنابراین مبلغ جاری باید بر پایه سال درخواست/تخلف محاسبه شود.