Miras Payı Hesaplama Aracı

Miras payı nasıl hesaplanır?

Yasal miras payı üç adımda bulunur. Önce hangi zümrenin mirasçı olduğubelirlenir, sonra varsa sağ kalan eşin payı mirastan ayrılır, en sonda zümreye kalan kısım o zümrenin kendi içinde paylaştırılır.

1. Zümre tespiti. Kan hısımları üç zümreye ayrılır: altsoy (çocuk, torun), ana-baba ve onların altsoyu (kardeş, yeğen), büyükanne-büyükbaba ve onların altsoyu. Önceki zümrede mirasçı bulundukça sonraki zümre mirasçı olamaz. Bu öncelik tek bir maddede yazılı değildir; m.495, m.496 ve m.497’nin açılış cümlelerinden çıkar.
2. Eşin payı ayrılır. Sağ kalan eş bir zümrenin üyesi değildir; payını kanundan, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre alır (m.499): altsoyla birlikte dörtte biri, ana-baba zümresiyle birlikte yarısı, büyükanne-büyükbaba zümresiyle birlikte dörtte üçü.
3. Zümreye kalan bölüşülür. Kalan kısım zümre içinde kök başına eşit dağıtılır. Mirasbırakandan önce ölen bir kök varsa, o köke düşen pay kardeşlerine değil kendi altsoyuna geçer; buna halefiyet denir.

Araç bu üç adımı kesin kesir aritmetiğiyle yürütür: payları ondalık sayıya çevirmez, pay–payda olarak tutar ve sadeleştirir. Bu yüzden üç çocuklu bir mirasta yuvarlama kaybı oluşmaz.

Miras payları tablosu — mirasçı bileşimine göre

Aşağıdaki cetvelin her satırı, sayfanın üstündeki hesaplayıcının kullandığı motordan geçer; tabloda elle yazılmış tek bir oran yoktur. Tereke değeri girildiğinde araç aynı kesirleri TL tutarına da çevirir.

Cetvel, kardeşlerin tamamını öz kardeş kabul eder ve üçüncü zümrede yalnız tarafın toplam payını verir. Bu iki sınırın gerekçesi aşağıda “Bu araç neyi hesaplamaz” bölümündedir.

Mirasta 8 pay ne demek? Paydanın nereden geldiği

Miras paylaşımı konuşulurken sık duyulan “mirası sekize böldük”, “bana sekizde üç düştü” gibi ifadeler bir kanun hükmünden değil, kesirlerin ortak paydasındangelir. Sekiz, en yaygın mirasçı bileşiminde kendiliğinde ortaya çıkan sayıdır.

Sağ kalan eş ve iki çocuk varsa: eşin payı dörtte birdir (m.499/1), çocuklara kalan dörtte üç ikiye bölünür. Dörtte bir ile sekizde üçü aynı cetvelde toplayabilmek için ortak payda sekize çıkar; eşin dörtte biri sekizde iki, her çocuğun payısekizde üç olarak yazılır. Toplam sekizde sekiz, yani mirasın tamamıdır.

Payda mirasçı sayısıyla değişir. Eş ve üç çocukta kalan dörtte üç üçe bölünür ve herkesin payı dörtte bire iner; payda dört olur. Eş ve dört çocukta payda on altıya çıkar ve her çocuk on altıda üç alır. Yani “sekizde üç” bir kural değil, belirli bir bileşimin sonucudur; yukarıdaki cetvelde her bileşimin kendi paydası görünür.

Sağ kalan eşin payı: dörtte bir, yarı, dörtte üç ya da tamamı

Eşin payı sabit bir oran değildir; kiminle birlikte mirasçı olduğuna bağlıdır. Kanun bunu tek maddede dört kademe hâlinde kurar:

Sağ kalan eş, birlikte bulunduğu zümreye göre mirasbırakana aşağıdaki oranlarda mirasçı olur:

1. Mirasbırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte biri,

2. Mirasbırakanın ana ve baba zümresi ile birlikte mirasçı olursa, mirasın yarısı,

3. Mirasbırakanın büyük ana ve büyük babaları ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte üçü, bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır.

Buradaki en sık atlanan nokta son kademedir: üç zümrede de mirasçı bulunmuyorsa miras tamamen eşe kalır, Devlete geçmez. Devletin mirasçılığı yalnızca hiçbir yasal mirasçının, eş dâhil, bulunmadığı hâlde söz konusudur (m.501).

Eşin payının mal rejimi tasfiyesiyle karıştırılmaması gerekir. Katılma alacağı gibi mal rejiminden doğan haklar mirastan önce hesaplanır ve eşin miras payı, tasfiyeden sonra kalan terekeye uygulanır. Eşin miras payının ayrıntılı anlatımı ve Yargıtay uygulaması için miras paylaşımı ve yasal miras payları yazısına bakabilirsiniz.

Çocuk yoksa miras kime kalır? İkinci zümre ve kardeşler

Altsoyu bulunmayan kişide mirasçı ana ve babadır; kardeşler kendiliğinden mirasçı olmaz. Kardeşlerin payı ancak ana ya da babadan biri mirasbırakandan önce ölmüşse doğar, çünkü kardeşler o ölen ebeveynin altsoyudur:

Altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları, ana ve babasıdır. Bunlar eşit olarak mirasçıdırlar.

Mirasbırakandan önce ölmüş olan ana ve babanın yerlerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır.

Bir tarafta hiç mirasçı bulunmadığı takdirde, bütün miras diğer taraftaki mirasçılara kalır.

Maddenin üçüncü fıkrası pratikte en çok şaşırtan kuraldır. Baba vefat etmiş ve onun altsoyu da yoksa, baba kökünün payı kardeşlere değil anneye geçer; cetveldeki “Eş ve yalnız anne” satırında annenin yarım pay alması bundandır. Aynı kural ters yönde de işler.

Araç, kardeşlerin tamamını öz kardeş, yani aynı anne ve babadan kabul eder. Yalnız anne ya da yalnız baba bir olan üvey (yarım kan) kardeş varsa pay, kardeşin bağlı olduğu ana veya baba tarafına göre değişir; bu hâli araç modellemez.

Üçüncü zümre: eş varsa halefiyet nerede durur?

Altsoy da ana-baba zümresi de yoksa sıra büyükanne ve büyükbabalara gelir. Bu zümrede sağ kalan eşin payı dörtte üçtür; zümreye kalan dörtte birdir. Kanun bunu m.499’un üçüncü bendinde yazar ve aynı bentte halefiyetin sınırını da çizer: eş, büyükanne–büyükbabalar ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olur.

Sağ kalan eş varsa, büyük ana ve büyük babalardan birinin mirasbırakandan önce ölmüş olması hâlinde, payı kendi çocuğuna; çocuğu yoksa o taraftaki büyük ana ve büyük babaya; bir taraftaki büyük ana ve büyük babanın her ikisinin de ölmüş olmaları hâlinde onların payları diğer tarafa geçer.

İki hüküm birlikte okunduğunda sonuç şudur: sağ kalan eş varken üçüncü zümrede halefiyetbüyükanne–büyükbabanın çocuklarıyla, yani mirasbırakanın amca, hala, dayı ve teyzeleriyle sınırlıdır. Daha alt kuşak, yani kuzenler, eş varken mirasçı olmaz; o taraftan yalnızca kuzenler kalmışsa miras tamamen eşe kalır.

Araç bu zümrede tarafın toplam payını verir; payın büyükanne–büyükbaba ile onların çocukları arasındaki iç dağılımını hesaplamaz. Üçüncü zümre uyuşmazlıkları çoğu kez soybağının belgelenmesine bağlı olduğundan, bu tarafın iç paylaşımı için mirasçılık belgesiyle birlikte değerlendirme yapılması gerekir.

Bu araç neyi hesaplamaz

Araç yalnızca yasal (kanuni) miras paylarını hesaplar. Aşağıdaki durumlar payı değiştirir ya da tümüyle kaldırır; hiçbiri modellenmemiştir ve modellenmiş gibi de gösterilmez:

• Üvey kardeşler — yalnız anne ya da yalnız baba bir olan (yarım kan) kardeşler. Araç tüm kardeşleri ÖZ kardeş (aynı anne-babadan) kabul eder; yarım kan kardeş varsa payların ana/baba tarafına göre dağılımı değişir
• Mirasbırakandan önce ölen çocuğun altsoyunda birden çok kuşak (torun da ölmüş, torunun çocuğu mirasçı); araç halefiyeti çocuk kolunda tek kuşak (torun) düzeyinde modeller
• Üçüncü zümrede (büyük ana-baba tarafı) tarafın kendi içindeki ayrıntılı dağılım; araç bu tarafın toplam payını verir, taraf içi paylaşımı (amca/hala/dayı/teyze ve altsoyları) modellemez
• Ölüme bağlı tasarruflar: vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılan atamalar ve bunların yasal payları değiştirmesi
• Saklı pay ve tenkis (TMK m.505 vd.), mirastan feragat, mirasın reddi (reddi miras), mirasçılıktan çıkarma ve mirastan yoksunluk; payı azaltan/kaldıran bu kurumlar ayrı değerlendirilir
• Evlât edinme (evlâtlık) yoluyla kurulan mirasçılık (TMK m.500) ve evlilik dışı soybağının payı etkilediği özel hâller
• Miras bırakanın 01.01.2002’den önce ölmüş olması — bu hâlde mülga 743 sayılı Kanun’un farklı oranları uygulanır; araç yalnız 4721 sayılı Kanun dönemini kapsar

Bu liste sonuç panosunda da görünür. Sayılan hâllerden biri sizin olayınızda varsa cetveldeki oran başlangıç noktasıdır, sonuç değildir.

Yasal pay mı, dinî (feraiz) pay mı?

“Miras hesaplama” araması iki ayrı hesabı birden karşılar ve ikisi aynı sonucu vermez. Bu sayfadaki araç yasal hesabı yapar: Türkiye’de mirasın geçişine uygulanan hükümler 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun m.495-501 hükümleridir ve mirasçılık belgesi ile mahkeme kararları bu oranlara göre düzenlenir.

İslam miras hukukuna göre yapılan feraiz hesabı farklı bir yöntem ve farklı oranlar kullanır. Bu araç feraiz hesabı yapmaz, yaptığını da iddia etmez; dinî hesap arıyorsanız bu sayfa aradığınız sonucu vermez.