İdare Hukuku

İdare hukuku hangi davalara bakar?

İdare hukukundaki davaların konusu, idarenin işlemi veya eylemidir ve bunlara karşı yargı yolu kural olarak açıktır (Anayasa m.125). Hangi davanın açılacağını ise talebin kendisi belirler. İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) idari dava türlerini üçe ayırır (İYUK m.2):

• İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları
• İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları
• Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar

İşlemin ortadan kaldırılması isteniyorsa iptal davası, uğranılan zararın giderilmesi isteniyorsa tam yargı davası açılır; ikisi birlikte de istenebilir. Mahkemenin denetimi hukuka uygunlukla sınırlıdır: idari yargı yerindelik denetimi yapamaz ve idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar veremez (İYUK m.2). Bu yüzden davada sorulan soru, işlemin daha iyi yapılıp yapılamayacağı değil, hukuka uygun olup olmadığıdır. Aşağıdaki bölümler idari davaları en sık karşılaşılan konu ve işlem türlerine göre ayırır; her bölümün altında konuyu ayrıntılı işleyen yazılarımız yer alır.

İdari dava açma süresi

İdari dava açma süresi, özel kanununda ayrı bir süre gösterilmeyen hâllerde Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür. İdari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK m.7/1-2). Kuralın kaynağı anayasaldır: idari işlemlere karşı açılacak davalarda süre, yazılı bildirim tarihinden başlar (Anayasa m.125). Uygulamada ilk bakılacak şey bu yüzden işlemin içeriği değil, tebliğ tarihidir.

Altmış gün her dosyada geçerli değildir ve kısa süreler genel kuralla karıştırıldığında dava süreden reddedilebilir. İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri, acele kamulaştırma işlemleri ve Çevre Kanunu uyarınca çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar gibi işlemlerde ivedi yargılama usulü uygulanır ve dava açma süresi otuz gündür (İYUK m.20/A). Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezinin yaptığı merkezî ve ortak sınavlara ilişkin davalarda süre on gündür (İYUK m.20/B). İlanı gereken düzenleyici işlemlerde ise süre ilan tarihini izleyen günden başlar; ancak işlem uygulandığında ilgililer düzenleyici işleme, uygulama işlemine ya da ikisine birden dava açabilir (İYUK m.7/4).

İptal davası

İptal davası, hukuka aykırı olduğu ileri sürülen bir idari işlemin ortadan kaldırılması için açılır. Davayı, işlem yüzünden menfaati ihlal edilen kişi açar ve hukuka aykırılık işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat unsurlarından birine dayanmalıdır (İYUK m.2). Dava açma süresi genel kurala göre işler (İYUK m.7).

İptal davasının konusu, kesin ve yürütülmesi gereken bir idari işlem olmalıdır; dilekçe ilk incelemede bu yönden de denetlenir (İYUK m.14). Dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örnekleri dilekçeye eklenir (İYUK m.3/3).

Tam yargı davası: idareden tazminat

Tam yargı davası, idarenin eylem veya işleminden doğan zararın giderilmesi için açılır. İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür (Anayasa m.125); bu yükümlülük, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanların açtığı tam yargı davasıyla ileri sürülür (İYUK m.2).

Zarar bir idari eylemden doğduysa dava doğrudan açılamaz; önce idareye başvurulur. Eylemi yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrenen kişi, öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak hakkının yerine getirilmesini ister. İstek kısmen veya tamamen reddedilirse bu işlemin tebliğini izleyen günden, otuz gün içinde cevap verilmezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi içinde dava açılabilir (İYUK m.13/1). Adli yargıda açılan tam yargı davası görev yönünden reddedilmişse, sonradan idari yargıda açılacak davada bu başvuru şartı aranmaz (İYUK m.13/2).

İdareye başvuru: cevap verilmezse ne olur?

İdareye yapılan başvuru cevapsız kalırsa bekleme sınırsız değildir. İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idareye başvurabilir; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açılabilir (İYUK m.10). Cevapsızlık bu yüzden bir bekleme hâli değil, dava süresini başlatan bir olaydır.

Mevcut bir işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması dava açılmadan önce üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan, dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvuru işlemeye başlamış dava süresini durdurur; istek reddedilir ya da otuz gün içinde cevap verilmediği için reddedilmiş sayılırsa süre yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır (İYUK m.11). Süre sıfırdan başlamaz; kalan günlerin hesabı dosyanın başında yapılır.

Yürütmenin durdurulması

Yürütmenin durdurulması, dava sürerken işlemin uygulanmasının durdurulmasıdır ve ayrıca istenmesi gerekir: idari yargıda dava açılması, dava edilen işlemin yürütülmesini durdurmaz (İYUK m.27/1). Kararın verilebilmesi için iki şartın birlikte gerçekleşmesi aranır: işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması (Anayasa m.125; İYUK m.27/2).

Karar kural olarak davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra verilir; uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerin yürütülmesi ise savunma alınmadan da durdurulabilir (İYUK m.27/2). Kararda işlemin hangi gerekçelerle açıkça hukuka aykırı olduğu ve doğacak zararların neler olduğu belirtilmek zorundadır (İYUK m.27/2). Telafisi güç zararın bu yüzden soyut bir endişe olarak değil, dosyanın kendi belgeleriyle gösterilmesi gerekir.

İdari dava dilekçesi ve ilk inceleme

İdari dava, Danıştay, idare mahkemesi veya vergi mahkemesi başkanlığına hitaben yazılmış imzalı dilekçeyle açılır. Dilekçede tarafların kimlik ve adres bilgileri, davanın konu ve sebepleri ile dayandığı deliller ve dava konusu işlemin yazılı bildirim tarihi gösterilir; tam yargı davalarında uyuşmazlık konusu miktar da yazılır (İYUK m.3).

Dilekçe mahkemeye ulaştığında, işin esasına geçilmeden önce sırasıyla şu yönlerden incelenir (İYUK m.14):

• Görev ve yetki
• İdari merci tecavüzü
• Ehliyet
• İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı
• Süre aşımı
• Husumet
• 3 ve 5 inci maddelere uygun olup olmadıkları

Bu başlıklardan biri karşılanmadığında dosya, işlemin hukuka aykırı olup olmadığı hiç tartışılmadan bu aşamada ele alınır. Dilekçenin hazırlanması bu nedenle bir biçim işi değil, davanın kendisidir.

Memur disiplin cezasına itiraz ve iptal davası

Memur disiplin cezasına karşı iki ayrı yol vardır: disiplin kuruluna itiraz ve idari yargıda dava. Disiplin amirlerinin verdiği uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilebilir. İtiraz süresi, kararın tebliğinden itibaren yedi gündür ve süresinde itiraz edilmeyen disiplin cezası kesinleşir (DMK m.135).

İtiraz mercii kararını, itiraz dilekçesiyle karar ve eklerinin kendisine ulaşmasından itibaren otuz gün içinde vermek zorundadır; itiraz kabul edilirse disiplin amiri cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir. Disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna da başvurulabilir (DMK m.135). Yedi günlük itiraz süresi ile altmış günlük dava süresi ayrı sürelerdir ve hangisinin ne zaman işlediği cezanın türüne ve tebliğ tarihine göre ayrıca hesaplanır.

Atama, görevden uzaklaştırma ve diğer memur işlemleri

Atama, görevden uzaklaştırma ve çekilmiş sayılma gibi memur işlemlerinde de dava yolu iptal davasıdır ve süre genel kurala göre işler (İYUK m.7). Yürütmenin durdurulması bakımından ise kanun bu işlemler için ayrı bir kural koyar: kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden sayılmaz (İYUK m.27/2). Bu işlemlerde yürütmenin durdurulması kararı, idarenin savunması alınmadan verilemez.

Güvenlik soruşturması olumsuz gelirse dava

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının kimler hakkında, hangi bilgi ve belgeler üzerinden yapılacağı ve verilerin nasıl kullanılacağı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanununda düzenlenir (7315 sayılı Kanun m.1). Soruşturmanın olumsuz değerlendirilmesi üzerine atamanın yapılmaması veya göreve başlatılmama bir idari işlemdir ve buna karşı iptal davası açılır (İYUK m.2).

Davayı kazanmak bazı dosyalarda göreve hemen dönülmesi anlamına gelmez. 2 Temmuz 2026 tarihli ve 7588 sayılı Kanunla eklenen hükme göre Millî Savunma Bakanlığı, Jandarma, Sahil Güvenlik, Emniyet ve Millî İstihbarat teşkilatlarının personeli ve adaylarına ilişkin olarak, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının idarece olumsuz değerlendirilmesi üzerine açılan davalarda verilen ve göreve iade sonucunu doğuran kararlar uyarınca yapılacak işlemler, nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirilir (İYUK m.28/1).

Sınav, diploma denkliği ve yatay geçiş davaları

Sınav ve öğrenim işlemlerinde dava açma süresi, işlemi yapan kuruma göre değişir. Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezinin yaptığı merkezî ve ortak sınavlar, bu sınavlara ilişkin işlemler ve sınav sonuçları hakkındaki davalarda dava açma süresi on gündür ve üst makama başvuru hükmü uygulanmaz (İYUK m.20/B).

Bu kısa süre yalnız maddede sayılan sınavlara uygulanır. Yurt dışı diploma denkliği başvurusunun reddi veya yatay geçiş başvurusunun reddi gibi işlemler bu kapsamda sayılmamıştır; bunlara karşı açılacak iptal davasında, özel kanununda ayrı süre gösterilmedikçe genel süre işler (İYUK m.7/1). İki sürenin karıştırılması, özellikle sınav sonucuna dayanan bir işlemde davanın süreden reddine yol açabilir.

İmar planı, yapı ruhsatı ve işyeri ruhsatı davaları

İmar planı gibi ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işleme, uygulanan işleme ya da her ikisine birden dava açabilir; düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, ona dayanan işlemin iptaline engel değildir (İYUK m.7/4). Plan ilan edildiğinde dava açılmamış olması, plana dayanan parselasyon, ruhsat veya yıkım işleminde dava yolunu kapatmaz.

Yapı ruhsatının ve işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali, ruhsat başvurusunun reddi veya cevapsız bırakılması ile belediye encümeni kararları da idari işlemdir ve bunlara karşı iptal davası açılır (İYUK m.2). İdareye yapılan başvuru otuz gün içinde cevaplanmazsa istek reddedilmiş sayılır ve dava süresi otuz günün bittiği tarihten işlemeye başlar (İYUK m.10).

İdari para cezasına itiraz: idare mahkemesi mi, sulh ceza mı?

İdari para cezasına itiraz, Kabahatler Kanunundaki genel kurala göre idare mahkemesine değil sulh ceza mahkemesine yapılır. Kanunun idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça uygulanır (Kabahatler Kanunu m.3/1-a). İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabilir; bu süre içinde başvurulmazsa karar kesinleşir (Kabahatler Kanunu m.27/1).

Bu kuralın istisnası aynı maddededir: idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi hakkında idari yargının görev alanına giren kararlar da verilmişse, idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargıda görülür (Kabahatler Kanunu m.27/8). Merci yanlış seçildiğinde on beş günlük süre kaçabileceği için cezanın hangi kanuna dayandığı dosyanın başında tespit edilir.

Karardan sonra: istinaf, temyiz ve kararın uygulanması

İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluyla başvurulabilir (İYUK m.45/1). Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin kanunda sayılan davalar hakkında verdikleri kararlar ise tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir (İYUK m.46/1). Hangi kararın kesin olduğu, hangisinin istinaf ya da temyize açık olduğu davanın türüne ve konusuna göre ayrıca belirlenir.

Dava kazanıldığında idare kararın gereğini yerine getirmek zorundadır. İdare, esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararların gereğine göre gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur ve bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez (İYUK m.28/1).

Hangi aşamada ne yapıyoruz

İdari uyuşmazlıkta süreç, işlemin ve dayanağının incelenmesiyle başlar: işlemin hangi merciden çıktığı, ne zaman ve nasıl tebliğ edildiği, gerekçesinin bilinip bilinmediği ve dava açmadan önce bir itiraz veya başvuru yolunun izlenmesi gerekip gerekmediği tespit edilir. Bu aşamada ilk iş, yukarıdaki sürelerden hangisinin işlediğini ve başlangıç tarihini belirlemektir.

Dava aşamasında talep İYUK m.2’nin ayırdığı dava türlerine göre kurulur; koşulları varsa yürütmenin durdurulması talebi dilekçeyle birlikte ileri sürülür. Karar verildikten sonra kanun yollarına başvuru ve kararın idarece uygulanmasının izlenmesi de aynı dosyanın parçasıdır.