Ticaret Hukuku

Ticaret hukuku hangi ilişkileri kapsar?

Ticaret hukukunun çekirdeğinde işletmenin kendisi vardır. Türk Ticaret Kanunu m.11, ticari işletmeyi esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletme olarak tanımlar. Aynı madde, ticari işletmenin içerdiği malvarlığı unsurlarının ayrı ayrı devrine gerek olmaksızın bir bütün hâlinde devredilebileceğini de düzenler.

İşletmeyi kimin işlettiği ayrı bir sorudur. TTK m.12, bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kişiye tacir denileceğini belirtir. Bu sıfat kendiliğinden doğar; sözleşmeyle üstlenilen bir unvan değildir ve bir kez doğduğunda kanunun tacire bağladığı sonuçların tamamı işlemeye başlar.

Tacir olmanın sonuçları

TTK m.18, tacirin her türlü borcu için iflasa tabi olduğunu; ayrıca kanuna uygun bir ticaret unvanı seçmek, ticari işletmesini ticaret siciline tescil ettirmek ve gerekli ticari defterleri tutmakla yükümlü bulunduğunu düzenler. Aynı maddeye göre her tacirin ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerekir.

Bu ölçüt uygulamada belirleyicidir: tacir sıfatı taşıyan tarafın “bilmiyordum” savunması, aynı olayda tacir olmayan bir kişininkiyle aynı ağırlıkta değerlendirilmez. Fatura, defter ve yazışma düzeninin baştan kurulmuş olması bu yüzden bir biçim meselesi değildir.

Şirket türü ve ortaklık yapısı

Şirket türünün seçimi, sonradan değiştirilmesi maliyetli olan ilk karardır. TTK m.124, ticaret şirketlerini kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketler olarak sayar ve bunlardan anonim, limited ile sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketi sermaye şirketi olarak niteler. Sorumluluk düzeni, ortak sayısı ve pay devrinin kolaylığı bu ayrımdan doğar.

Limited şirket, uygulamada en yaygın türdür. TTK m.573, limited şirketin bir veya daha çok gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulacağını ve esas sermayesinin belirli olup esas sermaye paylarının toplamından oluştuğunu düzenler. Ana sözleşmenin içeriği, ortaklar arasındaki ilişkinin sonraki bütün aşamalarını belirler.

Yönetimde sorumluluk

Kurumsal riskin en çok tartışıldığı yer sorumluluktur. TTK m.553, kurucuların, yönetim kurulu üyelerinin, yöneticilerin ve tasfiye memurlarının kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal etmeleri hâlinde şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumlu olduklarını düzenler. Yönetim kararlarının nasıl alındığı ve belgelendirildiği bu nedenle sonradan ispat sorununa dönüşür.

Ticari uyuşmazlık nereye gider?

Bir uyuşmazlığın ticari dava sayılıp sayılmadığı, hangi mahkemede ve hangi usulle görüleceğini belirler. TTK m.4, her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davalarını ve çekişmesiz yargı işlerini ticari dava sayar; ayrıca tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın maddede sayılan düzenlemelerden doğan işleri de bu kapsama alır.

Ticari davaların önemli bir bölümünde mahkeme ilk durak değildir. TTK m.5/A, bu Kanunun 4 üncü maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olmasını dava şartı sayar. Bu aşamanın atlanması davanın esasına hiç girilmeden usulden reddine yol açar.

Hangi aşamada ne yapıyoruz

Uyuşmazlık doğmadan önce ana sözleşme, pay sahipleri sözleşmesi ve ticari sözleşme altyapısı kurulur; genel kurul ve yönetim kurulu süreçleri belgeleriyle birlikte yürütülür. Uyuşmazlık doğduğunda arabuluculuk başvurusu, ihtarname ve dava aşamalarında temsil sağlanır. Aynı uyuşmazlıkta iki taraf birden temsil edilmez.