Kundaklama Suçu ve Cezası: Yangın Çıkarma Hangi Suç?

Kundaklama, halk arasında kasten yangın çıkarma için kullanılan addır; Türk Ceza Kanunu’nda bu adla tek bir suç bulunmaz. Kişilerin hayatı, sağlığı veya malvarlığı için tehlikeli olacak ya da korku ve panik yaratabilecek biçimde yangın çıkarmanın cezası bir yıldan beş yıla kadar hapistir (TCK m.170/1-a). Başkasının malının yakılması, yalnız yangın tehlikesi doğması, taksirli yangın ve orman yangını farklı hükümler gerektirir.

Yangının gerçekten başlayıp başlamadığı, başkasına ait malın zarar görüp görmediği, çevredeki tehlike ve fiilin kasten mi taksirle mi işlendiği birlikte incelenir. Aynı yangını yalnız hasar tutarına veya tutanaktaki “kundaklama” sözcüğüne bakarak nitelendirmek mümkün değildir (TCK m.21-22, m.151-152, m.170-171).

1. Kundaklama Cezası Hangi Fiile Göre Belirlenir?

Kundaklamanın cezası, yangının ve zarar verilen yerin kanundaki hangi koşulları karşıladığına bağlıdır. İlk ayrım, yangının çıkması ile yalnız yangın tehlikesinin doğmasıdır; ikinci ayrım, başkasının malına zarar ve taksirdir.

Durum	Dayanak	Kanundaki yaptırım
Tehlikeli veya korku ve panik yara­ta­bi­le­cek tarzda kasten yangın çıkarma	TCK 170/1-a	Bir yıldan beş yıla kadar hapis
Yangın tehlikesine neden olma	TCK 170/3	Üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası
Başkasının malına kasten zarar verme; yakarak işlenme	TCK 151/1, 152/2-a	Temel hâlde dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası; verilecek ceza bir katına kadar artırılır
Tehlikeli sonuç doğuran taksirli yangın	TCK 171/1-a	Üç aydan bir yıla kadar hapis
Kasten orman yakma	6831 sayılı Kanun m.110	On yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden onbin güne kadar adli para cezası

TCK 170/2, birinci fıkradaki suçun kişilerin toplu olarak bulunduğu yerde işlenmesi hâlinde verilecek cezanın yarı oranında artırılmasını düzenler. Bu fıkra 25 Aralık 2025’te yürürlüğe girmiştir; daha eski bir fiile otomatik uygulanmaz (TCK m.170/2; TCK m.7/2).

2. Kundaklama Ne Zaman TCK 170 Kapsamına Girer?

TCK 170/1-a, bir yangının kişilerin hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olacak biçimde ya da kişilerde korku, kaygı veya panik yaratabilecek tarzda çıkarılmasını düzenler. Kimsenin yaralanması veya bir malın gerçekten yanıp yok olması şart değildir; yangının kanundaki tehlike veya korku yaratabilme niteliği incelenir. Her küçük ateş ya da her maddi hasar tek başına bu koşulu göstermez.

Olay yeri, alevin yayılabileceği alan, yakınındaki kişiler ve binalar ile yangının gelişimi bu soruya cevap verebilir. Kişinin yalnız kendi malını yakması TCK 151/1’deki “başkasının malı” unsurunu karşılamasa da yangının çevrede yarattığı risk nedeniyle TCK 170/1-a değerlendirilebilir (TCK m.151/1, m.170/1-a). Genel güvenliği tehlikeye sokma suçunun diğer fiilleri TCK 170 yazısında ele alınır.

2.1. Kundaklama Sonucu Yangın Çıkmadıysa Ne Olur?

Yangın çıkmamış, ancak yangın tehlikesi doğmuşsa TCK 170/3’teki ayrı hüküm gündeme gelebilir. Bu fıkra üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörür. Doğrudan icraya başlanmasına rağmen yangının kişinin elinde olmayan nedenle çıkmaması iddiasında ise teşebbüsün koşulları ayrıca araştırılır. Her başarısız yakma girişimi kendiliğinden aynı fıkraya veya teşebbüse girmez (TCK m.170/1-a, 170/3, m.35/1).

3. Kundaklama ile Mala Zarar Verme Arasındaki Fark Nedir?

Başkasının evinin, aracının veya başka bir malının yakılması, malı tahrip etme veya kullanılamaz hâle getirme bakımından TCK 151/1’i gündeme getirir. Temel yaptırım dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Fiil yakarak işlenmişse TCK 152/2-a uyarınca verilecek ceza bir katına kadar artırılır; bu artırımın varlığı tek başına yeni ve sabit bir ceza aralığı söylemeye yetmez (TCK m.151/1, m.152/2-a).

Yakılan yer veya eşya kamu kurumuna aitse, kamu hizmetine tahsis edilmişse ya da kamunun yararlanmasına ayrılmışsa TCK 152/1-a ayrıca incelenir. Bu fıkradaki temel ceza bir yıldan dört yıla kadar hapistir; yakma yöntemi için ikinci fıkradaki artırım da gündeme gelebilir. Bir malın sokakta veya herkesin görebileceği yerde olması, kamuya aidiyet ya da tahsis koşulunu tek başına göstermez (TCK m.152/1-a, 152/2-a). Diğer nitelikli hâller mala zarar verme yazısında açıklanır.

4. Kundaklamada TCK 170 ile Mala Zarar Verme Birlikte Uygulanır mı?

Tek bir yangın çıkarma fiili, hem genel güvenliği tehlikeye sokma hem de başkasının malına zarar verme suçlarının koşullarını karşılayabilir. TCK 44, bir fiille birden fazla farklı suç oluştuğunda kişiye bunlardan en ağır cezayı gerektiren suçtan ceza verilmesini öngörür. Bu yüzden her iki suçun adı dosyada geçiyor diye iki ayrı ceza sonucu çıkarılamaz (TCK m.44, m.151-152, m.170/1-a).

Önce yangını çıkarma ve mala verilen zararın tek fiilden mi, ayrı hareketlerden mi kaynaklandığı belirlenir. Ardından her suçun unsurları ve varsa nitelikli hâlleri karşılaştırılır. Sadece yangının yayılması veya birden fazla eşyanın zarar görmesi, uygulanacak hükmü tek başına belirlemez.

5. Kundaklama Kazara Çıkan Yangından Nasıl Ayrılır?

TCK 171/1-a, taksirle yangına neden olup başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlike doğuran kişiye üç aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörür. Taksirde davranış, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıkla gerçekleşir; kasten yangın çıkarmada ise kanuni unsurlar bilerek ve istenerek gerçekleştirilir. Yangının büyüklüğü tek başına kastı kanıtlamaz (TCK m.21/1, m.22/1-2, m.170/1-a, m.171/1-a).

Ateşin nasıl başladığı, kullanılan malzeme, olay öncesi ve sonrası davranış ile teknik tespitler kusur biçimini aydınlatabilir. Bir yangının kazara çıkmış olması da tek başına TCK 171 sonucu doğurmaz; kanunun aradığı başkaları bakımından tehlike ayrıca gösterilmelidir. Yangında ölüm gerçekleşmişse, ölüm yönünden kast veya taksir koşulları da ayrı değerlendirilir (TCK m.81/1, m.85/1).

6. Kundaklama Ormanda veya Anız Yakılırken Olursa Ne Değişir?

Orman yangınında 6831 sayılı Orman Kanunu m.110, TCK’deki genel yangın hükümlerinden ayrı incelenir. Kasten orman yakan kişiye on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden onbin güne kadar adli para cezası öngörülür. Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı olarak orman yangınına neden olma da aynı maddede ayrı bir fiildir. Bu nedenle yanan yerin orman niteliği ve yangının nasıl başladığı belirlenmeden ceza aralığı seçilmez (6831 sayılı Kanun m.110).

Anız yakma bakımından ormana mesafe ve yerin hukuki niteliği önemlidir. Orman Kanunu, ormanlara dört kilometre mesafede veya kanunda belirtilen köylerin sınırları içinde anız ya da benzeri bitki örtüsünü yakmayı yasaklar; bu yasağa ilişkin yaptırım m.110’da düzenlenir. Başkasının dikili ağacı veya fidanı zarar görmüşse devlet ormanı statüsündeki yerler dışındaki mallar için TCK 152/1-c de incelenebilir. Anız, dikili ağaç ve devlet ormanı aynı hukuki konu değildir (6831 sayılı Kanun m.76/d, m.110; TCK m.152/1-c).

7. Kundaklama Nasıl İspatlanır, Hangi Belgeler İncelenir?

Kundaklama dosyasında yangının çıkış yeri ve nedeni, fiili kimin gerçekleştirdiği, kast veya taksir, zarar verilen malın aidiyeti ve çevrede doğan tehlike ayrı ayrı araştırılır. Olay yeri tutanağı, yangına ilişkin teknik inceleme, fotoğraf ve kamera kayıtları ile tanık anlatımları bu sorulara katkı sağlayabilir; tek bir hasar fotoğrafı failin kimliğini veya kastını tek başına göstermez (TCK m.21-22, m.151/1, m.170-171).

Cumhuriyet savcısı şüphelinin lehine ve aleyhine delilleri toplayıp korumakla yükümlüdür. Suç hukuka uygun elde edilmiş delillerle ispat edilir ve hâkim kararını duruşmada tartışılan delillere dayandırır. Başvuruda yangının yeri ve zamanı ile mevcut kayıtların nereden temin edilebileceğini açıkça belirtmek, araştırılacak olguları somutlaştırır (CMK m.160/1-2, m.217/1-2).

8. Kundaklama Şikâyete veya Uzlaştırmaya Bağlı mı?

TCK 170’teki genel güvenlik suçu şikâyete bağlı olarak düzenlenmemiştir. Başkasının malına zarar vermenin temel hâli olan TCK 151/1 ise mağdurun şikâyetini arar. Bu temel hâlde şikâyet süresi, hak sahibinin fiili ve faili öğrendiği günden başlayarak altı aydır; dava zamanaşımı da aşılmamalıdır (TCK m.73/1-2, m.151/1, m.170).

Yakarak işlenme ve TCK 152’deki diğer nitelikli hâller, temel mala zarar vermeden ayrı değerlendirilir; yalnız şikâyetten vazgeçilmesi bunlara ilişkin soruşturmayı kendiliğinden sona erdirmez. Şikâyete bağlı TCK 151/1, kural olarak uzlaştırma kapsamındadır. Aynı mağdura karşı uzlaştırma dışı başka suçla birlikte işlenme ve adli süreçteki çocuklara ilişkin CMK 253 koşulları sonuca etki edebilir. Bu nedenle “kundaklama uzlaştırılır” ya da “hiçbir durumda uzlaştırılmaz” biçiminde tek cevap verilemez (TCK m.151-152; CMK m.253/1-a, 253/1-c, 253/3).

Zararın ödenmesi de her suç bakımından aynı sonucu doğurmaz. TCK 168/1-2, mala zarar vermede pişmanlık gösterilip zararın kanundaki aşamalarda tamamen giderilmesine ceza indirimi bağlar; genel güvenliği tehlikeye sokma TCK 168/1’de sayılan suçlardan değildir. Ödeme tek başına bütün kundaklama dosyasını düşürmez (TCK m.168/1-2; TCK m.170).

9. Kundaklamada Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı Nedir?

TCK 170/1-a ve TCK 151-152 bakımından, ayrıca görevli kılınan hâller saklı kalmak üzere asliye ceza mahkemesi görevlidir (5235 sayılı Kanun m.11). Yangınla bağlantılı ölüm veya orman yakma gibi başka bir suçlama varsa görev, o fiile ilişkin özel hükümlerle birlikte ayrıca belirlenir.

TCK 170/1-a’nın ve TCK 151/1’in kanundaki üst sınırına göre olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır. Toplu yerde işlenme artırımı veya TCK 152’deki nitelikli hâller söz konusuysa süre ayrı hesaplanır. Sürenin başlangıcı ile durma ve kesilme nedenleri de olayın ve dosyanın zaman çizelgesine göre incelenir; şikâyete bağlı temel hâlin altı aylık süresi dava zamanaşımından farklıdır (TCK m.66/1-e, 66/3-4, 66/6, m.67; TCK m.73/1-2).