Kundaklama (Yangın Çıkarma) Suçu ve Cezası — TCK 170, 151 ve 152

Kısa Cevap

Hukukumuzda “kundaklama” adında tek bir suç yoktur; kasten yangın çıkarma fiili, sonucuna göre iki ayrı suçu gündeme getirir. Yangın, insanların hayatı, sağlığı veya malvarlığı için genel bir tehlike yaratıyorsa genel güvenliği kasten tehlikeye sokma suçu oluşur (TCK m.170; bir yıldan beş yıla kadar hapis). Yangın belirli bir kişinin malına zarar vermeye yönelikse mala zarar verme suçu söz konusudur (TCK m.151) ve yakarak işlendiği için ceza artırılır (TCK m.152/2-a). Çoğu somut olayda bu iki suç birlikte değerlendirilir.

Bu Durumda mısınız?

• Aracınız, eviniz ya da iş yeriniz kasten ateşe verildi ve failin hangi suçtan, ne ceza alacağını öğrenmek istiyorsunuz.
• Hakkınızda “kasten yangın çıkarma” ya da “genel güvenliği tehlikeye sokma” suçundan soruşturma açıldı.
• Bir tarla/anız/ağaç yakma olayının suç oluşturup oluşturmadığını soruyorsunuz.
• Yangının kimseye zarar vermediği hâlde neden ceza gündeme geldiğini merak ediyorsunuz.
• Kundaklamanın şikâyete bağlı olup olmadığını ve sürelerini araştırıyorsunuz.

Bu soruların cevabı yangının yeri, hedefi ve yarattığı tehlikeye göre değişir; somut dosyanız için mutlaka bir avukata danışın.

Kundaklama Hangi Suçu Oluşturur?

Halk arasında “kundaklama” denilen fiil, kasten yangın çıkarmaktır. Ceza hukuku bu fiili tek bir maddeyle değil, korunan hukuki değere göre iki farklı suç tipiyle karşılar:

• Kamu güvenliği tehlikeye giriyorsa → genel güvenliği kasten tehlikeye sokma (TCK m.170).
• Belirli birinin malı zarar görüyorsa → mala zarar verme (TCK m.151), yakarak işlendiğinde nitelikli hâl (TCK m.152/2-a).

Bu ayrım, hem cezayı hem de suçun şikâyete bağlı olup olmadığını belirlediği için kritiktir.

Genel Güvenliği Tehlikeye Sokacak Yangın: TCK 170

Yangın, somut olayda kişilerin hayatı/sağlığı/malı için tehlike ya da toplumda korku-panik yaratıyorsa, doğrudan kamu güvenliğine yönelik bu suç oluşur:

5237 sayılı TCK m.170 — Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması

Madde 170- (1) Kişilerin hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olacak biçimde ya da kişilerde korku, kaygı veya panik yaratabilecek tarzda; a) Yangın çıkaran, b) Bina çökmesine, toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olan, c) Silahla ateş eden veya patlayıcı madde kullanan, kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

İki nokta önemlidir: suç soyut tehlike suçudur — yangının fiilen bir zarar doğurması şart değildir, kamu güvenliği bakımından tehlike yaratması yeterlidir. Ayrıca bu suç şikâyete bağlı değildir; savcılık re’sen soruşturur.

Başkasının Malını Yakma: Mala Zarar Verme (TCK 151-152)

Yangın belirli bir kişinin malına zarar vermek için çıkarılmışsa, mala zarar verme suçu gündeme gelir:

5237 sayılı TCK m.151 — Mala zarar verme

Madde 151- (1) Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hale getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikayeti üzerine, dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.

Bu suçun yakarak işlenmesi, kanunda özel olarak ağırlaştırıcı sebep sayılmıştır:

5237 sayılı TCK m.152 — Mala zarar vermenin nitelikli halleri

(2) Mala zarar verme suçunun; a) Yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak, b) Toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olmak suretiyle, c) Radyasyona maruz bırakarak, nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanarak, işlenmesi halinde, verilecek ceza bir katına kadar artırılır.

Yani birinin malını yakarak zarar vermek, temel mala zarar cezasının bir katına kadar artırılmasını gerektirir (m.152/2-a). Ayrıca m.152/1’de sayılan kamuya ait/kamuya tahsisli yerler gibi hedefler de cezayı ağırlaştırır ve bu nitelikli hâller re’sen kovuşturulur.

Hangi Suç Uygulanır? İkisi Birlikte Olur mu?

Ayrımın ölçütü, yangının genel bir tehlike yaratıp yaratmadığıdır:

• Yangın yalnızca belirli bir malı hedef alıyor ve çevre için tehlike doğurmuyorsa → mala zarar verme (TCK m.151-152).
• Yangın kamu güvenliği bakımından tehlike (yayılma, çevredeki kişilere risk, panik) yaratıyorsa → genel güvenliği kasten tehlikeye sokma (TCK m.170).

Tek bir yakma fiili hem genel güvenliği kasten tehlikeye sokma hem de yakarak mala zarar verme suçunun unsurlarını oluşturabilir. Yargıtay, bu durumda TCK m.44’teki fikrî içtima kuralı uyarınca yalnız en ağır cezayı gerektiren suçtan hüküm kurulması gerektiğini kabul etmiştir:

Oluşa ve tüm dosya kapsamına göre; olay tarihinde sanığın müştekilerden …‘ye ait konteynırı kasten yaktığı, yan tarafta bulunan müşteki …‘a ait işyerinin de bu yangından zarar gördüğü şeklinde gerçekleşen olay da genel güvenliği kasten tehlikeye sokma ve yakarak mala zarar verme suçunu oluşturduğu, TCK.nın 44. maddesinde düzenlenen fikri içtima kuralı uyarınca en ağır cezayı gerektiren fiilden hüküm kurulması, buna göre de sadece TCK.nın 151/1. ve 152/2-a maddelerinde tanımlanan yakarak mala zarar verme suçundan hüküm kurulması gerekirken, yazılı şekilde genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması suçundan karar verilmesi,

(Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2020/17510, K. 2022/18334, T. 05.12.2022 — bozma)

Yangının bir cana kastedilerek çıkarılması hâlinde ise öldürme veya öldürmeye teşebbüs yönünden nitelendirme, somut olayın delilleri ve kastın yönüne göre ayrıca yapılır.

Yangın Kazara Çıktıysa: TCK m.171

Buraya kadarki bölümler kasten çıkarılan yangını anlatır. Uygulamada sık karşılaşılan diğer hâl, yangının dikkatsizlik veya tedbirsizlikle çıkmasıdır ve bunun ayrı bir maddesi vardır:

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.171 — Genel güvenliğin taksirle tehlikeye sokulması

Madde 171- (1) Taksirle; a) Yangına, b) Bina çökmesine, toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına, Neden olan kişi, fiilin başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olması halinde, üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

İki noktası belirleyicidir:

Unsur	m.171’in aradığı
Kusur biçimi	Kast değil taksir — yangın istenmeden, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıkla çıkmıştır
Tehlike şartı	Fiilin başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olması aranır; her taksirli yangın bu maddeye girmez

⇒ Ceza aralığı da bu ayrımı gösterir: taksirli hâlde üç aydan bir yıla kadar hapis öngörülmüştür. Dosyada tartışılan ilk soru bu nedenle çoğu zaman “yangını kim çıkardı” değil, “kastla mı taksirle mi çıktı” olur. (Somut olayda kusurun hangi biçimde gerçekleştiği delillere göre belirlenir; bu yazıda bu konuda bir iddia kurulmamıştır.)

Ceza, Görevli Mahkeme, Şikâyet ve Zamanaşımı

Konu	Genel güvenliği tehlikeye sokma (m.170)	Mala zarar verme (m.151-152)
Ceza	1 – 5 yıl hapis	4 ay – 3 yıl hapis/adli para; yakarak (152/2-a) bir katına kadar artırılır
Şikâyet	Re’sen (şikâyete bağlı değil)	Temel hâl (151) şikâyete bağlı; nitelikli hâller (152) re’sen
Görevli mahkeme	Asliye Ceza	Asliye Ceza

• Şikâyet: Mala zarar vermenin temel hâli şikâyete bağlıdır; mağdur, fiili ve faili öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyet etmelidir (TCK m.73/1). Genel güvenliği tehlikeye sokma ve mala zarar vermenin nitelikli hâlleri ise re’sen kovuşturulur.
• Görevli mahkeme: Bu suçlara asliye ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m.11).
• Dava zamanaşımı: Üst sınırı beş yılı geçmeyen bu suçlarda kamu davası sekiz yılda düşer (TCK m.66/1-e).

Sık Yapılan Hatalar

• “Kimseye zarar gelmedi, suç yok” sanmak. TCK m.170, tehlike suçudur; yangının kamu güvenliği için tehlike yaratması cezalandırma için yeterlidir, fiili zarar şart değildir.
• Yakmayı basit mala zarar sanmak. Yakarak işlenen mala zarar, nitelikli hâldir ve ceza bir katına kadar artırılır (TCK m.152/2-a).
• Her yangını şikâyete bağlı sanmak. Genel güvenliği tehlikeye sokma ve nitelikli mala zarar re’sen kovuşturulur; şikâyetten vazgeçmek davayı düşürmez.
• İki suçu birbirinin yerine koymak. Genel tehlike varsa 170, belirli mala zarar varsa 151-152; çoğu olayda ikisi birlikte gerçekleşir.

Özet

• Hukukumuzda tek bir “kundaklama” suçu yoktur; kasten yangın çıkarma, sonucuna göre TCK m.170 (genel güvenliği tehlikeye sokma) veya TCK m.151-152 (mala zarar verme) kapsamındadır.
• TCK m.170: kamu güvenliği için tehlike/panik yaratan yangın → 1-5 yıl hapis, tehlike suçu, re’sen.
• TCK m.151-152: belirli mala zarar → 4 ay-3 yıl; yakarak işlenince ceza bir katına kadar artırılır (m.152/2-a). Temel hâl şikâyete bağlı, nitelikli hâller re’sen.
• Çoğu olayda iki suç birlikte gerçekleşir; cana kast varsa ayrıca kasten öldürme gündeme gelir.
• Usul: görev asliye ceza (5235 m.11); temel mala zararda şikâyet 6 ay (TCK m.73); dava zamanaşımı 8 yıl (TCK m.66/1-e).

İlgili yazılar: Havaya Ateş Etmenin Cezası — Genel Güvenliği Tehlikeye Sokma · Mala Zarar Verme Suçu ve Cezası — TCK 151. Madde · Tehdit Suçu ve Cezası (TCK 106)