Dolandırıcılıkta Zincirleme Suç — TCK 43. Madde

Kısa Cevap

Zincirleme suç, bir suç işleme kararının icrası kapsamında aynı suçun kanundaki koşullarla birden fazla kez işlenmesidir. TCK m.43/1’de, değişik zamanlarda aynı kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesi; m.43/2’de ise aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek fiille işlenmesi düzenlenir. Bu hâllerde kural olarak tek ceza verilir ve ceza dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır.

Birden fazla şikâyet, farklı tarihler veya aynı IBAN’ın kullanılması tek başına zincirleme suçu göstermez. Mağdur sayısı, fiil sayısı, zaman, suç türü ve tek suç işleme kararı somut delillerle değerlendirilir.

TCK 43’ün İki Ayrı Hâli

Hüküm	Temel durum
TCK m.43/1	Aynı suçun, aynı mağdura karşı, değişik zamanlarda ve tek suç işleme kararı kapsamında birden fazla işlenmesi
TCK m.43/2	Aynı suçun, birden fazla kişiye karşı tek fiille işlenmesi

TCK m.43/1 ayrıca bir suçun temel şekli ile daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli şekillerini “aynı suç” sayar. Bu cümle, her olayda zincirleme suç uygulanacağı anlamına gelmez; maddenin diğer koşulları da aranır.

Aynı Mağdura Karşı Tekrarlanan Para Alma

Aynı kişi, aynı aldatma düzeni içinde farklı günlerde tekrar para gönderirse TCK m.43/1 gündeme gelebilir. Örneğin ilk transferden sonra “dosya masrafı”, “vergi”, “blokeyi kaldırma bedeli” gibi yeni talepler yapılmış olması tek başına sonucu belirlemez. İletişim zinciri, taleplerin ilişkisi, her transferdeki hile ve failin baştaki planı incelenir.

Ceza Genel Kurulu üç unsuru tek tek sayar:

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 43/1. maddesinde düzenlenen zincirleme suç hükümlerinin uygulanabilmesi için; a)- Aynı suçun değişik zamanlarda birden fazla işlenmesi, b)- İşlenen suçların mağdurlarının aynı kişi olması, c)- Bu suçların aynı suç işleme kararı altında işlenmesi gerekmektedir.

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2014/173, K. 2015/495, T. 08.12.2015 — BOZULMASINA. Karar, ölçütü belirlerken mülga 765 sayılı TCK m.80 ile bugünkü m.43’ü karşılaştırır; uygulanan ve yürürlükte olan kural TCK m.43’tür.)

Bu ölçüt olayın bütününe bakmayı gerektirir; üçü birlikte aranır.

“Değişik zamanlarda” şartı 2005’te sertleşti. Karardaki karşılaştırmanın sebebi şudur: eski hükümdeki “muhtelif zamanlarda vaki olsa bile” ibaresi, aynı suç işleme kararı altındaki fiillerin aynı zamanda işlenmesi hâlinde de zincirleme suç kurulmasına imkân veriyordu. Yürürlükteki metin bunu kapatmıştır:

5237 sayılı TCK’nun 43/1. maddesinde bulunan, “değişik zamanlarda” ifadesinin açıklığı karşısında, zincirleme suç hükümlerinin uygulanabilmesi için suçların farklı zamanlarda işlenmesi gerektiği konusunda öğreti ve uygulamada tam bir görüş birliği bulunmaktadır.

(aynı karar)

⇒ Kararda mülga kanuna yapılan gönderme bir eskilik işareti değildir; karşılaştırmanın kendisi hükmün bir parçasıdır. Bugün uygulanan kural TCK m.43’tür ve yürürlüktedir; aynı anda gerçekleşen fiiller bu madde bakımından zincirleme suç oluşturmaz.

Birden Fazla Mağdur Varsa

Birden fazla mağdurun varlığı, tek başına TCK m.43/1’deki klasik zincirleme suç modeli değildir; çünkü o fıkranın temel kuralı aynı mağduru esas alır. Buna karşılık birden fazla kişiye karşı tek fiille işlenen aynı suçta m.43/2 uygulanabilir.

Bir sahte ilanı çok sayıda kişinin görmesi, çok sayıda mağdur oluştuğunda mutlaka “tek fiil” olduğu anlamına gelmez. Her mağdura yapılan yönlendirme, her para transferi, kullanılan farklı iletişimler ve zaman ayrımı değerlendirilir. Olay, birden çok bağımsız suç veya TCK m.43 kapsamındaki tek ceza artırımına konu bir durum oluşturabilir.

Ceza Nasıl Etkilenir?

Zincirleme suçta ayrı ayrı ceza kurmak yerine tek ceza belirlenir; ardından TCK m.43 uyarınca dörtte birden dörtte üçe kadar artırım yapılır. Artırım oranı otomatik değildir. Fiillerin sayısı, işleniş biçimi, zaman aralığı ve dosyanın diğer verileri cezanın bireyselleştirilmesinde önem taşır.

Nitelikli dolandırıcılıkta önce hangi bentten temel ceza belirleneceği, sonra zincirleme suç ve diğer olası artırımların nasıl uygulanacağı somut dosyada tartışılır. Genel ceza aralıkları için Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası (TCK 158) başlığına bakılmalıdır.

Teşebbüs ve Tamamlanmış Fiiller Bir Aradaysa

Aynı kişiye yönelik ilk para transferi gerçekleşmiş, ikinci talep ise engellenmiş olabilir. Böyle bir tabloda her eylemin tamamlanma aşaması ayrı incelenir. Teşebbüsün varlığı, zincirleme suç tartışmasını kendiliğinden sona erdirmez; ancak eylemler arasındaki bağlantı ve uygulanacak hükümler dikkatle kurulmalıdır.

Bu ayrımın temel ilkeleri Dolandırıcılıkta Teşebbüs ve Suçun Tamamlanması yazısında yer alır.

Tek Suç İşleme Kararı Nasıl Değerlendirilir?

Tek suç işleme kararı, benzer sonuçların bulunmasından ibaret değildir. Aynı yöntem, aynı iletişim kanalı veya aynı hesap numarası bir bağlantı göstergesi olabilir; ancak her olayın zamanı, hedefi ve bağımsız irade kararı ayrıca değerlendirilir. Bir kişinin farklı tarihlerde, birbirinden kopuk ilişkiler içinde yaptığı işlemler bakımından tek bir plan bulunduğu otomatik kabul edilemez.

İnceleme yapılırken şu karşılaştırma yararlı olabilir:

Bir plan bağlantısını destekleyebilecek veriler	Bağımsız fiilleri düşündürebilecek veriler
Aynı senaryonun kesintisiz sürmesi	Uzun zaman aralığı ve yeni bir ilişki kurulması
Aynı mağdura yönelen bağlı para talepleri	Farklı olaylarda farklı hile iddiaları
Ortak iletişim, hesap veya cihaz verisi	Her olay için ayrı hazırlık ve ayrı temas
İlk talepten doğan yeni talep zinciri	Önceki olayla somut bağ kurulamaması

Bu tablo sonuç vermez; yalnız dosyada hangi maddi bağlantıların açıklanması gerektiğini gösterir. Birden fazla mağdura yönelen telefon veya internet senaryolarında Sahte Polis veya Banka Görevlisi Dolandırıcılığı (TCK 158/1-l) yazısındaki iletişim ve hesap delilleri de dikkate alınabilir.

Aynı Mağdura Yönelik Yeni Talep mi, Yeni Fiil mi?

İlk para transferinden sonra yeni bir bahane ile ödeme istenmesi, bazı olaylarda önceki hilenin devamı olarak ileri sürülebilir. Ancak her yeni istek için mağdurun yeniden hangi bilgiyle hareket ettiği, yeni bir malvarlığı tasarrufu bulunup bulunmadığı ve talepler arasındaki bağ araştırılmalıdır. Bu nedenle transferleri tek toplam rakam olarak vermek yerine her biri için tarih, talep, ödeme ve iletişim bilgisini ayrı satırlarda göstermek daha açıklayıcıdır.

İlk talep hiç sonuç vermemiş veya yarar elde edilmemişse, teşebbüs aşamasının nerede kaldığı da önem taşır. Bu konu Dolandırıcılıkta Teşebbüs ve Suçun Tamamlanması yazısında açıklanmıştır.

Soruşturma Dosyasında Hangi Liste Hazırlanabilir?

Birden fazla işlem içeren dosyalarda aşağıdaki bilgileri gösteren sade bir kronoloji, anlatımların denetlenmesini kolaylaştırır:

1. Her mağdur veya işlem için tarih ve saat,
2. Kullanılan ilan, telefon numarası, kullanıcı adı veya hesap bilgisi,
3. İddia edilen hileli söz ya da davranış,
4. Para veya mal hareketinin tamamlanıp tamamlanmadığı,
5. Sonraki iletişim, iade veya engelleme kaydı.

Bu hazırlık, zincirleme suç sonucunu önceden belirlemez. Ancak olayların tek bir hukuki kalıp altında toplanıp toplanamayacağını sınamak için ortak ve ayrışan noktaları görünür kılar. Hile unsurunun hiç oluşmadığı veya ilişkinin özel hukuk alanında kaldığı ileri sürülüyorsa, Dolandırıcılıkta Beraat: Hile Yoksa Hukuki Uyuşmazlık mı? yazısı da tamamlayıcıdır.

Ceza Artırımı Neden Otomatik Değildir?

TCK m.43’teki artırım aralığı, her dosyada aynı oranla uygulanmaz. Fiillerin sayısı, zaman aralığı, işleniş biçimi ve olayın diğer özellikleri cezanın belirlenmesinde değerlendirilir. Bu sebeple yalnız mağdur sayısından veya transfer toplamından yola çıkarak kesin artırım oranı söylemek mümkün değildir.

Birden fazla işlemde her eylemin temel suç unsurları da ayrı sınanmalıdır. Örneğin bir transferde haksız yarar elde edilmiş, başka bir talep dışsal nedenle sonuçsuz kalmış olabilir. Bu ayrım, aynı dosyada tamamlanmış suç ve teşebbüs tartışmasının birlikte yürütülmesini gerektirebilir.

Delil Haritası

• Her mağdur veya transfer için ayrı tarih-saat çizelgesi,
• Hangi mesajın hangi talebe bağlandığını gösteren konuşma kayıtları,
• IBAN, hesap hareketi, ATM ve para çekme kayıtları,
• Aynı kişi ya da düzeni gösteren telefon, cihaz, kullanıcı adı ve IP verileri,
• İlk hile ile sonraki talepler arasındaki bağ.

Bir soruşturmada listelerin düzenli tutulması, “tek plan” iddiasının hem desteklenmesi hem sınanması için faydalıdır. Mağdurun başvuru verileri için Dolandırıcılık Mağduruysanız: Şikâyet, Delil ve Hak Haritası yazısı yardımcı olabilir.

Özet

• TCK m.43, aynı suçun tekrarı ile tek fiille birden çok mağdura yönelmeyi ayrı düzenler.
• Çok sayıda mağdur veya aynı IBAN, tek başına zincirleme suç sonucuna götürmez.
• Transfer, iletişim ve zaman çizelgesi her eylem için ayrı kurulmalıdır.
• Zincirleme suç, şartları varsa tek ceza üzerinde artırım doğurur.