Çalıntı Mal Satın Almanın Cezası — Suç Eşyasının Satın Alınması veya Kabul Edilmesi (TCK 165)

Kısa Cevap

Bir suçtan (hırsızlık, dolandırıcılık, yağma vb.) elde edildiğini bilerek bir malı satın almak, kabul etmek, satmak veya devretmek suçtur (TCK 165). Şartı, kişinin o önceki suça katılmamış olmasıdır; katıldıysa asıl suçtan sorumlu olur. Ceza altı aydan üç yıla kadar hapis ve adlî para cezasıdır. Malın çalıntı olduğu bilinmiyor ve bilinebilecek durumda da değilse suç oluşmaz.

Bu Durumda mısınız?

• İkinci el bir telefon, araç, motosiklet veya değerli eşya aldınız ve sonradan çalıntı çıktı.
• Hakkınızda hem hırsızlık hem “suç eşyasını satın alma” iddiası var ve hangisinin uygulanacağını merak ediyorsunuz.
• Bir eşyayı çalıntı olduğunu bilmeden aldığınız hâlde suçlanıyorsunuz.
• Hurdacılık/ikinci el ticareti yapıyorsunuz ve aldığınız malın kaynağını bilmeniz gerektiği ileri sürülüyor.
• Aldığınız malın önceki suçunun (kim çaldığı) belirlenemediği bir dosyanız var.

Bu durumlarda sonuç, malın gerçekten bir suçtan elde edilip edilmediğine ve sizin bunu bilip bilmediğinize (ya da bilebilecek durumda olup olmadığınıza) bağlıdır. Somut olayınız için bir ceza avukatına danışmanız yerinde olur.

Suç Eşyasının Satın Alınması Nedir, Şartları Nelerdir?

Suç, bir başka suçtan elde edilmiş bir malın “piyasaya” sürülmesini veya el değiştirmesini cezalandırır. Yargıtay 2. Ceza Dairesi suçun üç şartını net biçimde ortaya koyar:

“önceden işlenmiş bir suçun olması, failin önceden işlenen suça iştirak etmemiş olması ve önceki suçun işlenmesine katılmamış olan failin aldığı eşyanın veya diğer mal varlığı değerinin suç eşyası veya mal varlığı değeri olduğunu bilmesi veya bilebilecek durumda olması gerekir.”

(Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2020/15895, K. 2021/17828, T. 27.10.2021)

Yani üç şart birlikte aranır:

• Önceki (öncül) bir suç: Mal, önceden işlenmiş bir suçtan (hırsızlık, yağma, dolandırıcılık, zimmet, güveni kötüye kullanma vb.) elde edilmiş olmalıdır.
• Faile ait “iştirak etmeme”: Fail, o önceki suça katılmamış olmalıdır. Katıldıysa 165 değil, asıl suç uygulanır.
• Bilme: Fail, aldığı malın suç eşyası olduğunu bilmeli veya bilebilecek durumda olmalıdır.

Ayrıca önceki suçun varlığının araştırılıp belirlenmesi gerekir; Yargıtay 13. Ceza Dairesi, suçun oluşması için “bu suçun bir yargılama sonucu mahkemeler tarafından tespit edilmesi gerekir” demektedir (E. 2018/16294, K. 2019/9894, T. 12.06.2019).

Dayandığı Kanun Maddesi (TCK 165)

TCK m.165 — Suç Eşyasının Satın Alınması veya Kabul Edilmesi

(1) Bir suçun işlenmesiyle elde edilen eşyayı veya diğer malvarlığı değerini, bu suçun işlenmesine iştirak etmeksizin, satan, devreden, satın alan veya kabul eden kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Madde, 26.06.2009 tarihli 5918 sayılı Kanun ile yeniden düzenlenmiş ve kapsam “diğer malvarlığı değeri”ni de içerecek şekilde genişletilmiştir.

”Bilme” Şartı: Ne Zaman Suç Oluşmaz?

Suçun en kritik unsuru, failin malın suçtan geldiğini bilmesi veya bilebilecek durumda olmasıdır. Bu, kanıtlanamıyorsa suç oluşmaz. Örneğin Yargıtay, çalıntı bir cep telefonunun borca karşılık verildiği bir olayda:

“sanığın telefonun suça konu olduğunu bilemeyebileceği ve sanığın cep telefonunu suç eşyası olduğunu bilerek satın aldığına veya kabul ettiğine ilişkin mahkumiyetine yeterli, her türlü kuşkudan uzak, hukuka uygun, kesin ve inandırıcı delil bulunmadığı”

(Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2020/15895, K. 2021/17828, T. 27.10.2021)

gerekçesiyle mahkûmiyet kararını bozmuştur. Benzer biçimde, motor ve şase numaraları silinmiş bir motosikletin suçtan elde edildiği kesin delillerle kanıtlanamadığı olayda da beraat gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 13. Ceza Dairesi, E. 2018/16294, K. 2019/9894, T. 12.06.2019). Kısacası şüpheden sanık yararlanır: malın çalıntı olduğunun bilindiği veya bilinebileceği ispatlanmalıdır.

Hırsızlık ile Suç Eşyasını Satın Alma Farkı

Bu ayrım, uygulamada en sık karışan konudur. Malı bizzat çalan kişi hırsızlıktan; malı sonradan bilerek alan/kabul eden kişi ise suç eşyasını satın alma/kabul etme suçundan sorumludur. Kişinin malı çaldığı kanıtlanamıyor ama suç eşyası olduğunu bilerek elinde bulundurduğu anlaşılıyorsa, fiil hırsızlık değil TCK 165 kapsamındadır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, çalıntı olduğu değerlendirilen telefon kablolarını taşıyan bir sanık hakkında:

“mesleği nedeniyle suça konu kabloların katılan kurumun kullandığı nitelikte kablo olduğunu bilmesi gereken veya bilebilecek durumda olan sanığın, adı geçen malzemeleri aracında ve evinde bulundurması şeklinde gerçekleşen eyleminin hırsızlık suçunu değil, suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi suçunu oluşturduğu anlaşıldığından”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/257, K. 2022/88, T. 15.02.2022)

sonucuna varmıştır. Buna karşılık, kişinin önceki suça (çalma eylemine) iştirak ettiği belirlenirse, artık 165 değil doğrudan hırsızlık (veya asıl suç) uygulanır.

Suç Eşyası, Aklama (TCK 282) ve İştirak Farkı

• Aklama (TCK 282): Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerinin gayrimeşru kaynağını gizlemek veya bunları dönüştürmek/yurt dışına çıkarmak ayrı ve daha ağır bir suçtur (kara para aklama). TCK 165 ise malın kaynağını gizlemeyi değil, suç eşyasını bilerek alma/kabul etmeyi cezalandırır.
• İştirak (asıl suça katılım): Kişi hırsızlık/yağma gibi önceki suçun işlenmesine azmettiren veya yardım eden olarak katılmışsa, o suçtan sorumlu olur; 165 uygulanmaz. Ayrıntı için iştirak yazımıza bakınız.
• Yataklık (tarihsel): Eski 765 sayılı Kanun’daki “yataklık” suçunun yerini büyük ölçüde bu düzenleme almıştır.

Cezası (TCK 165)

Hâl	Fıkra	Ceza
Suç eşyasını (veya diğer malvarlığı değerini) satma / devretme / satın alma / kabul etme (önceki suça iştirak etmeksizin)	TCK 165/1	6 ay – 3 yıl hapis + onbin güne kadar adlî para

Suç eşyası, elde edilmişse müsadereye tabidir (TCK m. 54). Ayrıca suçtan elde edilen ekonomik kazanç bakımından kazanç müsaderesi (TCK m. 55) gündeme gelebilir.

Hangi Tarihteki Kanun Uygulanır?

TCK m. 7/2 uyarınca fiil tarihinde lehe olan kanun uygulanır. TCK 165, 26.06.2009 tarihli 5918 sayılı Kanun ile yeniden düzenlendiğinden bu yana değişmemiştir; ceza miktarları ve unsurları bugün de aynıdır. 2009 öncesi fiillerde eski (yataklık ağırlıklı) düzenleme gündeme gelebilir. Ayrıca suç, 17.10.2019 tarihli 7188 sayılı Kanun’la uzlaştırma kapsamına alınmıştır (aşağıya bakınız).

Şikâyet, Uzlaştırma, Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı

• Şikâyete bağlı değildir. TCK 165 metninde şikâyet koşulu yer almaz; suç re’sen soruşturulur.
• Uzlaştırma kapsamındadır. 7188 sayılı Kanun’la (2019) eklenen düzenleme uyarınca suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi (madde 165), CMK m. 253’te sayılan uzlaştırmaya tabi suçlar arasındadır. Bu yönüyle uzlaşma yoluyla çözüm mümkündür.
• Görevli mahkeme: Asliye Ceza Mahkemesidir (5235 sayılı Kanun m. 11; ceza üst sınırı üç yıldır).
• Dava zamanaşımı: Ceza üst sınırı beş yılı aşmadığından TCK m. 66/1-e uyarınca sekiz yıldır.

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Malın kaynağını belgeleyin. Satış/devir belgesi, fatura, mesajlaşma, satıcı bilgileri: malı iyiniyetle aldığınızı gösteren her şey önemlidir.
2. Bilme unsurunu değerlendirin. Malın çalıntı olduğunu bilmeniz veya bilebilecek durumda olmanız kanıtlanabiliyor mu?
3. Öncül suçu sorgulayın. Malın gerçekten bir suçtan elde edildiği belirlenmiş mi? Belirlenmemişse suç oluşmaz.
4. İştirak iddiasına dikkat edin. Önceki suça katıldığınız iddia ediliyorsa, bu 165 değil asıl suç anlamına gelir; savunma buna göre kurulmalıdır.
5. Uzlaştırma imkânını değerlendirin. Suç uzlaştırmaya tabidir.
6. Bir ceza avukatından hukuki yardım alın.

Sık Yapılan Hatalar

• “Bilmeden aldım ama nasıl olsa suçluyum” sanmak. Malın çalıntı olduğunu bilmiyor ve bilebilecek durumda da değilseniz suç oluşmaz.
• Hırsızlıkla karıştırmak. Malı çalan hırsızlıktan; bilerek sonradan alan 165’ten sorumludur.
• Öncül suçun tespitini atlamak. Malın bir suçtan geldiği belirlenmeden mahkûmiyet kurulamaz.
• İştirak ile 165’i karıştırmak. Önceki suça katılan kişi 165’ten değil, asıl suçtan sorumludur.
• Aklama (282) ile karıştırmak. Kaynağı gizleme/dönüştürme aklamadır; bilerek alma/kabul 165’tir.

Suç Eşyası Yargıtay Kararları

Suçun üç şartı (kilit karar). Önceden işlenmiş bir suç, failin o suça iştirak etmemiş olması ve malın suç eşyası olduğunu bilmesi veya bilebilecek durumda olması gerekir (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2020/15895, K. 2021/17828, T. 27.10.2021).

Hırsızlıktan ayrım. Kişinin malı çaldığı kanıtlanamıyor ama suç eşyası olduğunu bilerek bulundurduğu anlaşılıyorsa, fiil hırsızlık değil suç eşyasını satın alma/kabul etmedir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/257, K. 2022/88, T. 15.02.2022).

Öncül suç belirlenmeli. İki adet bisikletin bir suçtan elde edilip edilmediği ve failin o suça katılıp katılmadığı belirlenmeden mahkûmiyet kurulamaz (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2012/25439, K. 2013/13901, T. 29.05.2013).

Özet

• Suç eşyasının satın alınması/kabulü (TCK 165), bir suçtan elde edildiğini bilerek malı almak/kabul etmek/satmaktır; ceza 6 ay-3 yıl hapis + adlî para cezasıdır.
• Üç şart: önceki bir suç, faile ait iştirak etmeme ve malın suç eşyası olduğunu bilme/bilebilecek durumda olma.
• Bilme kanıtlanamazsa suç oluşmaz (şüpheden sanık yararlanır).
• Hırsızlıktan farkı: çalan hırsızlıktan, bilerek sonradan alan 165’ten sorumludur; öncül suça iştirak eden ise asıl suçtan.
• Usul: re’sen soruşturulur, uzlaştırmaya tabidir; görevli mahkeme asliye ceza; zamanaşımı 8 yıl; suç eşyası müsadere edilir.

İlgili yazılar: Hırsızlık Suçu ve Cezası — TCK 141-147 · Dolandırıcılık Suçu ve Cezası — TCK 157-159 · İştirak Ne Demek? Suça İştirak: Faillik, Azmettirme ve Yardım Etme (TCK 37-41) · Müsadere Ne Demek? Eşya ve Kazanç Müsaderesi (TCK 54-55)