Hakkımda Şikayet Var mı? Nasıl Öğrenilir?

Kısa Cevap

Hakkınızda bir şikayet olup olmadığını e-Devlet’ten güvenilir biçimde öğrenemezsiniz. Sebebi teknik değil hukukidir: soruşturma evresi kanunen gizlidir. Bu yüzden bir soruşturma dosyası, siz şüpheli sıfatıyla işleme dahil edilene kadar size görünmeyebilir.

Uygulamada işe yarayan üç yol vardır: UYAP Vatandaş / e-Devlet üzerinden dosya sorgusu, adliyede savcılık ön bürosundan kimlikle sorgulama ve bir avukat aracılığıyla dosyanın incelenmesi. Üçü aynı şeyi görmez: avukatın yetkisi kanunla ayrıca düzenlenmiştir ve sizinkinden geniştir.

Bu Durumda mısınız?

• Biriyle tartıştınız, “seni şikayet edeceğim” dendi ve gerçekten şikayet edilip edilmediğinizi bilmiyorsunuz.
• Karakoldan ya da savcılıktan telefon geldi, sebebini anlamadınız.
• e-Devlet’te dosya sorguladınız, hiçbir şey çıkmadı ama içiniz rahat değil.
• Yurt dışına çıkacaksınız ve hakkınızda işlem olup olmadığından emin olmak istiyorsunuz.

Neden e-Devlet’te Görünmüyor: Soruşturma Gizlidir

Bu sorunun cevabı tek bir maddede yatar (CMK m.157):

Kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir.

Yani soruşturma, kovuşturmadan (dava aşamasından) farklı olarak kapalı yürür. Dosyanın sorgu ekranınızda çıkmaması “hakkımda hiçbir şey yok” anlamına gelmez; çoğu zaman yalnızca “henüz size açılmamış” anlamına gelir. Dava aşamasına geçilmiş bir dosyanın sorguda neden görünmeyebileceği ise ayrı bir sorudur: hakkınızda açılmış dava olup olmadığının sorgulanması farklı ekranlara ve farklı kurallara tabidir.

Bunun pratik sonucu şudur: olumsuz sorgu sonucu bir güvence değildir. İnternette sıkça görülen “e-Devlet’ten baktım, temiz çıktım” yorumu hukuken yanlış bir rahatlamadır.

Öğrenmenin Üç Yolu

1. UYAP Vatandaş Portal / e-Devlet

e-Devlet şifrenizle UYAP Vatandaş Portal üzerinden adınıza kayıtlı dosyaları sorgulayabilirsiniz. Bu yol dava aşamasına geçmiş dosyalarda ve size taraf sıfatı tanınmış dosyalarda güvenilirdir.

Sınırı şudur: soruşturma evresindeki bir dosya, gizlilik ilkesi gereği burada görünmeyebilir. Özellikle ifadeniz henüz alınmamışsa sorgunun boş dönmesi olağandır.

2. Adliyede savcılık ön bürosu

Bulunduğunuz yer adliyesindeki Cumhuriyet Başsavcılığı ön bürosuna kimliğinizle başvurarak adınıza kayıtlı soruşturma bulunup bulunmadığını sorabilirsiniz.

Burada iki nokta gözden kaçar. Birincisi, soruşturma suçun işlendiği yer savcılığında yürütülür; sizin oturduğunuz yerde sorgulama yapmanız başka bir ildeki dosyayı göstermez. İkincisi, gizlilik gerekçesiyle size bilgi verilmeyebilir.

3. Avukat aracılığıyla — en kapsamlı yol

Farkı yaratan yol budur, çünkü avukatın yetkisi ayrı bir maddeyle düzenlenmiştir (CMK m.153):

Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir.

Maddenin ilk fıkrası açıktır: müdafi soruşturma evresinde dosyayı inceleyebilir ve belge örneği alabilir; üstelik harç ödemeden. Bu yetki şüpheliye değil, müdafie tanınmıştır. “Kendim gidip bakayım, olmazsa avukat tutarım” sıralaması bu yüzden çoğu zaman ters çalışır.

Aynı yetki, mağdur tarafta da geçerlidir: madde, bu haklardan suçtan zarar görenin vekilinin de yararlanacağını düzenler. Müdafi ile vekil arasındaki fark için müdafi ne demek yazımıza bakabilirsiniz.

Gizlilik (Kısıtlama) Kararı Her Suçta Verilemez

Yanlış bilgilerden biri, “savcılık gizlilik kararı verirse avukat da dosyayı göremez” cümlesidir. Bu, olduğu gibi doğru değildir.

Kısıtlama kararının kendisi de sıkı şartlara bağlanmıştır (CMK m.153):

Müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir.

Bu cümlede üç ayrı süzgeç vardır:

1. Kısıtlamayı savcı tek başına veremez — savcının istemi üzerine hâkim karar verir.
2. Sadece soruşturmanın amacını tehlikeye düşürme ihtimali varsa verilebilir.
3. En önemlisi: madde, kısıtlama kararının ancak sayılan suçlarda verilebileceğini belirtir ve bu suçları tek tek listeler; kasten öldürme, cinsel saldırı (birinci fıkra hariç), çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu imal ve ticareti, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk; ayrıca silah kaçakçılığı, bankacılık zimmeti ve kaçakçılık suçları.

Bu liste kapalıdır. Yargıtay da listeyi bu şekilde okur ve katalog dışı bir suçta verilen kısıtlama kararını hukuka aykırı bulur. İcbar suretiyle irtikap suçundan yürütülen bir soruşturmada verilen gizlilik kararına ilişkin kanun yararına bozma incelemesinde daire, kararı oybirliğiyle bozmuştur:

dosya inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisinin kısıtlanmasını düzenleyen CMK’nın 153. maddesinde sayılanlar arasında icbar suretiyle irtikap suçunun yer almaması

(Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2018/4912, K. 2018/4436, T. 18.06.2018 — kanun yararına bozma)

Aynı kararda daire, soruşturma konusu suçun “tahdidi şekilde sayılan suçlar arasında olmadığı” gözetilmeden itirazın reddedilmesini isabetsiz bulmuştur. “Tahdidi” burada sınırlı sayı demektir.

Pratik sonucu şudur: hakaret, tehdit, dolandırıcılık ve yaralama suçlarında dosya inceleme yetkisinin kısıtlanması mümkün değildir. Bu suçlardan yürütülen bir soruşturmada gizlilik kararı gerekçesiyle avukatınızın dosyaya erişiminin engellenmesi hukuka uygun olmaz; kararın dayanağının sorulması ve gerekirse itiraz edilmesi gerekir.

Kısıtlama düzenlemesinin kendisi Anayasa Mahkemesi önüne de götürülmüş, iptal talebi reddedilmiştir. Yani katalog yürürlüktedir; tartışma kuralın geçerliliğinde değil, sınırlarına uyulup uyulmadığındadır.

Kısıtlama Varsa Bile Görülebilen Belgeler

Katalog suçlardan biri söz konusu olsa ve kısıtlama kararı verilmiş olsa dahi, bazı belgeler kısıtlamanın dışında kalır (CMK m.153):

Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında, ikinci fıkra hükmü uygulanmaz.

Yani kısıtlama kararı olsa bile şüphelinin ifade tutanağı, bilirkişi raporları ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu işlemlerin tutanakları incelenebilir. Savunmanın çekirdeği bu belgelerdedir.

Kısıtlama her hâlde geçicidir: iddianame mahkemece kabul edildikten sonra müdafi dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir, bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabilir.

Şikayet Nereye Yapılır ve Size Nasıl Ulaşır?

Şikayetin nereye yapılabileceği kanunda gösterilmiştir (CMK m.158):

Suça ilişkin ihbar veya şikâyet, Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir.

Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan ihbar ve şikayetler de ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Dolayısıyla “karakola şikayet edildim” ile “savcılığa şikayet edildim” ayrı dosyalar değildir; ikisi de aynı savcılık soruşturmasına dönüşür.

Karşı tarafta olup şikayette bulunacaksanız şikâyet dilekçesi ve suç duyurusu, şikayetinizden dönmek istiyorsanız şikayetten vazgeçme yazılarımız usulü ayrıntılı anlatır.

Size ulaşma biçimi çoğu zaman davetiyedir (CMK m.145):

İfadesi alınacak veya sorgusu yapılacak kişi davetiye ile çağrılır; çağrılma nedeni açıkça belirtilir; gelmezse zorla getirileceği yazılır.

Bu maddenin gözden kaçan kısmı şudur: çağrılma nedeni açıkça belirtilmek zorundadır. Elinize sebebi yazmayan bir davetiye ulaştıysa bu bir usul eksikliğidir. Ayrıca davetiyeye uymamanın sonucu da maddede yazılıdır: zorla getirilme.

Şikayet Süresi Geçmiş Olabilir mi?

Şikayete bağlı suçlarda süre kaçırılmışsa soruşturma yapılamaz (TCK m.73):

Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı olan suç hakkında yetkili kimse altı ay içinde şikayette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.

Sürenin başlangıcı olayın tarihi değil, şikayet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği gündür. Bu ayrım pratikte belirleyicidir: aylar sonra öğrenilen bir olayda altı ay yeni baştan işlemeye başlar.

7 Kasım 2024 tarihli değişiklikle hakaret suçuna bir üst sınır getirilmiştir: şikayet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Bu tavan, hükmün yürürlüğe girmesinden sonraki fiiller bakımından değerlendirilir; daha eski tarihli fiillerde altı aylık öğrenme kuralı tek başına işler. Yıllar sonra öğrenildiği iddia edilen hakaret şikayetlerinde bu iki yıllık tavan işletilebilir.

Şikayet Edildiğinizi Öğrendiniz — Ne Yapmalısınız?

1. Davetiyeyi okuyun. Hangi savcılık, hangi soruşturma numarası, hangi sıfatla (şüpheli mi, tanık mı) çağrıldığınız yazar. Sıfat farkı önemlidir.
2. İfadeye avukatsız gitmeyin. İfade tutanağı dosyanın en kalıcı belgesidir; sonradan düzeltmek zordur.
3. Avukatınızdan dosyayı inceletin. Müdafi soruşturma evresinde dosyayı inceleyebilir ve belge örneği alabilir (CMK m.153).
4. Kısıtlama kararı olduğu söylenirse suçun katalogda olup olmadığını sorgulayın. Katalog dışı bir suçta kısıtlama verilemez.
5. Şikayet süresini hesaplayın. Şikayete bağlı bir suçta süre geçmişse bu, en güçlü savunmalardan biridir.
6. Delil toplayın. Mesaj, kayıt, görüntü ve tanık bilgilerini olay tazeyken derleyin.

Sık Yapılan Hatalar

• Boş e-Devlet sorgusunu güvence saymak. Soruşturma gizlidir; görünmemesi yokluk anlamına gelmez.
• Yanlış adliyede sorgulamak. Soruşturma suçun işlendiği yer savcılığında yürür.
• Önce kendi başına ifade verip sonra avukat aramak. Dosya inceleme yetkisi müdafie tanınmıştır; sıralamayı tersine çevirmek savunmayı zayıflatır.
• “Gizlilik kararı var” denince kabullenmek. Kısıtlama yalnız kanunda sayılan suçlarda ve hâkim kararıyla mümkündür.
• Kısıtlama varken hiçbir belgenin görülemeyeceğini sanmak. İfade tutanağı ve bilirkişi raporları kısıtlama dışındadır.
• Davetiyeye gitmemek. Sonucu zorla getirilmedir ve dosyadaki durumunuzu ağırlaştırır.

Özet

• Soruşturma evresi gizlidir (CMK m.157); e-Devlet sorgusunun boş dönmesi güvence değildir.
• Üç yol vardır: UYAP/e-Devlet sorgusu, adliyede savcılık ön bürosu, avukat aracılığıyla dosya incelemesi.
• Müdafi soruşturma evresinde dosyayı inceleyebilir ve belge örneği alabilir (CMK m.153/1); aynı yetki suçtan zarar görenin vekilindedir.
• Kısıtlama kararı savcının değil hâkimin kararıdır ve yalnız kanunda sayılan suçlarda verilebilir.
• Kısıtlama varken bile ifade tutanağı ve bilirkişi raporları incelenebilir.
• Şikayet süresi altı aydır ve öğrenme gününden başlar; hakarette fiil tarihinden itibaren iki yıllık tavan vardır.

Değerlendirme

Bu konudaki asıl sorun bilgi eksikliği değil, yanlış sıralamadır. İnsanların büyük çoğunluğu önce sorgu ekranlarını deniyor, sonuç alamayınca adliyeye gidiyor, orada da gizlilik gerekçesiyle bilgi alamayınca en son avukata başvuruyor. Oysa kanun, dosya inceleme yetkisini baştan müdafie tanımıştır (CMK m.153/1). Yani listenin en sonundaki adım, aslında en başta atılması gereken adımdır.

İkinci ve daha ciddi sorun, kısıtlama kararının kapsamına ilişkindir. Kısıtlamanın hem hâkim kararı gerektirmesi hem de kapalı bir suç listesine bağlanmış olması, listede yer almayan suçlarda kısıtlama ihtimalini baştan ortadan kaldırır. Hakaret, tehdit, yaralama ve dolandırıcılık soruşturmalarında dosyanın incelenememesi hukuken beklenen bir durum değildir. Böyle bir dosyada erişimin engellendiğini duyan kişinin bunu kabullenmek yerine dayanağını sorgulaması gerekir.

Son olarak, hakkında henüz işlem yapılmamış kişilerin en çok zaman kaybettiği nokta şikayet süresidir. Şikayete bağlı suçlarda sürenin öğrenme gününden başlaması, çoğu zaman lehe değil aleyhe yorumlanıyor; oysa altı aylık sürenin ve hakaret suçundaki iki yıllık tavanın doğru hesaplanması, bazı dosyalarda esasa hiç girmeden sonuç doğurabilecek bir savunmadır.

Somut durumunuzda hangi yolun işleyeceği, suçun niteliğine ve soruşturmanın hangi aşamada olduğuna göre değişir; davetiye veya belge elinize ulaştıysa bir avukatla değerlendirmeniz yerinde olur.