SYBS Nedir? Seviye ve Yeterlik Belirleme Sistemi

Kısa Cevap

SYBS, Seviye ve Yeterlik Belirleme Sisteminin kısaltmasıdır. Denklik sürecinin genel çerçevesi ve SYBS’nin bu süreçteki yeri için yurt dışı diploma denkliği yazısına bakılabilir. Denklik incelemesinde diplomanın kazanımları yetersiz görülür ya da tereddüt oluşursa, başvuru doğrudan reddedilmek yerine bu sisteme sevk edilir. Sınav, ders tamamlama, staj tamamlama, klinik pratik veya proje uygulamalarından biri ya da birkaçı uygulanarak kazanım düzeyi ölçülür.

Bu Durumda mısınız?

• Denklik başvurunuz sonuçlandı ancak size denklik belgesi yerine bir sınava girme ya da ders tamamlama yükümlülüğü bildirildi.
• Kararda “seviye tespit sınavı” veya “ilmi hüviyet tespiti” ifadeleri geçiyor ve bunların farkını bilmiyorsunuz.
• Sağlık alanında mezunsunuz ve sizden klinik pratik istendi.
• Uzaktan öğretim programından mezunsunuz ve dosyanız SYBS’ye yönlendirildi.
• SYBS’ye sevk kararını ret sanıp doğrudan dava açmayı düşünüyorsunuz.

SYBS’ye sevk ile ret farklı kararlardır ve farklı sonuç doğurur. Kararınızdaki ifadenin hangisi olduğu, izleyeceğiniz yolu belirler.

SYBS Nedir?

Tanım doğrudan Yönetmelikte yer alır ve sistemin neden kurulduğunu da gösterir.

“Seviye ve Yeterlik Belirleme Sistemi (SYBS): Mezun olunan programla ilgili temel kazanımlar, eğitim-öğretimin dili, programın niteliği, teorik ve uygulamalı dersler, stajlar ve projeler yönünden eksiklik tespit edildiğinde ve/veya tereddüt oluştuğunda, söz konusu programın niteliğine göre ders tamamlama, staj tamamlama, proje yapma veya sınava tabi tutma gibi uygulamalardan birinin, birkaçının veya tamamının kullanılarak kazanımların elde edilme düzeyini ölçme, değerlendirme ve belirlemeye yönelik işlemler bütününü,”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.3/1-(j))

Tanımdaki iki tetikleyici önemlidir: eksiklik tespiti ve tereddüt oluşması. SYBS, bunlardan biri varsa devreye girer.

Terimin mevzuattaki yazımı “Yeterlik”tir, “Yeterlilik” değildir. Uygulamada her iki yazıma da rastlanır; resmî metin ve kısaltma ilkine dayanır.

Denklik İncelemesinin Üç Olası Sonucu

Denklik dosyası incelendiğinde ortaya üç sonuçtan biri çıkar:

Sonuç	Ne zaman	Dayanak
SYBS uygulanmadan denklik	Sıralama şartını taşıyan kurumlar ve sayılan diğer hâller	m.7/1
SYBS uygulanmadan denklik	Yeterlik Komisyonca doğrudan kabul edilirse	m.7/2
SYBS’ye sevk	Yeterlik anlaşılamazsa	m.7/3
Ret	m.7/6’daki bentlerden biri gerçekleşirse	m.7/6

Sevk kararının dayanağı m.7/3’tür:

“5 inci ve 6 ncı maddeler kapsamında uygunluğu tespit edilmekle birlikte mezun olunan programın, birinci ve ikinci fıkrada belirtilenler dışında olup Türk yükseköğretim sistemindeki eşdeğer programa göre temel kazanımlar, eğitim-öğretimin dili, niteliği, teorik ve uygulamalı dersler, staj ve projeler bakımından yetersizliğinin Komisyon tarafından doğrudan veya Bilim Alanı Danışma Komisyonu ve/veya yükseköğretim kurumlarının görüşleri dikkate alınarak anlaşılması hâlinde, ilgililer, sağlık programlarının sınav işlemlerinde uygulamaya ilişkin Sağlık Bakanlığının görüşü de alınarak usul ve esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen SYBS işlemlerinden biri veya birkaçına tabi tutulur.”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.7/3)

Bu fıkra iki şeyi birlikte söyler: sevk yetersizlik anlaşıldığında yapılır ve sağlık programlarında Sağlık Bakanlığının görüşü ayrıca alınır.

Sık karışan bir nokta burada netleşiyor: SYBS’ye sevk bir ret değildir ve denkliğin alternatifi de değildir. Sınav, fark dersi ve klinik pratik birbirinin yerine geçen seçenekler gibi görünse de bunlar aynı sonucun basamaklarıdır; sevk kararı, tamamlanması hâlinde denklik verilmesini öngören şarta bağlı bir aşamadır. Nitekim bir tıp dosyasında sınav ile klinik pratik birlikte istenmiş, ikisinin de tamamlanması hâlinde denklik belgesi düzenlenmesi uygun görülmüştür; bu dosyanın ayrıntısı yurt dışı sağlık diploması denkliği yazımızdadır.

SYBS Kapsamında Hangi Uygulamalar Var?

Sistemin araçları m.11/3’te sayılmıştır. Sınav, sistemin yalnızca bir aracıdır.

“ders/staj tamamlama, pratik eğitim, klinik pratik veya proje uygulamalarından biri veya bir kaçı, Komisyon tarafından doğrudan veya Bilim Alanı Danışma Komisyonu ve/veya üniversite görüşü alınarak karara bağlanır.”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.11/3)

Aynı fıkra, bu uygulamaların başında seviye tespit ve ilmi hüviyet tespiti gibi sınav uygulamalarını sayar. İlmi hüviyet tespitinin ne olduğu ise ayrıca tanımlanmıştır:

“İlmi hüviyet tespiti: Denklik işlemleri sürecinde alınan seviye tespit sınavı kararı kapsamında, yükseköğretim kurumlarınca oluşturulan komisyonlar marifetiyle yapılan sözlü ve gerektiğinde yazılı ve pratik uygulama aşamalarını da içeren ve yazılı seviye tespit sınavına muadil olan sınavı,”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.3/1-(g))

Yani ilmi hüviyet tespiti ayrı bir tür değil, yazılı seviye tespit sınavına muadil bir uygulamadır ve sözlü aşama içerir.

Sınavın kendi ölçütleri Yönetmelikte değil, Kurulun belirlediği usul ve esaslarda düzenlenmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu bir denklik dosyasında bu düzenlemenin ilgili hükmünü aktarmıştır:

“Seviye Tespit Sınavlarda yabancı dil alanları haricindeki tüm akademik alanlarda asgari başarı puanı 100 üzerinden 40 ve üzeri puandır. Toplam doğru sayısından yanlış sayısının dörtte biri çıkarılarak ham puanlar hesaplanır.”

(Kamu Denetçiliği Kurumu, E. 2025/21736, K. 2026/6075, T. 14.04.2026 — BAŞVURUNUN REDDİNE)

Bu hüküm iki şey söyler. Geçme ölçütü sabit bir barajdır (100 üzerinden 40); sınav, adayları birbirine göre sıralayan bir eleme değil, eşiğin aşılıp aşılmadığını ölçen bir yeterlik sınavıdır. İkincisi, yanlış cevaplar puanı düşürür: her dört yanlış bir doğruyu götürür.

SYBS Uygulanmadan Denklik Verilen Hâller

Yönetmelik m.7/1, belirli hâllerde SYBS’siz denklik öngörür. Bunların başında sıralama ölçütü gelir: yükseköğrenime başlanılan yıl YÖK tarafından belirlenmiş sıralama kuruluşlarınca yapılan dünya üniversite sıralamalarının en az üçünde ilk dört yüzlük dilim içinde yer alan kurumlardan alınan diplomalar. Ayrıca ÖSYM kılavuzunda yer alan yurt dışı programlara yerleştirilenler ile bu kurumlara ders transferi veya yatay geçişle geçip öğreniminin en az %70’ini orada tamamlayanlar da bu kapsamdadır.

m.7/2 ise ikinci bir kapıdır: bu kurumlar dışında kalan programlarda dahi, temel kazanımlar ile teorik ve uygulamalı dersler, staj ve projeler bakımından yeterlik Komisyonca kabul edilirse SYBS uygulanmadan denklik yapılır.

SYBS ile Telafinin Sınırı

SYBS sınırsız bir telafi aracı değildir. Yönetmelik, telafinin belirli bir eşiği aşması hâlinde kurumun veya programın hiç tanınmayacağını öngörür.

“Vermiş olduğu eğitimin Türkiye’de kabul edilebilecek standartların altında olduğunun veya ilgili program mezunları için kabul edilen yeterlikleri sağlamadığının ve SYBS ile telafisinin ise süre ve kredi bakımından Türkiye’deki ilgili programdaki asgari eğitim süresinin ve kredisinin %50’sinden fazlasını gerektirmesi,”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.5/3-(b))

Bu, uygulamada şu anlama gelir: eksiklik programın yarısından fazlasını yeniden okumayı gerektiriyorsa, sorun artık bireysel bir telafi meselesi değil, kurumun tanınması meselesidir.

”Emsal karar sınavsız denklik verdirdi” iddiası

İnternette dolaşan yaygın bir iddia, geçmişte verilen bazı iptal kararlarının sınava girmeden denklik hakkı doğurduğu yönündedir. Danıştay bu okumayı açıkça reddetmiştir. Daire, o kararların ne anlama geldiğini kendisi tarif eder:

“söz konusu kişilere ilişkin verilen kararların şahısların seviye tespit sınavı olmadan denklik belgesi alabileceklerine değil, dava konusu hususun Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Denklik Yönetmeliğine göre incelenerek karar verilmesi gerektiğine yönelik olduğu görüldüğünden”

(Danıştay 8. Daire, E. 2020/44, K. 2021/2911, T. 03.06.2021 — ONANMASINA)

Ayrım kritiktir: o kararlar usule ilişkindir — idarenin, Yürütme Kurulu kararını gerekçe göstermek yerine dosyayı yönetmeliğe göre değerlendirmesi gerektiğini söyler. Sonuç olarak sınav şartını ortadan kaldırmazlar. Aynı kararda Daire, başkalarının dosyasında verilen kararlara dayanarak yargılamanın yenilenmesi istenemeyeceğini de tespit etmiştir; İYUK m.53/1-(h) tarafların aynı olması şartını arar.

Uzaktan Öğretim ve SYBS

Uzaktan öğretim mezunları için ayrı bir sevk kuralı vardır.

“Uzaktan öğretim yoluyla mezun olunan programın kazanımları ile aynı alandaki örgün eğitim programı kazanımlarının değerlendirilmesi neticesinde alınan eğitimin veya kazanımlarının yetersizliği ile ilgili şüphe oluştuğunda başvuru sahibi, Yükseköğretim Kurulunun belirleyeceği usul ve esaslar çerçevesinde SYBS işlemlerine tabi tutulur.”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.10/2)

Ancak bazı programlarda uzaktan öğretim diplomasına hiç denklik verilmez; bu hâlde SYBS aşaması da söz konusu olmaz. Ayrıntı için uzaktan eğitim diplomasına denklik verilir mi yazımıza bakınız.

SYBS Kararına Karşı Ne Yapılabilir?

Burada ayrım önemlidir. SYBS’ye sevk, başvuruyu sonuçlandırmayan bir aşamadır; ret ise m.7/6’ya dayanan ayrı bir karardır. İdari yargıda dava konusu edilebilmek için işlemin kesin ve yürütülebilir olması aranır; sevk kararının bu niteliği taşıyıp taşımadığı, kararın içeriğine ve başvurucunun hukuki durumunu kesin biçimde etkileyip etkilemediğine göre değerlendirilir. Yurt dışındaki kurumdan Türkiye’deki bir yükseköğretim kurumuna geçiş yolu tercih edildiğinde inceleme farklı bir çerçevede yürür; ret kararına karşı açılacak dava için yatay geçiş başvurusunun reddi ve iptal davası yazısına bakılabilir.

Sınavın içeriğine ve değerlendirme yöntemine yönelik itirazlar ise farklı bir zeminde karşılanıyor. Kamu Denetçiliği Kurumu, STS’nin amacını Tıpta Uzmanlık Sınavından ayırarak, ikisinin birbirinin yerine geçemeyeceğini belirtmiştir:

“Dolayısıyla iki sınavın amaç ve fonksiyonlarının farklı olduğu, birbirinin yerine geçebilecek nitelikte sınavlar olmadığı değerlendirilmektedir.”

(Kamu Denetçiliği Kurumu, E. 2025/21736, K. 2026/6075, T. 14.04.2026 — BAŞVURUNUN REDDİNE)

Aynı kararda, sınavın kapsamı ve baraj yönteminin idarenin düzenleme ve takdir alanında olduğu, somut olayda bu yetkinin ölçüsüz kullanıldığına dair bulguya rastlanmadığı ifade edilmiştir:

“İdarenin takdir yetkisini kullanırken kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda hareket etmesi gerektiği açık olmakla birlikte somut olayda yetkinin keyfi ya da ölçüsüz kullanıldığına ilişkin bulguya da rastlanılmamıştır.”

(Kamu Denetçiliği Kurumu, E. 2025/21736, K. 2026/6075, T. 14.04.2026 — BAŞVURUNUN REDDİNE)

Kamu Denetçiliği Kurumu kararları tavsiye niteliğindedir; idareyi de mahkemeyi de bağlamaz. Buradaki değeri, sınav düzeninin hangi gerekçeyle savunulduğunu göstermesidir. Soru biçimine veya baraj yöntemine yönelik genel itirazların bu gerekçeyi aşması gerekir.

Buna karşılık SYBS sürecinin sonunda verilen ret kararı açıkça dava edilebilir bir işlemdir. Dava açma süresi, yetkili mahkeme ve yürütmenin durdurulması bakımından YÖK denklik başvurusunun reddi ve iptal davası yazımıza bakabilirsiniz. İdari işlemin dava edilebilmesi için aranan genel koşullar ise iptal davası nedir yazısında ele alınmıştır.

Sık Yapılan Hatalar

• SYBS’ye sevki ret sanmak. İkisi ayrı karardır; sevk dosyanın devam ettiğini gösterir.
• SYBS’yi tek bir sınav zannetmek. Ders tamamlama, staj tamamlama, klinik pratik ve proje de sistemin parçasıdır.
• İlmi hüviyet tespitini ayrı bir engel saymak. Yazılı seviye tespit sınavına muadil bir uygulamadır.
• Kararda yazan uygulamayı okumadan hazırlanmak. Hangi aracın uygulanacağı Komisyon kararında belirlenir.
• Sıralama şartını mezuniyet yılına göre hesaplamak. Ölçüt, yükseköğrenime başlanılan yıldır.
• “Yeterlilik” yazımıyla mevzuat aramak. Metindeki yazım “Yeterlik”tir.

Özet

• SYBS, denklik incelemesinde eksiklik veya tereddüt hâlinde kazanım düzeyini ölçmeye yönelik işlemler bütünüdür.
• Sevk kararının dayanağı m.7/3’tür; sağlık programlarında Sağlık Bakanlığının görüşü de alınır.
• Araçlar m.11/3’te sayılmıştır: seviye tespit, ilmi hüviyet tespiti, ders ve staj tamamlama, pratik eğitim, klinik pratik, proje.
• m.7/1 ve m.7/2 kapsamındaki hâllerde SYBS uygulanmadan denklik verilir.
• Telafi, asgari süre ve kredinin yarısını aşıyorsa mesele kurumun tanınmasına döner (m.5/3-(b)).
• SYBS’ye sevk ile ret farklı kararlardır; dava yolu bakımından işlemin kesin ve yürütülebilir olup olmadığına bakılır.