KKTC Üniversitelerinden Alınan Diploma Denkliği

Kısa Cevap

KKTC üniversitelerinden alınan diplomalarda cevap tek değil, koşulludur. Milletlerarası anlaşma, bu diplomaların denklik işlemine tabi tutulmaksızın geçerli olmasını öngörür; ancak bunun şartı, ilgili programa Türkiye’de yapılan sınav sonuçlarına göre yerleştirilmiş olmaktır. Bu koşulu taşımayanlar, özellikle yatay geçişle gelenler, denklik sürecine tabidir.

Bu Durumda mısınız?

• KKTC’deki bir üniversiteden mezun oldunuz ve diplomanızın Türkiye’de geçerli olup olmadığını bilmiyorsunuz.
• ÖSYM ile yerleşmediniz; kendi imkânlarınızla veya yatay geçişle KKTC’ye geçtiniz.
• Başka bir ülkedeki üniversitede başlayıp öğreniminizi KKTC’de tamamladınız.
• Kurumunuz sizden denklik belgesi istiyor, elinizde yalnızca diploma var.
• KKTC mezunu olduğunuz gerekçesiyle denklik gerekmediğini düşünüyordunuz ve başvurunuz reddedildi.

Aşağıdaki bölümler önce rejimin dayanağını, sonra Danıştayın bu ayrımı nasıl uyguladığını ele alıyor.

KKTC Neden Ayrı Bir Rejime Tabi?

Diğer ülkelerden farklı olarak KKTC’nin denklik rejimi bir milletlerarası anlaşmaya dayanır ve bu, Yönetmeliğin kendi dayanak maddesinde açıkça sayılır.

“Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 7 nci maddesi ile 23/2/2006 tarihli ve 5463 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan 11/4/1997 tarihli Avrupa Bölgesinde Yükseköğretimle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşme ve 23/2/2011 tarihli ve 6165 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan 16/1/2009 tarihli Türkiye Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Hukukuna Göre Kurulmuş Olan Üniversitelerin Karşılıklı Tanınmasına Dair Milletlerarası Anlaşma hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.2)

Buradaki üç dayanaktan biri 16/1/2009 tarihli ve 6165 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan karşılıklı tanınma anlaşmasıdır. KKTC’yi ayıran şey budur: diğer ülkelerde yalnız Yönetmelik uygulanırken, KKTC’de Yönetmeliğin üzerinde ayrıca bir anlaşma hükmü bulunur.

Ortaöğrenimini Türkiye’de Tamamlayanlar İçin ÖSYS Belgesi

Anlaşmanın getirdiği rejim, başvuru aşamasında somut bir belge yükümlülüğü olarak karşımıza çıkar.

“Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olup Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sistemi sınavları ile öğrenci alan yurtdışı yükseköğretim programlarından mezun olanlardan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetindeki yükseköğretim kurumlarından mezun olan başvuru sahiplerinden, Türkiye Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Hukukuna Göre Kurulmuş Olan Üniversitelerin Karşılıklı Tanınmasına Dair Milletlerarası Anlaşma çerçevesinde ortaöğrenimini Türkiye’de tamamlayanların yükseköğretime başladıkları yıl Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sistemi sınavları puan koşullarını sağladıklarını gösterir belge veya bu sınavlara muadil olduğu Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen sınav sonuçlarına ait belgeler.”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.4/1-(g))

Bu bent iki grubu birlikte sayar: ÖSYS ile öğrenci alan yurt dışı programlardan mezun olanlar ve KKTC yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar. Aranan belge, ortaöğrenimini Türkiye’de tamamlayanların yükseköğretime başladıkları yıl ÖSYS puan koşullarını sağladığını gösterir.

Dil ve Türkçe Programlarında KKTC’ye Tanınan İstisna

Yönetmelik iki yerde KKTC’yi kapsam dışında bırakır. İkisi de dar kapsamlıdır ve yalnız sayılan program ailelerine ilişkindir.

“Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ndekiler hariç olmak üzere yurtdışındaki yükseköğretim kurumlarının yabancı dil ve edebiyat, bu dillerin öğretmenliği, filoloji ile mütercim-tercümanlık alanlarındaki ön lisans, lisans ve yüksek lisans programlarından alınan diplomaların/mezuniyet belgelerinin denklik işlemlerinde, mezun olunan program dilinde Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen ulusal veya uluslararası yabancı dil sınavlarından Kurul tarafından belirlenecek puanı alma şartı aranır. Yükseköğretime başlanılan yıl Yükseköğretim Kurulu tarafından esas alınan sıralama kuruluşlarının yapmış olduğu dünya üniversite sıralamalarının en az üçünde ilk dört yüzlük dilim içerisinde yer alan yükseköğretim kurumlarından mezun olanlardan bu puan istenmez.”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.9/2)

“Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ndekiler hariç olmak üzere yurtdışındaki yükseköğretim kurumlarının Türk Dili ve Edebiyatı, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği, Türkçe Öğretmenliği, Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları gibi Türkçeyle ilgili programlarından alınan diplomalara/mezuniyet belgelerine, Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen eşdeğer alanlarda yapılan sınavda başarılı olunması hâlinde diploma/mezuniyet denklik belgesi düzenlenir.”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.9/3)

Bu iki hüküm genel bir muafiyet değildir. m.9/2 yalnız yabancı dil ve edebiyat, bu dillerin öğretmenliği, filoloji ve mütercim-tercümanlık programlarını; m.9/3 yalnız Türk Dili ve Edebiyatı, Türkçe Öğretmenliği ve Çağdaş Türk Lehçeleri gibi Türkçeyle ilgili programları kapsar. Bunların dışındaki programlarda KKTC mezunları için ayrı bir sınav istisnası öngörülmemiştir.

Kalış Süresi KKTC’de de Aranır mı?

Aranır. Öğrenim görülen ülkede fiilen bulunma süresi, KKTC bakımından da bağımsız bir ret sebebidir ve ölçüsü orandır.

“Bu süre her bir eğitim ve öğretim dönemi için %70’ten az olamaz, eğitim ve öğretim faaliyetleri dışındaki süreler hesaplamaya dahil edilmez.”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.7/6-(d))

Uygulamada bu, pasaport ve il emniyet müdürlüğünden alınan giriş-çıkış dökümü üzerinden ölçülür. Öğreniminin bir kısmını başka ülkede, bir kısmını KKTC’de geçirenlerde süre her ülke ve her dönem için ayrı ayrı değerlendirilir; toplam süre yeterli görünse dahi dönem bazında eksiklik ret sonucu doğurabilir. Bu ölçütün somut bir uygulaması ve gün hesabı için YÖK denklik başvurusunun reddi ve iptal davası yazımızdaki kalış süresi bölümüne bakabilirsiniz.

Denklik Her KKTC Mezunu İçin Gerekli mi?

Danıştay 8. Dairesi, anlaşmanın ilgili hükmünü şöyle aktarmıştır:

“Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti hukukuna göre kurulmuş olan üniversitelerin önlisans ve lisans diplomalarının Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları bakımından denklik işlemine tabi tutulmaksızın Türkiye Cumhuriyetinde geçerli olması için Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti hukukuna göre kurulmuş olan üniversitedeki önlisans ve lisans programına, Türkiye Cumhuriyeti üniversitelerindeki lisans ve önlisans programlarına öğrenci yerleştirmeye ilişkin olarak Türkiye Cumhuriyeti hukukuna göre her yıl yapılan sınav sonuçlarına göre yerleştirilmiş olmaları şartı”

(Danıştay 8. Daire, E. 2021/5511, K. 2024/3967, T. 28.06.2024 — davanın reddine)

Cümlenin kilidi sondadır: denkliksiz geçerlilik koşulsuz değildir. Koşul, ilgilinin o programa Türkiye’de her yıl yapılan sınav sonuçlarına göre yerleştirilmiş olmasıdır. Anlaşma ayrıca yatay ve dikey geçişlerde Yükseköğretim Kurulunca kabul edilmiş ölçütlerin uygulanacağını öngörür.

İncelemeye konu dosyada davacı, öğrenimine başka bir ülkedeki üniversitede başlamış, ardından KKTC’deki bir üniversitenin hukuk fakültesine yatay geçişle gelmişti. Sınavla yerleştirilme koşulu bu şekilde sağlanmadığından, anlaşmaya uygunluk yazısı istemi denklik talebi olarak değerlendirilmiştir:

“Davacının diplomasının Türkiye Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Hukukuna Göre Kurulmuş Olan Üniversitelerin Karşılıklı Tanınmasına Dair Milletlerarası Anlaşma’ya uygun olduğuna dair yazı verilmesine ilişkin talebinin esasında mahiyeti ve doğurduğu netice itibariyle denklik talebi olduğu göz önüne alındığında dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.”

(Danıştay 8. Daire, E. 2021/5511, K. 2024/3967, T. 28.06.2024 — davanın reddine)

Buradan çıkan pratik ölçüt nettir: belirleyici olan diplomanın KKTC’den alınmış olması değil, o programa nasıl yerleştiğinizdir.

Ret Kararına Karşı Ne Yapılabilir?

Denklik başvurusunun reddi kesin ve yürütülebilir bir idari işlemdir; iptal davasına konu edilebilir. Dava açma süresi, yetkili mahkeme ve yürütmenin durdurulması bakımından YÖK denklik başvurusunun reddi ve iptal davası yazımıza bakabilirsiniz. Sürecin genel çerçevesi ise yurt dışı diploma denkliği yazısındadır. Denklik yerine Türkiye’deki bir yükseköğretim kurumuna geçiş düşünülüyorsa süreç ayrıdır; ret hâlinde izlenecek yol için yatay geçiş başvurusunun reddi ve iptal davası yazısına bakılabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• KKTC mezunu olmayı tek başına yeterli saymak. Anlaşmanın koşulu diplomanın alındığı ülke değil, programa yerleştirilme biçimidir.
• Yatay geçişi önemsiz bir ayrıntı sanmak. Başka bir üniversitede başlayıp KKTC’de bitirmek, sınavla yerleştirilme koşulunu ortadan kaldırır.
• Belge adına güvenmek. Anlaşmaya uygunluk yazısı istemi, doğurduğu sonuç itibarıyla denklik talebi sayılabilmektedir.
• Kalış süresini hesaba katmamak. KKTC’de okumak bu ölçütten muaf tutulmaz; süre dönem bazında ölçülür.
• İstisnaları genellemek. m.9/2 ve m.9/3 yalnız dil ve Türkçe programlarına ilişkindir.

Özet

• KKTC rejiminin dayanağı 16/1/2009 tarihli karşılıklı tanınma anlaşmasıdır; Yönetmelik m.2 bunu dayanakları arasında sayar.
• Diplomanın denklik işlemine tabi tutulmaksızın geçerli olması, programa Türkiye’de yapılan sınav sonuçlarına göre yerleştirilmiş olma şartına bağlıdır.
• Yatay geçişle gelenlerde bu şart sağlanmadığından başvuru denklik talebi olarak değerlendirilir.
• Başvuruda m.4/1-(g) uyarınca ÖSYS puan koşulunu gösterir belge aranır.
• m.9/2 ve m.9/3’teki istisnalar yalnız dil, filoloji, mütercim-tercümanlık ve Türkçe programlarına ilişkindir.
• Kalış süresi ölçütü (m.7/6-(d), dönem başına %70) KKTC bakımından da uygulanır.