Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklik Verilir mi?

Kısa Cevap

Uzaktan öğretimle alınan yurt dışı diploması için denklik mümkündür, ancak her programda değildir. Yönetmelik, başarı sıralaması şartı bulunan tıp, diş hekimliği, eczacılık, hukuk, öğretmenlik, mühendislik, mimarlık ve klinik uygulaması olan sağlık programlarında uzaktan öğretim diplomalarına denklik işlemi yapılmayacağını açıkça düzenler. Diğer programlarda ise dil, kredi ve kazanım ölçütleri üzerinden inceleme yapılır.

Bu Durumda mısınız?

• Yurt dışı bir üniversitenin online/uzaktan programından mezun oldunuz ve denklik alıp alamayacağınızı bilmiyorsunuz.
• Programınız hukuk, mühendislik veya bir sağlık alanı ve uzaktan yürütülüyordu.
• Diplomanızda uzaktan öğretim ibaresi yok, ancak dersleri çevrimiçi aldınız.
• Başvurunuz “açık öğretim” gerekçesiyle reddedildi, oysa siz programı uzaktan öğretim sanıyordunuz.
• Kaydolmayı düşünüyorsunuz ve sonradan sorun yaşamamak için kuralı önceden öğrenmek istiyorsunuz.

Uzaktan Öğretim, Açık Öğretim ve Dışarıdan Eğitim Aynı Şey Değil

Bu üç kavram Yönetmelikte ayrı ayrı tanımlanmıştır ve denklik bakımından sonuçları farklıdır. Ayrımın özü, karşılıklı etkileşim ve devam zorunluluğudur.

“Uzaktan öğretim: Yükseköğretim kurumlarındaki eğitim-öğretim faaliyetlerinin, bilgi ve iletişim teknolojilerine dayalı olarak planlandığı ve uygulandığı, öğrenci ile öğretim elemanının ve öğrencilerin kendi aralarında karşılıklı etkileşimine dayalı olarak derslerin bizzat öğretim elemanı tarafından aynı mekânda bulunma zorunluluğu olmaksızın ancak eşzamanlı biçimde yürütüldüğü eğitim-öğretimi,”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.3/1-(m))

“Açık öğretim: Yükseköğretim kurumlarında yüz yüze ve uzaktan öğretim dışında, öğrencilerin ve öğretim elemanlarının mekândan bağımsız şekilde karşılıklı iletişim ve etkileşimine dayalı olmaksızın gerçekleştirilen eğitim-öğretim türünü,”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.3/1-(a))

“Dışarıdan eğitim: Devam zorunluluğu olmaksızın sadece yarıyıl içi ve sonu sınavlarına katılma zorunluluğu bulunan eğitim-öğretimi,”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.3/1-(f))

Fark pratikte belirleyicidir: açık öğretim ve dışarıdan eğitim doğrudan ret sebebidir, uzaktan öğretim ise incelemeye tabidir.

“İlgililerin, uzaktan öğretim kapsamı dışında kalan açık öğretim ve dışarıdan eğitim gibi devam zorunluluğu bulunmayan bir eğitim-öğretim süreci sonunda aldıkları diplomalara ilişkin denklik başvuruları gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilir.”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.7/6-(b))

Hangi Programlarda Denklik Hiç Yapılmaz?

Bu, konunun en kesin kuralıdır ve doğrudan metinde yer alır.

“Başarı sıralaması şartı bulunan tıp, diş hekimliği, eczacılık, hukuk, öğretmenlik, mühendislik, mimarlık ile Kurulun belirlediği klinik uygulaması olan sağlık programlarında uzaktan öğretim yoluyla alınan diplomalara denklik işlemi yapılmaz.”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.10/3)

Bu hükmün iki özelliği vardır. Birincisi, mutlak bir kuraldır: SYBS ile telafi öngörülmemiştir. İkincisi, sayılan alanlar Türkiye’de başarı sıralaması şartı bulunan alanlarla örtüşür.

Danıştay, bu düzenlemenin iptali istemiyle açılan davada kuralın dayandığı mantığı açıklamıştır:

“Yurt dışından uzaktan eğitim yoluyla mezun olanlara yönelik denklik işlemlerinin yapılabilmesi için yurt içinde de bu bölümler yönünden uzaktan eğitim programının bulunması gerekmektedir.”

(Danıştay 8. Daire, E. 2021/4226, K. 2023/1241, T. 15.03.2023 — davanın reddine)

Aynı kararda Daire, Yönetmelikte sayılan başarı sıralaması ile girilen bölümlerin Türkiye’de uzaktan eğitim programının bulunmadığını, bu programlara üniversite sınavıyla yerleştirme yapılmadığını ve bu yolla mezun verilmediğini tespit ederek düzenlemede hukuka aykırılık görmemiştir. Yani kuralın temeli, yurt içinde karşılığı olmayan bir öğretim türüne denklik tanınamayacağı düşüncesidir.

Aynı fıkranın devamı, bu programlar dışında kalanlar için bir kolaylık getirir: yükseköğrenime başlanılan yıl YÖK tarafından belirlenmiş sıralama kuruluşlarınca yapılan dünya üniversite sıralamalarının en az üçünde ilk dört yüzlük dilim içindeki üniversitelerden uzaktan öğretim yoluyla alınan diplomalara SYBS uygulanmadan denklik işlemi yapılır. Danıştay bu kısım bakımından da, ilk dört yüzlük dilimdeki üniversite mezunlarının belli bir kalitenin üzerinde eğitim aldıklarının kabulüyle mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna varmıştır.

Diğer Programlarda İnceleme Ölçütleri

m.10/3 kapsamı dışındaki programlarda inceleme yapılır. Yönetmelik, örgün eğitim için geçerli esaslara ek ölçütler getirir.

“Uzaktan öğretim programlarından alınan diplomaların tanıma ve denklik işlemlerinde, örgün eğitim için geçerli olan inceleme esaslarına ek olarak aşağıdaki hususlar dikkate alınır:”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.10/1)

Ölçüt	Ne aranıyor	Dayanak
Program dili	Uluslararası anlaşmayla kurulan kurumlar ve resmî dili Türkçe olan ülkeler hariç, program dilinin Türkçe olmaması	m.10/1-(a)
Kazanım uyumu	Uzaktan programın kazanımlarının aynı alandaki örgün programla uyumlu olması	m.10/1-(b)
Kredi toplamı	Mezuniyet kredisinin, o ülkedeki eşdeğer örgün programın kredisine eşit veya fazla olması	m.10/1-(c)
Dil sınavı puanı	Öğrenim dilinde YÖK’ün kabul ettiği sınavdan belirlenen puanın alınmış olması	m.10/1-(d)

Kredi ölçütünde dikkat edilecek nokta, karşılaştırmanın Türkiye ile değil o ülkedeki eşdeğer örgün programla yapılmasıdır.

“Uzaktan öğretim programının mezuniyet için gerekli kredi toplamının o ülkedeki eşdeğer örgün eğitim programının kredi toplamına eşit veya toplamından daha fazla olması.”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.10/1-(c))

Kazanım Yetersizse: SYBS

İnceleme sonunda kazanımlar konusunda şüphe oluşursa dosya reddedilmek yerine ölçmeye yönlendirilir. Uzaktan öğretim programından Türkiye’deki örgün bir programa geçiş düşünülüyorsa bu ayrı bir başvurudur; reddi hâlinde izlenecek yol için yatay geçiş başvurusunun reddi ve iptal davası yazısına bakılabilir.

“Uzaktan öğretim yoluyla mezun olunan programın kazanımları ile aynı alandaki örgün eğitim programı kazanımlarının değerlendirilmesi neticesinde alınan eğitimin veya kazanımlarının yetersizliği ile ilgili şüphe oluştuğunda başvuru sahibi, Yükseköğretim Kurulunun belirleyeceği usul ve esaslar çerçevesinde SYBS işlemlerine tabi tutulur.”

(Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.10/2)

Sistemin araçları ve sevk kararının anlamı için SYBS nedir yazımıza bakınız.

Öğretim Türü Nasıl Belirleniyor?

Diplomada “uzaktan öğretim” ibaresinin bulunmaması tek başına belirleyici değildir. Yönetmelik m.6/1, inceleme başlıkları arasında adayın öğrenim gördüğü programın eğitim dilini ve kişinin ilgili ülkede kalıp kalmadığını sayar. Ayrıca teyit mekanizması öngörülmüştür: m.6/3 uyarınca programın türü, niteliği ve düzeyi konusunda başvuru sahibinden, ilgili yükseköğretim kurumundan veya ilgili ülke yetkili makamlarından belge teyidi ile ek bilgi ve belge istenir.

Bu nedenle dosyaya sunulan transkript, ders saatleri ve kurum yazıları, öğretim türünün nitelendirilmesinde belirleyici olabilir.

Hangi Tarihteki Düzenleme Uygulanır?

m.10 birden çok kez değişmiştir: üçüncü fıkra 14/4/2020 tarihli değişiklikle eklenmiş, 9/4/2021 tarihli değişiklikle bugünkü hâlini almış, birinci fıkranın (ç) bendi ise 2020’de mülga edilmiştir. Ayrıca 15/3/2024 tarihli değişiklik sıralama ölçütünün ifadesini etkilemiştir.

Bu mülga işlemi bütünüyle ayakta değildir. Danıştay 8. Dairesi, 14/4/2020 tarihli değişikliği mimarlar yönünden iptal etmiştir: değişikliğin 1. maddesi oyçokluğuyla, m.10/1-(ç) bendini yürürlükten kaldıran kısmı ise oybirliğiyle iptal edilmiştir. Daire’nin gerekçesi, uzaktan öğretimin yurt içinde karşılığı bulunması şartının vazgeçilebilir olmadığıdır:

“Bu nedenle, mezun olunan uzaktan öğretim programının karşılığının ülkemizde yer alması yapılacak denklik incelemesi için gerekli bir şart olup bunun kaldırılmasına yönelik dava konusu Yönetmelik değişikliğinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.”

(Danıştay 8. Daire, E. 2020/4516, K. 2023/4062, T. 22.09.2023 — İPTALİNE)

Kararın kapsamı yalnızca mimarlık bakımındandır; başka alanlara doğrudan genişletilemez. Daire bu sonuca varırken, 3458 sayılı Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanun m.2’deki mektebin bütün tedrisatını muntazaman ve fiilen takip etmiş olma şartına dayanmıştır. Yani mimarlıkta kural, genel denklik mevzuatının yanında bu özel kanundan da beslenmektedir.

Hangi metnin sizin dosyanıza uygulanacağı, öğrenime başlama, kayıt ve başvuru tarihlerinin hangi düzenlemenin yürürlük dönemine denk geldiğine göre belirlenir. Bu bir tarih sıralaması meselesidir ve dosyaya göre değişir; ilgili değişiklik metninin yürürlük hükmü okunmadan genel bir sonuca varılmamalıdır. Konunun genel çerçevesi için yurt dışı diploma denkliği yazımızdaki ilgili bölüme bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Uzaktan öğretim ile açık öğretimi karıştırmak. İkincisi doğrudan ret sebebidir.
• m.10/3 listesindeki bir programa uzaktan kaydolmak. Bu programlarda denklik işlemi hiç yapılmaz.
• Kredi karşılaştırmasını Türkiye ile yapmak. Ölçüt, o ülkedeki eşdeğer örgün programdır.
• Sıralama şartını mezuniyet yılına göre hesaplamak. Ölçüt yükseköğrenime başlanılan yıldır.
• Dil sınavı belgesini ihmal etmek. m.10/1-(d) bunu ayrı bir ölçüt olarak sayar.
• Diplomadaki ibareye güvenmek. Öğretim türü, teyit ve transkript üzerinden belirlenebilir.

Özet

• Uzaktan öğretim diplomasına denklik mümkündür; ancak m.10/3’te sayılan programlarda hiç yapılmaz.
• Bu programlar: tıp, diş hekimliği, eczacılık, hukuk, öğretmenlik, mühendislik, mimarlık ve klinik uygulaması olan sağlık programları.
• Uzaktan öğretim, açık öğretim ve dışarıdan eğitimden ayrı tanımlanmıştır; son ikisi ret sebebidir.
• Diğer programlarda dil, kazanım uyumu, kredi toplamı ve dil sınavı puanı ölçütleri uygulanır.
• Kazanım şüphesi hâlinde dosya SYBS’ye sevk edilir.
• Sıralamada ilk dört yüzlük dilimdeki kurumlardan alınan diplomalara SYBS’siz denklik öngörülmüştür.