İçindekiler 11
Kısa Cevap
Müstafi, sözlük anlamıyla çekilen, istifa eden demektir. Devlet memurları hukukunda ise teknik bir anlamı vardır: memurun kendi iradesiyle istifa etmediği hâlde, izinsiz ve mazeretsiz görev terkinin kesintisiz on gün sürmesiyle çekilmiş sayılmasıdır. Sonuçları ağırdır ve yeniden atanma yasağı doğurur.
Bu Durumda mısınız?
- Hakkınızda müstafi sayılma işlemi kuruldu ve dayanağını sorguluyorsunuz.
- Raporlu veya izinliydiniz ancak bu süre görev terki sayıldı.
- Çekilme dilekçesi verdiniz, ne zaman ayrılabileceğinizi bilmiyorsunuz.
- Yerinize kimse atanmadı ve beklemek zorunda olup olmadığınızı merak ediyorsunuz.
- Daha önce çekildiniz, yeniden memur olabilmek için ne kadar beklemeniz gerektiğini araştırıyorsunuz.
- Devir teslim yükümlülüğünüz var ve görevi bırakmanın sonuçlarını öğrenmek istiyorsunuz.
Bu başlıkların bir kısmı işlemin hukuka uygunluğuna, bir kısmı ise sonuçlarına ilişkindir; ikisinin ispatı farklı belgelerle yürüdüğünden dosyanızı bir avukatla değerlendirmeniz gerekir.
Çekilme ve Çekilmiş Sayılma
Kanun iki farklı yolu aynı maddede düzenler.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.94:
Devlet memuru bağlı olduğu kuruma yazılı olarak müracaat etmek suretiyle memurluktan çekilme isteğinde bulunabilir.
Bu, iradi çekilmedir: memur kendi beyanıyla ve yazılı olarak görevden ayrılmayı ister. Aynı fıkra, 1970 yılında eklenen bir hükümle ikinci bir yol daha kurar:
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.94:
Mezuniyetsiz veya kurumlarınca kabul edilen mazereti olmaksızın görevin terk edilmesi ve bu terkin kesintisiz 10 gün devam etmesi halinde, yazılı müracaat şartı aranmaksızın, çekilme isteğinde bulunulmuş sayılır.
İşte çekilmiş sayılma budur. Burada memurun istifa iradesi yoktur; kanun, belirli bir maddi durumu istifa beyanı yerine geçirir.
Çekilmiş sayılma için üç unsur birlikte aranır:
| Unsur | Ölçü |
|---|---|
| Görev terki | fiilen göreve gelmeme |
| Süre | kesintisiz 10 gün |
| Hukuka aykırılık | mezuniyetsiz (izinsiz) ve kurumca kabul edilen mazeretsiz olma |
Üçünden biri eksikse işlem kurulamaz. Özellikle üçüncü unsur, uygulamada iptal sebeplerinin çoğunu oluşturur.
Danıştay: Koşullar Dar Yorumlanır
Müstafi sayılma memurun kamu göreviyle ilişiğini kestiği için Danıştay, ispat ve yorum konusunda idareye ağır bir yük yükler:
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun yukarıda aktarılan 94. maddesinde, bir Devlet memurunun görevini terk etmesi ve bu terkin kesintisiz 10 gün devam etmesi halinde çekilme isteğinde bulunmuş sayılacağı düzenlenmiş; ayrıca, memurun çekilme isteminde bulunmuş sayılması için memurun görevini terk etmesinin “izinsiz” ve “mazeretsiz” olması aranmıştır.
(Danıştay 12. Daire, E. 2021/5565, K. 2022/405, T. 10.02.2022 — bozma)
Aynı kararın devamında Daire, ispat standardını açıkça ortaya koyar:
Bir Devlet memurunun kamu görevi ile ilişiğinin kesilmesine yolaçan, bu nedenle memurlar açısından çok önemli sonuçlar doğuran “müstafi sayılma” işleminin hukuka uygun kabul edilebilmesi için, şüphesiz bu işlemin 657 sayılı Kanun’un 94. maddesinde öngörülen koşullara tamamen uygun şekilde tesis edilmesi gerekmektedir.
(Danıştay 12. Daire, E. 2021/5565, K. 2022/405, T. 10.02.2022 — bozma)
Kararın pratik sonucu şudur: idarenin on günün hangi günler olduğunu, memurun izninin veya kabul edilebilir mazeretinin bulunmadığını somut delillerle ve şüpheye yer bırakmayacak açıklıkla ortaya koyması gerekir. Belirsizlik, işlemin lehine değil aleyhine yorumlanır.
Aynı yaklaşım, idari izin uyuşmazlıklarında da sürdürülmüştür:
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun yukarıda açık metinlerine yer verilen 94. maddesinde, bir Devlet memurunun görevini terk etmesi ve bu terkin kesintisiz 10 gün devam etmesi halinde çekilme isteğinde bulunmuş sayılacağı düzenlenmiş; ayrıca, memurun çekilme isteminde bulunmuş sayılması için memurun görevini terk etmesinin “izinsiz” ve “mazeretsiz” olması koşulu aranmıştır.
(Danıştay 12. Daire, E. 2022/6158, K. 2023/5554, T. 02.11.2023 — bozma)
Görevi Ne Zaman Bırakabilirsiniz?
Çekilme dilekçesi vermek, görevden hemen ayrılma hakkı doğurmaz.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.94:
Çekilmek istiyen memur yerine atanan kimsenin gelmesine veya çekilme isteğinin kabulüne kadar görevine devam eder. Yerine atanan kimse bir aya kadar gelmediği veya yerine bir vekil atanmadığı takdirde, üstüne haber vererek görevini bırakabilir.
Kural iki aşamalıdır. Önce bekleme yükümlülüğü doğar: ya yerine atanan gelecek ya da istek kabul edilecektir. Bu gerçekleşmezse, bir ayın sonunda memur üstüne haber vererek görevi bırakabilir.
Kanun bu kurala bir istisna getirir:
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.94:
Olağanüstü mazeretle çekilenler, üstüne haber vermek şartiyle bir ay kaydına tabi değildirler.
Devir ve teslim yükümlülüğü ise ayrı bir maddede düzenlenmiştir:
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.95:
Çekilen Devlet memurlarından devir ve teslim ile yükümlü olanlar, bu işlemlerin sonuna kadar görevlerini bırakamazlar. Hizmet icaplarına göre devir ve teslim işlemleri için gerekli süreler, yönetmelikte belirtilir.
Olağanüstü yönetim hâllerinde ise çekilme usulü tamamen farklıdır:
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.96:
Olağanüstü hal, seferberlik ve savaş hallerinde veya genel hayata müessir afetlere uğrayan yerlerdeki Devlet memurları, çekilme istekleri kabul edilmedikçe veya yerine atanacaklar gelip işe başlamadıkça görevlerini bırakamazlar.
Yeniden Atanma Yasağı Süreleri
Çekilmenin en somut sonucu budur ve süre, çekilmenin biçimine göre değişir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.97:
Memurlardan mali ve cezai sorumlulukları saklı kalmak üzere; A) 94 üncü maddenin 2 nci ve 3 üncü fıkrasına uygun olarak memuriyetten çekilenler altı ay geçmeden, B) Bu Kanuna göre çekilmiş sayılanlar ile 94 üncü maddenin 2 nci fıkrasına uymadan görevlerinden ayrılanlar bir yıl geçmeden, C) 95 inci maddede yazılı zorunluluklara uymayanlar 3 yıl geçmeden, D) 96 ncı maddeye aykırı hareket edenler hiçbir surette, Devlet memurluğuna alınamazlar.
Tablo hâlinde:
| Durum | Bekleme süresi |
|---|---|
| Usulüne uygun çekilme (m.94/2-3) | 6 ay |
| Çekilmiş sayılma (müstafi) ve bekleme yükümlülüğüne uymadan ayrılma | 1 yıl |
| Devir teslim zorunluluğuna uymama (m.95) | 3 yıl |
| Olağanüstü hâl usulüne aykırılık (m.96) | hiçbir surette |
Buradaki fark, iradi çekilme ile müstafi sayılma arasındaki asıl ayrımı gösterir: usulüne uygun çekilende bekleme altı ay, müstafi sayılanda bir yıldır.
Madde ayrıca mali ve cezai sorumlulukların saklı olduğunu belirtir; çekilme, doğmuş sorumlulukları sona erdirmez.
Müstafi Sayılma ile İstifa Aynı Şey Değildir
Günlük dilde ikisi karıştırılır, ancak hukuki sonuçları farklıdır:
- İstifa (iradi çekilme) bir beyanla, yazılı müracaatla yapılır; bekleme süresi altı aydır.
- Müstafi sayılma bir idari işlemle tespit edilir; memurun iradesi aranmaz, bekleme süresi bir yıldır.
Bu ayrım dava stratejisini de belirler: müstafi sayılma işlemine karşı açılan iptal davasında tartışılan şey memurun niyeti değil, kanunun aradığı üç unsurun gerçekleşip gerçekleşmediğidir.
Hangi Tarihteki Kanun Uygulanır?
Çekilmiş sayılmaya ilişkin on günlük kural, m.94’e 31/7/1970 tarihli 1327 sayılı Kanunla eklenmiştir. Yeniden atanma sürelerini düzenleyen m.97 ise 29/11/1984 tarihli KHK-243 ile bugünkü hâlini almıştır. Olağanüstü yönetim hâllerine ilişkin m.96 en son 15/8/2017 tarihli KHK-694 ile değiştirilmiş, 1/2/2018 tarihli 7078 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir.
Bu nedenle eski tarihli bir uyuşmazlıkta, işlemin kurulduğu tarihte yürürlükte olan metin esas alınmalıdır.
Adım Adım Ne Yapmalısınız?
- İşlemin tebliğ tarihini belgeleyin. Dava süresi bu tarihten işler ve hak düşürücüdür.
- Hangi on günün esas alındığını sorun. Danıştay, günlerin somut olarak ortaya konulmasını aramaktadır.
- İzin, rapor ve mazeret belgelerinizi toplayın. İznin veya mazeretin varlığı işlemi ortadan kaldırır.
- Kesintiyi araştırın. On gün içinde göreve gelinen tek bir gün dahi kesintisizliği bozar.
- İdari başvuru ile dava süresini karıştırmayın. Başvuru süreyi her hâlde durdurmaz.
- Yeniden atanma planınızı süreye göre kurun. Müstafi sayılmada bekleme bir yıldır.
Sık Yapılan Hatalar
- Müstafi sayılmayı istifa sanmak. Sonuçları ve bekleme süresi farklıdır.
- Sözlü izne güvenmek. İznin veya mazeretin kabulü belgelendirilmelidir.
- On günü takvim üzerinden varsaymak. Kesintisizlik ayrıca aranır ve idarece ispatlanmalıdır.
- Dilekçeyi verip görevi hemen bırakmak. Bekleme yükümlülüğü kanundan doğar ve ihlali süreyi bir yıla çıkarır.
- Devir teslimi ihmal etmek. Bu yükümlülüğün ihlali bekleme süresini üç yıla çıkarır.
- Mali sorumluluğun sona erdiğini düşünmek. Kanun bu sorumlulukları saklı tutar.
Özet
- Müstafi, çekilen demektir; memurlar hukukunda çekilmiş sayılmayı ifade eder.
- Çekilmiş sayılma için görev terkinin izinsiz, mazeretsiz ve kesintisiz on gün sürmesi gerekir.
- Danıştay koşulların dar yorumlanmasını ve idarece somut delille ispatını arar.
- Çekilen memur, yerine atanan gelene veya istek kabul edilene kadar görevine devam eder.
- Yeniden atanma: usulüne uygun çekilmede 6 ay, müstafi sayılmada 1 yıl, devir teslim ihlalinde 3 yıl.
- Mali ve cezai sorumluluk çekilmeye rağmen saklıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Müstafi ne demek?
Müstafi, çekilen yani istifa eden anlamına gelir. Devlet memurları hukukunda ise özel bir anlamı vardır: memurun kendi iradesiyle istifa etmediği hâlde, kanunda sayılan koşulların gerçekleşmesiyle çekilmiş sayılmasını ifade eder.
Memur nasıl çekilme isteğinde bulunur?
657 sayılı Kanun m.94 uyarınca Devlet memuru, bağlı olduğu kuruma yazılı olarak müracaat etmek suretiyle memurluktan çekilme isteğinde bulunabilir. Yazılı başvuru kuralın esasıdır.
Kaç gün işe gitmezsem müstafi sayılırım?
Mezuniyetsiz veya kurumca kabul edilen mazereti olmaksızın görevin terk edilmesi ve bu terkin kesintisiz 10 gün devam etmesi hâlinde, yazılı müracaat şartı aranmaksızın çekilme isteğinde bulunulmuş sayılır.
On günün kesintisiz olması şart mı?
Evet. Kanun terkin kesintisiz 10 gün devam etmesini arar. Danıştay, on günün hangi günler olduğunun idarece hiçbir şüpheye yer vermeyecek açıklıkla ve somut delillerle ortaya konulmasını aramaktadır.
İzinli veya mazeretli olduğumda müstafi sayılabilir miyim?
Hayır. Kanun, görev terkinin mezuniyetsiz yani izinsiz ve kurumca kabul edilen mazeretten yoksun olmasını arar. İzin veya kabul edilebilir mazeret varsa çekilmiş sayılma işlemi kurulamaz.
Çekilme isteği verince hemen ayrılabilir miyim?
Kural olarak hayır. Çekilmek isteyen memur, yerine atanan kimsenin gelmesine veya çekilme isteğinin kabulüne kadar görevine devam eder. Bu bekleme yükümlülüğü kanundan doğar.
Yerime kimse atanmazsa ne olur?
Yerine atanan kimse bir aya kadar gelmediği veya yerine bir vekil atanmadığı takdirde, memur üstüne haber vererek görevini bırakabilir. Bir aylık süre bu noktada üst sınırdır.
Olağanüstü mazerette de bir ay beklenir mi?
Hayır. Kanun, olağanüstü mazeretle çekilenlerin üstüne haber vermek şartıyla bir ay kaydına tabi olmadıklarını düzenler. Bu, bekleme yükümlülüğünün istisnasıdır.
Devir teslim yükümlülüğüm varsa ayrılabilir miyim?
Çekilen Devlet memurlarından devir ve teslim ile yükümlü olanlar, bu işlemlerin sonuna kadar görevlerini bırakamazlar. Gerekli süreler yönetmelikte belirtilir; bu yükümlülüğe uymamanın ayrı sonuçları vardır.
Çekilen memur ne zaman yeniden atanabilir?
Süre çekilmenin biçimine göre değişir. Usulüne uygun çekilenler altı ay, çekilmiş sayılanlar ile bekleme yükümlülüğüne uymadan ayrılanlar bir yıl, devir teslim yükümlülüğünü ihlal edenler üç yıl geçmeden memurluğa alınamaz.
Hiç yeniden atanamama hâli var mı?
Vardır. Olağanüstü hal, seferberlik, savaş veya genel hayata müessir afet hâllerine ilişkin çekilme usulüne aykırı hareket edenler hiçbir surette Devlet memurluğuna alınamazlar.
Müstafi sayılma işlemine karşı dava açılabilir mi?
Açılabilir. Müstafi sayılma bir idari işlemdir ve iptal davasına konu olur. Danıştay, işlemin doğurduğu sonuçların ağırlığı sebebiyle koşulların dar yorumlanmasını aramaktadır.
Mali ve cezai sorumluluğum devam eder mi?
Eder. Kanun, yeniden atanma sürelerini düzenleyen maddesinde memurların mali ve cezai sorumluluklarının saklı olduğunu açıkça belirtir. Çekilme, doğmuş sorumlulukları ortadan kaldırmaz.
Müstafi sayıldım, ne yapmalıyım?
İşlemin tebliğ tarihini ve dayanağını belgeleyin; izin, rapor veya mazeret belgelerinizi toplayın. İptal davasında süre kısadır ve hak düşürücü niteliktedir; gecikmeden bir avukata danışmanız gerekir.
İlgili çalışma alanı: İdare Hukuku
← Tüm makaleler