Adli Yardım Başvurusu: Şartlar, Belgeler ve İtiraz

Kısa Cevap

Adli yardım başvurusu iki ayrı mercie yapılır: yargılama giderleri için davayı görecek mahkemeye, avukat temini için baronun adli yardım bürosuna. Her ikisinde de mali durumu gösteren belgeler zorunludur. Ret kararına mahkemede iki hafta, baroda on gün içinde itiraz edilir. Başvuru formuna e-Devlet ve UYAP Vatandaş Portal üzerinden erişilebilir.

Bu Durumda mısınız?

• Dava açmak istiyorsunuz ama harç ve gider avansını ödeyecek durumda değilsiniz.
• Aleyhinize açılmış bir davada delil sunmanız gerekiyor, bilirkişi ücretini karşılayamıyorsunuz.
• İcra takibi başlatmanız gerekiyor ama masrafları ödeyemiyorsunuz.
• Adli yardım talebiniz reddedildi, itiraz süresini ve nereye itiraz edeceğinizi bilmiyorsunuz.
• Barodan avukat istediniz, size taahhütname imzalatıldı ve altında ne olduğunu bilmiyorsunuz.

İki Ayrı Adli Yardım: Baro mu, Mahkeme mi?

Uygulamada en çok karıştırılan nokta budur. Baro adli yardımı size bir avukat sağlar; mahkemeden adli yardım ise yargılama giderlerini erteler ve gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temin edilmesini kapsar. Başvuru mercileri, istenen belgeler ve itiraz süreleri birbirinden farklıdır.

Hangi mercinin size uygun olduğu, dört yolun karşılaştırmalı tablosu ve zorunlu müdafi ile mağdur vekili gibi ceza yargılamasına özgü yollar için ayrı bir yazımız var: Avukata Sor: Hazırlık, Ücret ve Adli Yardım.

Maddi imkânı olmayan bir kişinin önündeki seçeneklerin tamamını, ceza ve hukuk kollarının ayrımı, 6284 kapsamındaki masraf muafiyeti ve “ücretsiz”in gerçekte neyi kapsadığı dâhil, topluca görmek için avukat tutacak param yok yazımıza bakabilirsiniz.

Bu yazı, iki başvuruda da karşılaşacağınız usulü anlatır: belge, süre, ret, itiraz.

Mahkemeden Adli Yardım: Talep Nasıl İncelenir?

Talep, asıl işin karara bağlanacağı mahkemeye yapılır ve mahkeme kural olarak dosya üzerinden karar verir. Ancak kanun, hem duruşma isteme hakkını hem de ret kararının gerekçelendirilmesi zorunluluğunu açıkça düzenler:

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.337 — Adli yardım talebinin incelenmesi

(1) Mahkeme, adli yardım talebi hakkında duruşma yapmaksızın karar verebilir. Ancak, talep hâlinde inceleme duruşmalı olarak yapılır. Adli yardım taleplerinin reddine ilişkin mahkeme kararlarında sunulan bilgi ve belgelerin kabul edilmeme sebebi açıkça belirtilir.

(2) Adli yardım talebinin reddine ilişkin kararlara karşı, tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe vermek suretiyle itiraz edilebilir. Kararına itiraz edilen mahkeme, itirazı incelemesi için dosyayı o yerde adli yardım talebi yapılan hukuk mahkemesinin birden fazla dairesinin bulunması hâlinde, numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire için birinci daireye, o yerde adli yardım talebi yapılan hukuk mahkemesinin tek dairesi bulunması hâlinde ise aynı işlere bakmakla görevli en yakın mahkemeye gönderir. İtiraz incelemesi neticesinde verilen karar kesindir. Adli yardım talebi reddedilirse, ödeme gücünde sonradan gerçekleşen ciddi bir azalmaya dayanılarak tekrar talepte bulunulabilir.

(3) Adli yardım, daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaz.

Üçüncü fıkra sık gözden kaçar ve pahalıya mal olur: adli yardım kararı geriye yürümez. Daha önce cebinizden çıkan harç ve avans, sonradan alınan adli yardım kararıyla geri gelmez. Bu nedenle talep, mümkün olan en erken aşamada (tercihen dava dilekçesiyle birlikte) yapılmalıdır.

Mali Durumu İspat Ölçütü: Yaklaşık İspat Yetmez

Adli yardım talebi bir “beyan” işi değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ödeme gücünden yoksunluğun ispatında uygulanacak ölçütü açıkça belirlemiştir:

“Öte yandan talepte bulunanın mali gücüyle ilgili ispat konusunda hâkim tam bir kanaate sahip olmalıdır. Bu yönüyle mali yetersizlik koşulunun ispatı için tam ispat ölçütünün geçerli olduğunun kabulü gerekir”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2025/604, K. 2025/865, T. 25.12.2025 — adli yardım talebinin reddi, oy birliğiyle)

Aynı kararda Kurul, kanun yolu aşamasındaki değerlendirmenin ölçeğini de göstermiştir:

“Kanun yoluna başvuru aşamasında ise temyize müracaat için gerekli olan giderleri karşılamak zorunda kalındığında talepte bulunanın kendisinin ve ailesinin geçiminin ciddi ölçüde zor duruma düşüp düşmeyeceği araştırılır.”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2025/604, K. 2025/865, T. 25.12.2025 — adli yardım talebinin reddi, oy birliğiyle)

Pratik sonucu şudur: temyiz aşamasında istenen tutar görece küçükse, bu tutarı ödemenin geçiminizi ciddi ölçüde zora sokmadığı sonucuna varılabilir. Talebinizi bu ölçeğe göre gerekçelendirin.

Başvuruda Hangi Belgeler İstenir?

Mahkemeye yapılan başvuruda kanunun aradığı üç unsur vardır: iddianın özeti, iddiayı dayandıracağınız deliller ve mali durumu gösteren belgeler. Uygulamada en sık sunulanlar şunlardır:

• Muhtardan alınan fakirlik belgesi veya sosyal inceleme belgesi
• Vukuatlı nüfus kayıt örneği ve yerleşim yeri belgesi
• Varsa gelir belgesi: maaş bordrosu, emekli aylığı dökümü, işsizlik ödeneği yazısı
• SGK hizmet dökümü ve tescil kaydı
• Tapu ve araç kaydı sorgusu (mal varlığının bulunmadığını göstermek için)
• Varsa kira sözleşmesi, icra dosyası, kredi borcu dökümü, sağlık raporu

Baro adli yardım bürosuna yapılan başvuruda ise usul Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğinde düzenlenmiştir ve 15.10.2024 tarihli değişiklikle yeniden yazılmıştır. Yönetmeliğin 5. maddesine göre istem, hizmetin görüleceği yer adli yardım bürosuna ve temsilciliklerine yapılır; başvuruda istem sahibinden yönetmelik ekinde yer alan adli yardım başvuru formu, imzalı taahhütname ve Türkiye Barolar Birliğinin internet sitesinde yayımlanan aydınlatma metni ile açık rıza beyanı alınır. Büro, yönetmelik ekinde belirlenen gerekli belgeleri ister ve gerektiğinde istemin haklılığı konusunda uygun bulacağı araştırmayı yapar.

Aynı maddede, baro yönetim kuruluna, gerekli belgelere e-Devlet üzerinden ulaşması hukuken mümkün olmayan başvuruculardan istenecek belgeler konusunda değişiklik yapma yetkisi tanınmıştır. Yani belge listesi barodan baroya farklılaşabilir; başvurmadan önce ilgili baronun güncel listesini teyit edin.

Adli Yardım Başvuru Formu e-Devlet’ten Alınabilir mi?

Evet — ama burada iki ayrı şeyi karıştırmamak gerekir.

Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri birimlerinin duyurduğu üzere, maddi durumu elverişli olmayan kişilerin adalete erişimlerinin güçlendirilmesi amacıyla oluşturulan adli yardım başvuru formuna e-Devlet ve UYAP Vatandaş Portal üzerinden erişilebilmekte, form ayrıca adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerinden fiziki olarak da temin edilebilmektedir (Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü duyurusu). Form, özel hukuk alanında mahkemelere yapılacak adli yardım başvurularında kullanılmak üzere hazırlanmıştır (Adli Yardım Başvuru Formu duyurusu).

Buradan çıkan ayrım şudur:

• Forma erişim e-Devlet üzerinden mümkündür.
• Başvurunun kendisi e-Devlet’ten “avukat talebi” göndermek şeklinde yapılmaz. Talep, yargılama giderleri için mahkemeye; avukat temini için baronun adli yardım bürosuna sunulur.

Bu ayrımı gözden kaçırmak somut bir hak kaybı doğurabilir: formu e-Devlet’ten indirip dolduran ve “başvurumu yaptım” sanan kişi, dosyasına hiçbir talep girmemiş olur ve süreler işlemeye devam eder.

Başvuru Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?

Kanun, mahkeme için bağlayıcı bir karar süresi öngörmez; mahkeme duruşma yapmaksızın karar verebildiğinden uygulamada karar çoğu zaman tensiple birlikte verilir.

Baro adli yardımında ise yönetmelik özel bir hızlandırma öngörür: görevlendirme süreci için gereken sürenin istem sahibinin hakkının ortadan kalkmasına neden olacağı veya giderilmesi imkânsız zararları doğurabileceği anlaşılan başvurular ivedi görevlendirme sayılır ve bu durumda gerekli iş veya işlemler yönetmelikte öngörülen sürelere tabi olmaksızın derhal yerine getirilir.

Bu nedenle başvuru sırasında elinizdeki süreyi açıkça belirtin: tebliğ tarihini, itiraz veya dava açma süresinin ne zaman dolacağını yazın. İvedilik iddiasını ancak bu bilgiyi verirseniz değerlendirebilirler.

Kabul Edildikten Sonra: On Günlük Kritik Süre

Adli yardım isteminin kabulüyle bir veya birkaç avukat görevlendirilir, görevlendirme size bildirilir ve gerekli bilgi, belge ve vekaletname ile görevlendirilen avukata başvurmanız istenir. Yönetmelik burada sessiz kalmaz:

İvedi görevlendirmeler hariç, istem sahibinin on gün içerisinde hizmetin görülebilmesi için gerekli belge ve bilgiler ile avukatlık ücreti dışındaki zorunlu yargılama giderlerini vermemesi ya da vekaletname vermekten kaçınması hâlinde, görevlendirilen avukatın yükümlülüğü sona erer. Avukat bu durumu gecikmeden kendisini görevlendiren büroya bildirir.

Yani “baro avukat verdi” demek işin bittiği anlamına gelmez. Kabul kararının bildirimi elinize ulaştığı anda takvim işlemeye başlar.

Taahhütname Altında Ne İmzalıyorsunuz?

Baro başvurusunda alınan imzalı taahhütnamenin içeriği yönetmelikte tek tek sayılmıştır. Dört başlık altında toplanabilir:

1. On günlük yükümlülük. Kabul kararının bildiriminden itibaren on gün içinde görevlendirilen avukata ulaşacağınız; vekaletname, bilgi ve belgeler ile zorunlu yargılama harç ve giderlerini teslim edeceğiniz; bilgilerinizde değişiklik olursa on gün içinde bildireceğiniz beyanı.
2. Yüzde beş payı. İşin sonunda, nafaka alacakları hariç olmak üzere maddi bir yarar elde etmeniz hâlinde, avukata ödenen ücret ile elde edilecek maddi yararın yüzde beşini baroya ödeyeceğiniz beyanı.
3. Haksız istem yaptırımı. Adli yardım isteminin haksız olduğunun sonradan anlaşılması veya verdiğiniz bilgi ve belgelerin doğru olmadığının tespiti hâlinde, görevlendirilen avukata ödenen ücretin iki katı ile yapılmış masrafları yasal faizleriyle geri vereceğiniz beyanı.
4. Azil ve vazgeçme yaptırımı. Görevlendirilen avukatı azletmeniz, başka bir avukatı vekil tayin etmeniz, adli yardım talebinden kendi isteğinizle vazgeçmeniz, davadan feragat etmeniz ya da aleyhinizdeki davayı kabul etmeniz hâlinde, avukata ödenen ücret ve yapılmış masrafları yasal faizleriyle geri vereceğiniz beyanı.

Üçüncü ve dördüncü başlıklar, “nasılsa ücretsiz” varsayımını doğrudan çürütür. Adli yardım bir bağış değil, koşullu bir hizmettir.

Ret Kararına İtiraz

Mahkeme kararında süre, ret kararının tebliğinden itibaren iki haftadır ve itiraz, kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek yapılır. Dosya, itirazı incelemesi için başka bir daireye (tek daire varsa aynı işlere bakan en yakın mahkemeye) gönderilir. İnceleme sonucu verilen karar kesindir.

Baro kararında ise süre, bildirimden itibaren on gündür; başvuru yazılı veya sözlü olarak baro başkanına yapılır ve baro başkanının vereceği karar kesindir.

İtiraz dilekçesinde iki noktayı mutlaka gösterin:

• Ret kararında hangi belgenin neden kabul edilmediği açıkça belirtilmiş mi? Kanun bunu emrediyor; kalıp gerekçe bir itiraz sebebidir.
• Sunamadığınız belge varsa, neden sunamadığınız. Belgeye ulaşmanın fiilen imkânsız olduğu hâllerde mahkemenin kendi araştırma imkânları gündeme gelir.

Adli Yardım Kararı Sonradan Kaldırılabilir mi?

Evet, ve bunun iki sebebi kanunda sayılmıştır:

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.338 — Adli yardım kararının kaldırılması

(1) Adli yardımdan yararlanan kişinin mali durumu hakkında kasten veya ağır kusuru sonucu yanlış bilgi verdiği ortaya çıkar veya sonradan mali durumunun yeteri derecede iyileştiği anlaşılırsa adli yardım kararı kaldırılır.

Bu nedenle yargılama sırasında mali durumunuzda ciddi bir iyileşme olursa (örneğin işe girerseniz veya bir taşınmaz edinirseniz) bunu gizlemek yerine bildirmek doğru olanıdır.

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Hangi mercie başvuracağınıza karar verin. Yargılama gideri sorunuysa mahkeme; avukat ihtiyacıysa baro adli yardım bürosu.
2. Belgeleri önceden toplayın. Fakirlik belgesi, nüfus kayıt örneği, yerleşim yeri, gelir ve SGK dökümü, tapu/araç sorgusu.
3. Formu edinin. e-Devlet, UYAP Vatandaş Portal veya adli destek müdürlüğü.
4. Talebi en erken aşamada yapın. Karar geriye yürümez; önceden ödediğiniz gider kapsam dışıdır.
5. Süreyi yazın. Tebliğ tarihini ve dolan süreyi belirtin — ivedilik ancak böyle değerlendirilir.
6. Ret gelirse süreyi kaçırmayın. Mahkemede iki hafta, baroda on gün.
7. Kabul gelirse on gün içinde avukata ulaşın. Vekaletname ve belgeleri teslim edin.

Sık Yapılan Hatalar

• Formu doldurup dosyaya sunmamak. Forma e-Devlet’ten erişilmesi, başvurunun yapılmış olduğu anlamına gelmez.
• Talebi geç yapmak. Adli yardım daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaz.
• Beyanla yetinmek. Mali yetersizlikte tam ispat ölçütü uygulanır; “durumum yok” cümlesi tek başına yetmez.
• Baro ile mahkeme adli yardımını aynı sanmak. Başvuru mercileri ve itiraz süreleri farklıdır (on gün ↔ iki hafta).
• Taahhütnameyi okumadan imzalamak. Haksız istem hâlinde ücretin iki katı ve masraflar faiziyle geri istenebilir.
• Kabul kararından sonra beklemek. On gün içinde avukata ulaşılmazsa görevlendirilen avukatın yükümlülüğü sona erer.

Özet

• Adli yardımın iki mercii vardır: yargılama giderleri için mahkeme, avukat temini için baro adli yardım bürosu.
• Mahkemeye yapılan başvuruda iddianın özeti, deliller ve mali durum belgeleri zorunludur; baroda ayrıca form, taahhütname ve açık rıza beyanı alınır.
• Başvuru formuna e-Devlet ve UYAP Vatandaş Portal üzerinden erişilebilir; talep yine mahkemeye veya baroya sunulur.
• Mali yetersizliğin ispatında tam ispat ölçütü geçerlidir; hâkimin tam bir kanaate ulaşması aranır.
• Ret kararına mahkemede iki hafta, baroda on gün içinde itiraz edilir; her ikisinde de itiraz üzerine verilen karar kesindir.
• Kabul kararından sonra on gün içinde avukata ulaşılmazsa görevlendirmenin yükümlülüğü sona erer.
• Adli yardım geriye yürümez ve mali durum düzelirse kaldırılabilir.

Somut bir olayla ilgili değerlendirme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.