İçindekiler 11
Kısa Cevap
Sıfır veya ikinci el araçta imalat hatası, gizlenmiş hasar kaydı ya da beyan edilmeyen değişen parça çıkarsa araç ayıplı mal sayılır. Tüketici; sözleşmeden dönerek bedel iadesi, bedelden indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değişim haklarından birini seçer. Ayıp hile ile gizlenmişse zamanaşımı işlemez.
Bu Durumda mısınız?
- Sıfır aldığınız araçta kısa sürede boya, vernik veya kaporta sorunu çıktı.
- İkinci el araçta satış sırasında bildirilmeyen hasar kaydı veya değişen parça tespit ettiniz.
- Aynı arıza için araç defalarca servise girdi, kalıcı olarak giderilmedi.
- Satıcı ayıbı kabul ediyor ama sizin seçtiğiniz hak yerine onarım dayatıyor.
- Aracı kredi ile aldınız ve satıcıya ulaşamıyorsunuz.
Araç uyuşmazlıklarında delil tespiti ve bilirkişi incelemesi belirleyicidir; gecikmeden bir avukata danışmanız yerinde olur.
Araç Hangi Hâllerde Ayıplı Sayılır?
Ayıp tanımı 6502 sayılı Kanun’un 8. maddesindedir:
“MADDE 8- (1) Ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır.”
(6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.8/1)
Araç bakımından bu tanım üç tipik duruma karşılık gelir:
| Durum | Neden ayıp | Tipik delil |
|---|---|---|
| İmalat kaynaklı kusur (boya, vernik, motor, şanzıman) | Objektif olarak taşınması gereken özelliğin yokluğu | Bilirkişi raporu, servis kayıtları |
| Gizlenen hasar kaydı / değişen parça | Bildirilen niteliğe aykırılık | Hasar sorgu kaydı, ekspertiz |
| İlanda belirtilen donanımın bulunmaması | Reklam ve ilanda yer alan özelliğin taşınmaması (m.8/2) | İlan çıktısı, sözleşme |
Kanun ayıbı yalnız arıza ile sınırlamaz; ilan ve reklamda yer alan özelliği taşımayan mallar da m.8/2 uyarınca ayıplı kabul edilir.
Sıfır Araçta İmalat Ayıbı: Yargıtay Ne Diyor?
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, sıfır araçta üretimden kaynaklanan boya/vernik kusuru bulunan bir uyuşmazlıkta tüketicinin seçtiği hakka üstünlük tanımıştır. Kararda bilirkişi raporlarına göre kusurun üretim kaynaklı olduğu ve satın alma sırasında fark edilmesinin mümkün olmadığı, yani gizli ayıp niteliğinde bulunduğu tespit edilmiştir:
“Alınan bilirkişi raporlarında dava konusu araçta imalattan kaynaklı boya ayıbı olduğu tartışmasızdır. Ayıbın önemi, aracın ayıpsız değeri, hakkaniyet ilkeleri gözetildiğinde davacı tüketicinin aracı mevcut ayıpları ile kabul etmeye zorlanamayacağı açıktır.”
(Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/879, K. 2023/2672, T. 12.10.2023 — BOZULMASINA)
Kararın asıl önemi, mahkemenin tüketicinin tercihini değiştiremeyeceğini ortaya koymasıdır. Yerel mahkeme misli ile değişim yerine değer farkına hükmetmiş, Daire bunu bozma sebebi saymıştır:
“6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun kapsamında davacının ayıpsız misli ile değişim hakkını seçtiği anlaşıldığına göre ve davacının bu talebi kabul edilerek sonucuna uygun bir karar verilmesi gerekirken yanılgılı şekilde yazılı gerekçelerle aracın ayıpsız değeri ile ayıplı değeri arasındaki farkın davalı satıcıdan tahsiline karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.”
(Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/879, K. 2023/2672, T. 12.10.2023 — BOZULMASINA)
Sınır: Seçim hakkı mutlak değildir. 11. maddenin üçüncü fıkrasına göre ücretsiz onarım veya misli ile değiştirme satıcı için orantısız güçlük doğuruyorsa tüketici sözleşmeden dönme veya bedelden indirim haklarından birine yönelir. Orantısızlık; malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer haklara başvurmanın tüketici için sorun teşkil edip etmeyeceği gözetilerek belirlenir.
Dayandığı Kanun Maddeleri
Seçimlik haklar:
“MADDE 11- (1) Malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketici; a) Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, b) Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme, c) Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme, ç) İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme, seçimlik haklarından birini kullanabilir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.”
(6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.11/1)
Onarım ve değişimde üretici/ithalatçı da muhataptır:
“(2) Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi hakları üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir. Bu fıkradaki hakların yerine getirilmesi konusunda satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. Üretici veya ithalatçı, malın kendisi tarafından piyasaya sürülmesinden sonra ayıbın doğduğunu ispat ettiği takdirde sorumlu tutulmaz.”
(6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.11/2)
Bu ayrım pratikte önemlidir: onarım ve misli ile değişim için ithalatçı veya distribütöre de gidilebilirken, bedel iadesi ve indirim satıcıya yöneltilir.
İkinci El Araçta Süreler ve Gizlenen Ayıp
İkinci el satışlarda sorumluluk süresi için alt sınır öngörülmüştür:
“(2) Bu Kanunun 10 uncu maddesinin üçüncü fıkrası saklı olmak üzere ikinci el satışlarda satıcının ayıplı maldan sorumluluğu bir yıldan, konut veya tatil amaçlı taşınmaz mallarda ise üç yıldan az olamaz.”
(6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.12/2)
Hasar kaydı veya kilometre bilgisi gizlenen satışlarda belirleyici hüküm ise şudur:
“(3) Ayıp, ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.”
(6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.12/3)
Bu fıkra, ikinci el araç uyuşmazlıklarının çoğunda tartışmanın merkezidir. Satıcı bir yıllık veya iki yıllık sürenin geçtiğini savunduğunda, ayıbın gizlenmiş olduğunun ortaya konması süre savunmasını tümüyle etkisiz kılar. Burada ispat edilmesi gereken, satıcının kusurunun ağırlığı veya hile kastıdır; salt ayıbın sonradan öğrenilmiş olması yetmez.
İspat yükü bakımından altı aylık karine araçlarda da geçerlidir:
“MADDE 10- (1) Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığının ispatı satıcıya aittir. Bu karine, malın veya ayıbın niteliği ile bağdaşmıyor ise uygulanmaz.”
(6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.10/1)
Ayıp ihbarı için 6502 sayılı Kanun’da süre öngörülmemiştir; bu konudaki ayrıntı ve Yargıtay değerlendirmesi için ayıplı mal ve seçimlik haklar yazımıza bakabilirsiniz.
Aracı Krediyle Aldıysanız: Bağlı Kredi
Araç alımının münhasıran finansmanı için kullanılan kredi bağlı kredidir (m.30/1). Bu durumda kredi verenin sorumluluğu doğabilir:
“(4) Bağlı kredilerde, mal veya hizmet hiç ya da gereği gibi teslim veya ifa edilmez ise satıcı, sağlayıcı ve kredi veren, tüketicinin satış sözleşmesinden dönme veya bedelden indirim hakkını kullanması hâlinde müteselsilen sorumludur.”
(6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.30/4)
Fıkranın kapsamı sınırlıdır: kredi verenin müteselsil sorumluluğu yalnız sözleşmeden dönme ve bedelden indirim hâllerinde doğar. Talep misli ile değişim ise kredi veren bu hüküm uyarınca sorumlu tutulmaz. Nitekim yukarıda anılan kararda Daire, talebin ayıpsız misli ile değişim olması ve finansman şirketinin imalatçı veya ithalatçı olmaması karşısında, finansman şirketi yönünden husumetten ret kararına ilişkin temyiz itirazlarının reddi gerektiğini belirtmiştir.
Bu nedenle krediyle alınan ayıplı araçta hangi seçimlik hakkın kullanıldığı, davanın kime yöneltilebileceğini doğrudan belirler.
Görevli Mercii ve Başvuru Yolu
Uyuşmazlığın değerine göre iki yol vardır:
- Değer, kanunda belirlenen parasal sınırın altındaysa tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur (m.68/1). Parasal sınır her takvim yılı başında yeniden değerleme oranıyla artırılır; güncel tutar için ilgili yıla ait tebliğe bakılmalıdır.
- Değer sınırın üzerindeyse doğrudan tüketici mahkemesinde dava açılır; tüketici mahkemeleri tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda görevlidir (m.73/1).
Başvuru ve itiraz usulünün ayrıntısı için tüketici hakem heyetine başvuru ve karara itiraz yazımıza bakabilirsiniz.
Ayrıca 73/A maddesi uyarınca tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; ancak tüketici hakem heyetinin görev kapsamındaki uyuşmazlıklar ile hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlar bu şartın dışındadır.
Sık Yapılan Hatalar
- Aracı onarıma bırakıp seçimlik hakkı bildirmemek. Hangi hakkın kullanıldığı yazılı olarak bildirilmelidir.
- Onarım süresini takip etmemek. Azami süre aşıldığında diğer seçimlik haklara yönelme imkânı doğar.
- Hasar kaydını sonradan öğrenince “süre doldu” diye vazgeçmek. Ayıp hile ile gizlenmişse zamanaşımı uygulanmaz.
- Bedel iadesi talebini yalnız ithalatçıya yöneltmek. Dönme ve indirim satıcıya karşı ileri sürülür.
- Misli ile değişim talebinde bankayı da davalı göstermek. Kredi verenin sorumluluğu dönme ve indirimle sınırlıdır.
- Delil tespiti yaptırmadan aracı onartmak. Onarım sonrası ayıbın ispatı güçleşir.
Adım Adım Ne Yapmalısınız?
- Ruhsat, fatura, satış sözleşmesi, ilan çıktısı ve tüm servis kayıtlarını toplayın.
- Hasar/değişen parça sorgusu alın; ikinci el araçta satış öncesi beyanla karşılaştırın.
- Gerekiyorsa dava öncesi delil tespiti talep ederek aracın mevcut durumunu kayıt altına aldırın.
- Dört seçimlik haktan hangisini kullandığınıza karar verin ve yazılı olarak bildirin.
- Onarım/değişim talebinde öngörülen azami süreyi takip edin ve aşılırsa yazılı olarak bildirin.
- Uyuşmazlığın değerine göre hakem heyetine başvurun veya tüketici mahkemesinde dava açın.
Özet
- Araçta imalat hatası, gizlenen hasar kaydı veya ilanda bildirilen özelliğin yokluğu ayıptır (m.8).
- Tüketici dört seçimlik haktan birini seçer; mahkeme bu tercihi kendiliğinden değiştiremez (m.11/1).
- Onarım ve misli ile değişim üretici/ithalatçıdan da istenebilir (m.11/2).
- İkinci el satışta sorumluluk bir yıldan az olamaz (m.12/2).
- Ayıp hile veya ağır kusurla gizlenmişse zamanaşımı uygulanmaz (m.12/3).
- Bağlı kredide kredi verenin sorumluluğu yalnız dönme ve bedelden indirimde doğar (m.30/4).
Sıkça Sorulan Sorular
Sıfır araçta boya çıkması ayıp sayılır mı?
Sıfır kilometre olarak satılan araçta imalattan kaynaklanan boya veya vernik kusuru ayıptır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, üretim kaynaklı boya ayıbı bulunan araçta tüketicinin aracı mevcut ayıplarıyla kabul etmeye zorlanamayacağını belirtmiştir. Satın alırken fark edilemeyen bu tür kusurlar gizli ayıp niteliğindedir.
Ayıplı araçta hangi hakları kullanabilirim?
6502 sayılı Kanun'un 11. maddesindeki dört seçimlik hak araç için de geçerlidir. Sözleşmeden dönerek bedel iadesi, ayıp oranında bedelden indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değişim. Seçim hakkı tüketiciye aittir.
Mahkeme benim seçtiğim hak yerine başka bir hakka karar verebilir mi?
Kural olarak hayır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, tüketicinin misli ile değişim hakkını seçtiği bir davada, mahkemenin bunun yerine ayıplı ve ayıpsız değer farkına hükmetmesini usul ve yasaya aykırı bularak kararı bozmuştur.
İkinci el araçta zamanaşımı ne kadar?
6502 sayılı Kanun'un 12. maddesinin ikinci fıkrasına göre ikinci el satışlarda satıcının ayıplı maldan sorumluluğu bir yıldan az olamaz. Bu bir alt sınırdır; taraflar daha uzun süre kararlaştırabilir, kararlaştırmamışlarsa iki yıllık genel süre tartışılabilir.
Hasar kaydı gizlenmişse süre dolmuş olsa da dava açabilir miyim?
Kanun'un 12. maddesinin üçüncü fıkrasına göre ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz. Hasar kaydının veya değişen parçanın bilinçli olarak gizlenmesi bu kapsamda değerlendirilebilir.
Galeriden alınan araçta tüketici hükümleri uygulanır mı?
Satıcının ticari veya mesleki amaçla hareket etmesi ve alıcının tüketici olması hâlinde 6502 sayılı Kanun uygulanır. Galeri veya oto ticareti yapan satıcıdan alınan araç bu kapsamdadır. İki bireyin kendi arasındaki satış ise tüketici işlemi değildir.
Aracı kaç kilometre kullanmış olmam hakkımı etkiler mi?
Ayıp gizli ise sonradan ortaya çıkması hakkı ortadan kaldırmaz. Ancak ayıbı erken tespit edip uzun süre hareketsiz kalmak, hakkın kötüye kullanılması itirazıyla karşılaşabilir. Aracın kullanım süresi ve kilometresi bu değerlendirmede dikkate alınabilir.
İspat yükü kimde?
Teslimden itibaren ilk altı ay içinde ortaya çıkan ayıplarda malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıdadır. Altı aydan sonra ayıbın varlığını tüketici ispatlar. Uygulamada bu ispat bilirkişi incelemesiyle yapılır.
Aracı krediyle aldım, bankaya da dava açabilir miyim?
Kredi münhasıran o aracın alımı için verilmişse bağlı kredi söz konusudur. Kanun'un 30. maddesinin dördüncü fıkrasına göre sözleşmeden dönme veya bedelden indirim hakkının kullanılması hâlinde satıcı, sağlayıcı ve kredi veren müteselsilen sorumludur.
Misli ile değişim talebinde bankanın sorumluluğu var mı?
Kanun'un 30. maddesinin dördüncü fıkrası kredi verenin müteselsil sorumluluğunu sözleşmeden dönme ve bedelden indirim hâlleriyle sınırlar. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, talebin misli ile değişim olduğu bir davada finansman şirketi yönünden husumetten ret kararını yerinde bulmuştur.
Üreticiye veya ithalatçıya başvurabilir miyim?
Ücretsiz onarım ve ayıpsız misli ile değiştirilme hakları üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir ve bu haklarda satıcı, üretici, ithalatçı müteselsilen sorumludur. Sözleşmeden dönme ve bedelden indirim ise satıcıya yöneltilir.
Ayıplı araç davası nerede açılır?
6502 sayılı Kanun'un 73. maddesine göre tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemeleri görevlidir. Uyuşmazlığın değeri kanunda belirlenen parasal sınırın altındaysa önce tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur.
Onarım için verilen araç ne kadar sürede teslim edilmeli?
Kanun'un 11. maddesinin dördüncü fıkrasına göre ücretsiz onarım veya misli ile değişim talebi, yöneltilmesinden itibaren azami otuz iş günü içinde yerine getirilmelidir. Yönetmelik eki listede yer alan mallarda ise yönetmelikteki azami tamir süresi uygulanır.