Biber Gazı Taşımak Yasak mı? Suç mu, Kullanınca Ne Olur?

Bu soru internette genellikle tek cümleyle geçiştirilir: “serbesttir.” Cevap bu kadar basit değil ve asıl risk, sorunun sorulmadığı yerde duruyor. Biber gazını taşımak ile kullanmak hukuken iki ayrı sorudur ve iki ayrı kanuna bakarlar. Taşıma tarafında 6136 sayılı Kanun’a bakılır ve biber gazı o kanunun sayımında yer almaz. Kullanma tarafında ise Türk Ceza Kanunu devreye girer. Ve Yargıtay biber gazını orada silah sayar. Aşağıda önce taşımanın, sonra kullanmanın rejimini kanun metinleri ve Yargıtay kararlarıyla ayrı ayrı gösteriyoruz.

Kısa Cevap

Biber gazı taşımak, kanunda başlı başına bir suç olarak düzenlenmemiştir: 6136 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki sayımda yer almaz ve o maddenin yasağı zaten taşımaya değil yapıma ilişkindir. Buna karşılık biber gazını kullanmak, Yargıtay uygulamasında Türk Ceza Kanunu’nun 6/1-f maddesi kapsamında silahla işlenmiş kasten yaralama sayılır. Bunun iki sonucu vardır: ceza yarı oranında artar ve suç şikâyete bağlı olmaktan çıkar.

Bu Durumda mısınız?

• Çantanızda veya aracınızda biber gazı bulundu ve hakkınızda işlem yapılıp yapılmayacağını bilmiyorsunuz.
• Bir tartışmada kendinizi savunmak için biber gazı sıktınız ve hakkınızda kasten yaralamadan soruşturma başlatıldı.
• Size biber gazı sıkıldı, şikâyetçi oldunuz ve cezanın neye göre belirleneceğini öğrenmek istiyorsunuz.
• Şikâyetinizden vazgeçtiniz ancak dava devam ediyor ve nedenini anlamıyorsunuz.
• Güvenlik amacıyla biber gazı almayı düşünüyorsunuz ve hangi durumlarda sorumluluk doğacağını önceden bilmek istiyorsunuz.

Hakkınızda başlamış bir soruşturma varsa adli rapor ve tutanaklar görülmeden genel bilgiyle hareket etmeyin; bir avukata danışın.

Taşımak: 6136 Sayılı Kanun Kapsamında mı?

Yasak nitelikteki aletleri belirleyen hüküm 6136 sayılı Kanun’un 4. maddesidir. Madde, yasak aletleri tek tek sayar:

6136 sayılı Kanun m.4/1 — yasak nitelikteki aletler

Ülke içinde kama, hançer, saldırma, şişli baston, sustalı çakı, pala,kılıç, kasatura, süngü, sivri uçlu ve oluklu bıçaklar, topuz, topuzlu kamçı, boğma teli veya zinciri, muşta ile salt saldırı ve savunmada kullanılmak üzere özel nitelikteki benzeri aletlerin yapımı yasaktır.

Bu metinde dikkat edilecek iki nokta vardır. Birincisi, sayılan aletlerin tamamı mekaniktir: kesici, delici, bereleyici veya boğucu nitelikte fiziksel aletler. Kimyasal bir madde ya da püskürtmeli bir düzenek sayımda yer almaz. İkincisi, maddenin yasakladığı fiil yapımdır — “yapımı yasaktır” der. Taşımaya ilişkin yaptırım Kanun’un 15. maddesindedir ve o madde de yalnızca “4 üncü maddede yazılı olan bıçak veya diğer aletleri” konu alır.

Sayımın sonundaki “salt saldırı ve savunmada kullanılmak üzere özel nitelikteki benzeri aletler” ibaresi listeyi kapalı olmaktan çıkaran bir torba hükümdür. Ancak genişletme ölçütü yine benzerliktir ve karşılaştırma sayılan mekanik aletlerle yapılır.

Aynı sonuca ikinci bir yoldan da varılır. Kanun’un uygulama yönetmeliği kendi kapsamını şöyle çizer: ateşli silahlar ve mermileri ile bıçaklarla salt saldırı ve savunmada kullanılmak üzere özel olarak yapılmış bulunan diğer aletlerin memlekete sokulması, yapılması, satılması, satın alınması, taşınması veya bulundurulması. Ruhsat rejimi de bu çerçeveyle sınırlıdır; biber gazı için öngörülmüş bir taşıma ruhsatı düzenlemesi bulunmamaktadır. Nitekim biber gazı ülkemizde perakende olarak serbestçe satılmaktadır.

Bu değerlendirme, kanun metnine ve yönetmeliğin kapsam maddesine dayanır; ayrıca yaptığımız içtihat taramasında salt biber gazı taşımaktan verilmiş bir mahkûmiyet örneğine rastlanmamıştır. Bununla birlikte bir aletin torba hüküm kapsamına girip girmediği somut olayda kriminal rapor ve mahkeme değerlendirmesine bağlıdır. Bu nedenle “her koşulda serbesttir” biçiminde mutlak bir güvence verilemez.

Arabada Biber Gazı Taşımak

Uygulamada en sık sorulan alt başlıklardan biri budur. Kanunda aracı ayrıca ele alan bir hüküm bulunmamaktadır: belirleyici olan aletin bulunduğu yer değil, niteliği ve kullanılması hâlinde ortaya çıkan sonuçtur. Bıçak dosyalarında aracın önem kazanmasının sebebi, orada tartışılan aletin zaten 4. maddede sayılan türden olabilmesidir; biber gazı bakımından böyle bir sayım söz konusu değildir.

Buna karşılık aracın gittiği yer tabloyu değiştirebilir. Aşağıda görüleceği üzere, toplantı ve gösteri yürüyüşü alanına gazlı maddeyle yaklaşmak ayrı bir suç tipidir; taraftar araçları da spor mevzuatında özel olarak düzenlenmiştir.

Kullanırsanız: Biber Gazı Hukuken “Silah”tır

Türk Ceza Kanunu, “silah” kavramını ateşli silahlarla sınırlamaz; tanım maddesinde çok daha geniş iki kategori sayılır:

TCK m.6/1-f — silah tanımı

f) Silah deyiminden;

1. Ateşli silahlar,

2. Patlayıcı maddeler,

3. Saldırı ve savunmada kullanılmak üzere yapılmış her türlü kesici, delici veya bereleyici alet,

4. Saldırı ve savunma amacıyla yapılmış olmasa bile fiilen saldırı ve savunmada kullanılmaya elverişli diğer şeyler,

5. Yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici, sürekli hastalığa yol açıcı nükleer, radyoaktif, kimyasal, biyolojik maddeler,

Dördüncü ve beşinci bentler biber gazını rahatlıkla kapsayacak genişliktedir. Yargıtay da tam olarak bu maddeye dayanmaktadır:

İddianamenin anlatım kısmında, katılan-sanık …’in, … ve …’ya karşı, TCK’nin 6/1-f maddesi kapsamında silahtan sayılan biber gazı ile gerçekleştirdiğinden bahsedilen kasten yaralama suçları nedeniyle zamanaşımı süresince her zaman karar verilmesi mümkün görülmüştür.

(Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2017/16921, K. 2018/12097, T. 03.07.2018)

Bu niteleme istisnai bir görüş değildir; daireler arasında yerleşmiştir. Güncel bir örnekte, adli raporda yalnızca “her iki gözde kızarıklık” bulgusu bulunmasına rağmen silah nitelemesi tartışmasız kabul edilmiştir:

Katılan …‘un silahtan sayılan biber gazı ile yaralandığının, beyanları ile uyumlu adli rapor içeriğinde belirtilen “her iki gözde kızarıklık” bulgularla sabit olduğu halde sanık hakkında 5237 sayılı TCK’nin 86/3-e maddesinin uygulanmaması suretiyle eksik ceza tayini, aleyhe temyiz olmadığından bozma nedeni yapılmamıştır.

(Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2022/4949, K. 2022/5395, T. 21.06.2022)

Buradaki kritik ayrım şudur: 6136 sayılı Kanun’un kapsamı ile TCK’nın silah tanımı aynı şey değildir. Bir alet 6136 kapsamı dışında kalabilir, ancak kullanıldığında TCK bakımından pekâlâ silah sayılabilir. Biber gazı tam olarak bu konumdadır.

Cezaya Etkisi: TCK m.86/3-e

Silah nitelemesinin sonucu kasten yaralama maddesinde ortaya çıkar:

TCK m.86/3 — nitelikli hâller ve şikâyet

c) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,

d) Kamu görevlisinin sahip bulunduğu nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,

e) Silahla,

f) (Ek:14/4/2020-7242/11 md.) Canavarca hisle,

İşlenmesi halinde, şikâyet aranmaksızın, verilecek ceza yarı oranında, (f) bendi bakımından ise bir kat artırılır.

İki sonuç birlikte doğar ve ikincisi çoğu zaman gözden kaçar:

Sonuç	Dayanak	Pratik anlamı
Ceza yarı oranında artar	TCK m.86/3-e	Temel ceza ne ise yarısı eklenir
Suç şikâyete bağlı olmaktan çıkar	TCK m.86/3	Mağdurun vazgeçmesi davayı düşürmez

İkinci satır özellikle önemlidir. Biber gazı yaralamaları çoğu zaman geçici kızarıklık düzeyinde kalır; böyle hafif bir yaralanma normal şartlarda TCK m.86/2 kapsamında mağdurun şikâyetine bağlıdır. Ancak silah kullanıldığı için 86/3 devreye girer ve şikâyet şartı ortadan kalkar. Uygulamada sıkça görülen “barıştık, şikâyetimi geri çekiyorum” beyanı bu tabloda davayı sona erdirmez; soruşturma resen yürütülür.

Mağdur kamu görevlisiyse artırım iki bentten birden gündeme gelir:

Sanığın katılanın görevi nedeniyle kasten yaralama suçunu silahtan sayılan biber gazı spreyi ile işlediği 5237 sayılı TCK’nın 86/3-c-e maddeleri gereğince cezalandırılması

(Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2012/35043, K. 2013/32702, T. 26.09.2013)

Nerede Taşımak Ayrıca Yasak?

Taşımanın genel olarak suç sayılmaması, her yerde taşınabileceği anlamına gelmez. İki özel rejim vardır.

Toplantı ve gösteri yürüyüşleri. Burada hüküm açıktır ve gazlı maddeler adıyla sayılmıştır:

2911 sayılı Kanun m.33/1-a — yasak araçlarla katılma

Ateşli silahlar veya havai fişek, molotof ve benzeri el yapımı olanlar dâhil patlayıcı maddeler veya her türlü kesici, delici aletler veya taş, sopa, demir ve lastik çubuklar, boğma teli veya zincir, demir bilye ve sapan gibi bereleyici ve boğucu araçlar veya yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı eczalar veya diğer her türlü zehirler veya her türlü sis, gaz ve benzeri maddeler taşıyarak veya kimliklerini gizlemek amacıyla yüzlerini tamamen veya kısmen bez vesair unsurlarla örterek katılanlar iki yıl altı aydan dört yıla kadar,

Buradaki suçun unsuru salt taşımak değil, gazlı maddeyi taşıyarak toplantı veya gösteriye katılmaktır. Ayrım önemlidir: ceza taşımanın kendisine değil, bu şekilde katılmaya bağlanmıştır. Unsur gerçekleştiğinde ise gaz hiç kullanılmamış olsa dahi ceza iki yıl altı aydan dört yıla kadardır. Yazının bütününde taşımanın cezai sonuç doğurduğu tek hâl budur.

Spor müsabakaları. 6222 sayılı Kanun’un 12. maddesi müsabaka, seyir, özel seyir ve antrenman alanları ile taraftarların toplu seyahat ettiği araçlara belirli madde gruplarının sokulmasını yasaklar:

6222 sayılı Kanun m.12/1-b — spor alanına sokulması yasak maddeler

Esasen bulundurulması yasak olmamakla beraber kesici, ezici, bereleyici veya delici aletler ile patlayıcı, parlayıcı, yanıcı veya yakıcı maddelerin,

Burada gazlı maddeler adıyla sayılmamıştır; bu nedenle biber gazının bu bent kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği tartışmaya açıktır. Buna karşılık aynı maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları spor alanına girişte üst ve eşya aramasına imkân tanıdığından, pratikte aletin girişte alıkonulması beklenir.

Meşru Müdafaada Kullanmak

Biber gazının satın alınma sebebi çoğunlukla budur ve hukuk bu amacı tanır. Saldırıya uğrayan kişinin gaz kullanması, şartları varsa hukuka uygunluk sebebi oluşturur:

TCK m.25/1 — meşru savunma

Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda hal ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez.

Şartlar gerçekleştiğinde silah nitelemesi sonucu değiştirmez: ceza verilmez. Kritik ölçüt orantılılıktır — saldırı sona erdikten sonra gaz sıkmak, kaçan kişinin ardından kullanmak veya saldırının ağırlığını aşan bir müdahalede bulunmak meşru savunmayı zayıflatır. Şartların ayrıntısı ve sınırın aşılması hâli için meşru müdafaa (nefsi müdafaa) ve TCK 25 sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• “Serbestse sorumluluk da yok” sanmak. Taşımanın suç olmaması, kullanmanın sonuçlarını ortadan kaldırmaz. İki soru ayrıdır ve ayrı kanunlara tabidir.
• 6136 kapsamı ile TCK’nın silah tanımını karıştırmak. Biber gazı 6136’nın sayımında yoktur; ancak kullanıldığında TCK m.6/1-f kapsamında silahtır.
• Şikâyetten vazgeçmeye güvenmek. Silahla işlenen kasten yaralamada şikâyet aranmaz; vazgeçme davayı düşürmez.
• Yaralanmanın hafifliğine güvenmek. Yalnızca gözde kızarıklık bulunan dosyalarda dahi silah nitelemesi uygulanmaktadır.
• Gösteri alanını sıradan bir yer sanmak. Toplantı ve gösteri yürüyüşüne gazlı maddeyle katılmak, kullanılmasa bile bağımsız ve ağır bir suçtur.
• Meşru savunmayı sınırsız sanmak. Hukuka uygunluk orantılılık şartına bağlıdır; saldırı bittikten sonraki kullanım korunmaz.

Özet

• Biber gazı 6136 sayılı Kanun m.4’teki sayımda yer almaz; sayılan aletlerin tamamı mekaniktir ve maddenin yasağı taşımaya değil yapıma ilişkindir.
• Salt taşımak kanunda bağımsız bir suç tipi olarak düzenlenmemiştir; ancak somut olayda niteleme kriminal rapor ve mahkeme değerlendirmesine bağlıdır.
• Kullanıldığında tablo tersine döner: Yargıtay biber gazını TCK m.6/1-f kapsamında silahtan sayar.
• Sonuç TCK m.86/3-e’dir: ceza yarı oranında artar ve suç şikâyete bağlı olmaktan çıkar — vazgeçme davayı düşürmez.
• Mağdur kamu görevlisiyse artırım 86/3-c ve 86/3-e bentlerinden birlikte değerlendirilir.
• Yer bakımından yasak vardır: toplantı ve gösteri yürüyüşüne gazlı maddeyle katılmak, 2911 sayılı Kanun m.33 uyarınca iki yıl altı aydan dört yıla kadar hapis cezası gerektirir.
• Meşru savunma şartları gerçekleşirse ceza verilmez; belirleyici ölçüt orantılılıktır.

İlgili yazılar: Meşru Müdafaa (Nefsi Müdafaa) Nedir? TCK 25 Meşru Savunma · Bıçak Taşımak Suç mudur? Hangi Bıçaklar Yasak, Cezası Nedir? · Ruhsatsız Silah Cezası — 6136 Sayılı Kanun