Bilişim Suçları Nelerdir? Türleri, Cezaları ve Şikâyet

Bilişim suçları, Türk Ceza Kanunu’nun “Bilişim Alanında Suçlar” bölümünde düzenlenen dört suçtur: bilişim sistemine girme, sistemi engelleme veya verileri değiştirme, banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması ve bu suçlar için yapılmış cihaz ya da programlarla ilgili fiiller (TCK m.243, m.244, m.245, m.245/A). Bilişim sisteminin yalnız araç olarak kullanıldığı dolandırıcılık, hırsızlık, kişisel verileri yayma ve sosyal medyada hakaret gibi fiiller ise kendi maddelerine göre cezalandırılır. Bu yazı, bir bilişim suçunun mağduru olan ya da hakkında bilişim suçu nedeniyle soruşturma başlatılan kişi için hangi fiilin hangi suçu oluşturduğunu, cezaları, şikâyetin nereye yapılacağını, görevli mahkemeyi ve zamanaşımını açıklar.

1. Bilişim Suçları: Öne Çıkanlar

• Bilişim suçları TCK 243-245/A’da düzenlenir: sisteme girme, sistemi engelleme veya verileri değiştirme, kartın kötüye kullanılması ve yasak cihaz ya da programlar (TCK m.243, m.244, m.245, m.245/A).
• Hesaba izinsiz girmek TCK 243’e, şifreyi değiştirip hesabı erişilmez kılmak TCK 244/2’ye göre cezalandırılır.
• Bilişim sistemi araç olarak kullanılmışsa ceza ilgili suçun maddesinden belirlenir; dolandırıcılıkta hapis cezasının alt sınırı dört yıldır (TCK m.158/1-f).
• TCK 243-245/A suçları şikâyete bağlı değildir; şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılır (CMK m.158/1).
• Bu suçlara asliye ceza mahkemesi bakar; dava zamanaşımı suça göre sekiz veya on beş yıldır (5235 sayılı Kanun m.11, TCK m.66/1).

2. Bilişim Suçları Nelerdir?

Bilişim suçları, kanunun dar anlamda “Bilişim Alanında Suçlar” başlığı altında topladığı ve bir bilişim sistemini ya da içindeki verileri doğrudan hedef alan suçlardır. Bilgisayar, sunucu, akıllı telefon, sosyal medya ve e-posta hesapları ile banka sistemleri bu bakımdan bilişim sistemidir. Bu bölümde dört suç yer alır (TCK m.243, m.244, m.245, m.245/A); bölümdeki suçlardan yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişiler hakkında ayrıca güvenlik tedbirlerine hükmolunur (TCK m.246).

Uygulamada “bilişim suçu” ifadesi daha geniş anlamda da kullanılır: bilişim sistemi suçun hedefi değil aracı olduğunda fiil, bilişim maddeleriyle değil ilgili suçun kendi maddesiyle cezalandırılır. İnternet üzerinden dolandırıcılık, hesaptan para çekme, kişisel verileri yayma, sosyal medyada hakaret ve özel görüntülerin paylaşılması bu gruptadır. Bu ayrım hem cezayı hem de şikâyet, uzlaştırma ve zamanaşımı kurallarını değiştirir.

3. Bilişim Suçları ve Cezaları

Bilişim suçları ve cezaları, sisteme yapılan müdahalenin türüne göre ayrılır. Aşağıdaki tablo bölümdeki suçları ve temel cezalarını gösterir.

Suç	Madde	Ceza
Bilişim sistemine hukuka aykırı olarak girmek veya orada kalmaya devam etmek	TCK m.243/1	1 yıla kadar hapis veya adli para cezası
Bedeli karşılığı yarar­la­nı­la­bi­len sisteme girmek	TCK m.243/2	Yukarıdaki ceza yarı oranına kadar indirilir
Girme nedeniyle verilerin yok olması veya değişmesi	TCK m.243/3	6 aydan 2 yıla kadar hapis
Veri nakillerini sisteme girmeden teknik araçlarla izlemek	TCK m.243/4	1 yıldan 3 yıla kadar hapis
Sistemin işleyişini engellemek veya bozmak	TCK m.244/1	1 yıldan 5 yıla kadar hapis
Verileri bozmak, yok etmek, değiştirmek, erişilmez kılmak, sisteme veri yer­leş­tir­mek, verileri başka yere göndermek	TCK m.244/2	6 aydan 3 yıla kadar hapis
Bu fiillerle başka suç oluş­tur­ma­yan haksız çıkar sağlamak	TCK m.244/4	2 yıldan 6 yıla kadar hapis ve adli para cezası
Başkasının banka veya kredi kartını rızası olmadan kullanarak yarar sağlamak	TCK m.245/1	3 yıldan 6 yıla kadar hapis ve adli para cezası
Başkasının hesabıyla iliş­ki­len­di­ril­miş sahte kart üretmek, satmak, almak	TCK m.245/2	3 yıldan 7 yıla kadar hapis ve adli para cezası
Sahte kartı kullanarak yarar sağlamak	TCK m.245/3	4 yıldan 8 yıla kadar hapis ve adli para cezası
Bilişim suçları için yapılmış cihaz, program veya şifreyi üretmek, satmak, bulundurmak	TCK m.245/A	1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve adli para cezası

Sistemi engelleme ve verilere müdahale fiilleri bir banka veya kredi kurumuna ya da bir kamu kurum veya kuruluşuna ait sistem üzerinde işlenirse ceza yarı oranında artırılır (TCK m.244/3).

3.1. Bilişim Suçları: Sisteme Girmek ile Verileri Değiştirmek

Bilişim suçları içinde en sık karıştırılan ayrım, sisteme girmek ile girdikten sonra verilere müdahale etmektir. Bir bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına hukuka aykırı olarak giren ya da orada kalmaya devam eden kişi bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır (TCK m.243/1). Girme nedeniyle sistemdeki veriler yok olur veya değişirse ceza altı aydan iki yıla kadar hapse çıkar (TCK m.243/3); bu fıkra verilerin istenmeden kaybolduğu hâli karşılar.

Verileri bilerek bozan, yok eden, değiştiren veya erişilmez kılan, sisteme veri yerleştiren ya da var olan verileri başka bir yere gönderen kişi ise ayrı bir suçtan altı aydan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m.244/2). Bir sosyal medya hesabına girip şifreyi değiştirmek, hesabı sahibine erişilmez kılmak ya da hesaptan mesaj yazmak bu hareketlerdendir. Hesap çalınmasında izlenecek yol sosyal medya hesabı çalmak suç mu yazısında, TCK 243’ün unsurları ve rıza sorunu TCK 243 bilişim sistemine girme suçu yazısında anlatılır.

3.2. Bilişim Suçları: Banka ve Kredi Kartlarının Kötüye Kullanılması

Bilişim suçları arasında banka ve kredi kartlarına ilişkin suç, başkasına ait kartı her ne suretle olursa olsun ele geçiren veya elinde bulunduran kişinin, kart sahibinin rızası olmadan kartı kullanarak ya da kullandırtarak yarar sağlamasıyla oluşur; cezası üç yıldan altı yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır (TCK m.245/1). Bu suç ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, üstsoy veya altsoyun ya da aynı konutta yaşayan kardeşin zararına işlenirse ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz (TCK m.245/4). Birinci fıkradaki fiiller için malvarlığına karşı suçlara ilişkin etkin pişmanlık hükümleri uygulanır (TCK m.245/5). Ayrıntılar banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması (TCK 245) yazısındadır.

3.3. Bilişim Suçları: Yasak Cihaz ve Programlar

Bilişim suçları için hazırlanan araçlar da ayrıca cezalandırılır. Bir cihaz, bilgisayar programı, şifre veya güvenlik kodu münhasıran bilişim suçlarının ya da bilişim sistemleri araç olarak kullanılarak işlenebilen diğer suçların işlenmesi için yapılmışsa, bunları imal eden, ithal eden, satan, satın alan, başkalarına veren veya bulunduran kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır (TCK m.245/A). “Münhasıran” ifadesi nedeniyle başka amaçlarla da kullanılabilen genel bir yazılımı bulundurmak bu suçun konusu değildir.

4. Bilişim Yoluyla İşlenen Suçlar

Bilişim yoluyla işlenen suçlarda bilişim sistemi suçun hedefi değil aracıdır; ceza, bilişim bölümünden değil ilgili suçun maddesinden belirlenir. Kanun bu suçların bir kısmında bilişim sistemlerinin kullanılmasını cezayı ağırlaştıran bir hâl olarak düzenler.

• Bilişim yoluyla dolandırıcılık: Dolandırıcılığın bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesi nitelikli hâldir; ceza üç yıldan on yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır, hapis cezasının alt sınırı dört yıldan az olamaz (TCK m.158/1-f). Ayrıntılar nitelikli dolandırıcılık suçu (TCK 158) yazısındadır.
• Bilişim yoluyla hırsızlık: Hırsızlığın bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle işlenmesi hâlinde beş yıldan on yıla kadar hapis cezasına hükmolunur (TCK m.142/2-e).
• Kişisel verileri yayma: Kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi iki yıldan dört yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m.136/1). Ayrıntılar TCK 136 kişisel verileri ele geçirme ve yayma yazısındadır.
• Özel görüntülerin paylaşılması: Özel hayata ilişkin görüntü veya seslerin hukuka aykırı ifşası iki yıldan beş yıla kadar hapis gerektirir (TCK m.134/2); içeriğin kaldırılması uygunsuz fotoğraf paylaşmanın cezası yazısında anlatılır.
• Sahte hesap ve sosyal medyada hakaret: Başkasının adıyla açılan hesap ve bu hesaptan yapılan paylaşımlar hesapla yapılan fiile göre değerlendirilir; ayrıntılar sahte hesap açma cezası ve sosyal medyada hakaret suçu yazılarındadır.

5. Bilişim Suçları Nereye Şikâyet Edilir?

Bilişim suçları Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına şikâyet edilir (CMK m.158/1). Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan ihbar ya da şikâyet de ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (CMK m.158/2). Yurt dışında işlenip Türkiye’de takibi gereken suçlar için Türkiye’nin elçilik ve konsolosluklarına da başvurulabilir (CMK m.158/3).

Şikâyet şu sırayla hazırlanır:

1. Kayıtlar korunur. Ekran görüntüleri, platformdan ya da bankadan gelen bildirimler, işlem dökümleri ve e-postalar silinmeden saklanır. İçeriğin noter aracılığıyla tespiti ve ekran görüntüsünden farkı e-Tespit nedir, nasıl yapılır yazısında anlatılır.
2. Olay tarihleriyle yazılır. Sisteme erişimin, şifre değişikliğinin, veri kaybının ve para hareketlerinin tarihleri ile ilgili hesap, kullanıcı adı ve işlem bilgileri belirtilir.
3. Başvuru yapılır. Şikâyet yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir (CMK m.158/5). Soyut ve genel nitelikteki şikâyet hakkında soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir (CMK m.158/6); bu nedenle fiilin ve failin somut olarak anlatılması gerekir. Usul suç duyurusu nasıl yapılır yazısındadır.

Sosyal ağ sağlayıcının Türkiye’deki temsilcisinin faile ulaşmak için gerekli bilgileri savcılığa verme yükümlülüğü yalnız kanunda sayılan suçlar için düzenlenmiştir ve TCK 243-245/A suçları bu listede yer almaz (5651 sayılı Kanun ek m.4/5). Faile ulaştırabilecek telefon numarası, e-posta adresi veya alıcı hesap bilgisi gibi bilgilerin şikâyette ayrıca yazılması bu yüzden gerekir.

5.1. Bilişim Suçları Şikâyete Bağlı mı?

Bilişim suçları şikâyete bağlı değildir: TCK 243, 244, 245 ve 245/A maddelerinde şikâyet şartı yoktur. Cumhuriyet savcısı suçu öğrendiğinde mağdurun şikâyetini beklemeden soruşturur; altı aylık şikâyet süresi uygulanmaz ve şikâyetten vazgeçme soruşturmayı sona erdirmez (TCK m.73/1, m.73/4). Bu suçlar yetişkin şüpheli bakımından uzlaştırma kapsamında da sayılmaz, çünkü uzlaştırma şikâyete bağlı suçlarda ve kanunda tek tek sayılan suçlarda uygulanır (CMK m.253/1).

Bilişim yoluyla işlenen suçlarda kural, o suçun kendi maddesine göre belirlenir. Hakaret suçu şikâyete bağlıdır (TCK m.131/1); özel hayatın gizliliğini ihlal suçu da şikâyete bağlıdır (TCK m.139/1). Kişisel verileri verme veya ele geçirme suçları ise şikâyete bağlılığın dışında tutulmuştur (TCK m.139/1).

5.2. Bilişim Suçlarında Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı

Bilişim suçlarında görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemelerinin görevleri dışında kalan davalara asliye ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m.11). Ağır ceza mahkemesi on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarla kanunda tek tek sayılan suçlara bakar (5235 sayılı Kanun m.12); TCK 243-245/A’da cezanın üst sınırı on yılı aşmaz ve bu suçlar sayılan suçlar arasında değildir.

Dava zamanaşımı cezanın üst sınırına göre belirlenir (TCK m.66/4). Beş yıldan fazla olmayan hapis gerektiren suçlarda süre sekiz, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis gerektiren suçlarda on beş yıldır (TCK m.66/1-d, m.66/1-e).

Suç	Üst sınır	Dava zamanaşımı
Sisteme girme (TCK m.243/1-4)	3 yıla kadar	8 yıl
Sistemi engelleme, verileri değiştirme (TCK m.244/1-2)	5 yıla kadar	8 yıl
Haksız çıkar sağlanan müdahale (TCK m.244/4)	6 yıl	15 yıl
Kartın kötüye kul­la­nıl­ması, sahte kart (TCK m.245/1-3)	6-8 yıl	15 yıl
Yasak cihaz veya program (TCK m.245/A)	3 yıl	8 yıl

Tablonun dayanağı: TCK m.66/1-d, m.66/1-e, m.243, m.244, m.245, m.245/A.