Tavzih dilekçesi, hükmü veren mahkemeye verilir ve dilekçeye taraf sayısı kadar nüsha eklenir (HMK m.306/1). Tavzih, hükmün icrası tamamlanıncaya kadar istenebilir (m.305/1). Ancak sınırı kesindir: hüküm fıkrasında taraflara tanınan haklar ve yüklenen borçlar tavzih yoluyla sınırlandırılamaz, genişletilemez ve değiştirilemez (m.305/2).
Yanlış kurum seçimi süre kaybına yol açar, dosyanızı bir avukatla değerlendirin.
Kavramın kendisi için tavzih ne demek yazımıza bakabilirsiniz. Bu yazı dilekçenin verilmesi ve sınırlarına odaklanır.
1. Dayandığı Kanun Maddeleri
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.305 — Hükmün tavzihi
MADDE 305- (1) Hüküm yeterince açık değilse veya icrasında tereddüt uyandırıyor yahut birbirine aykırı fıkralar içeriyorsa, icrası tamamlanıncaya kadar taraflardan her biri hükmün açıklanmasını veya tereddüt ya da aykırılığın giderilmesini isteyebilir.
(2) Hüküm fıkrasında taraflara tanınan haklar ve yüklenen borçlar, tavzih yolu ile sınırlandırılamaz, genişletilemez ve değiştirilemez.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.306 — Tavzih ve tamamlama talebi ile usulü
MADDE 306- (1) Tavzih veya tamamlama, dilekçeye tarafların sayısı kadar nüsha eklenmek suretiyle hükmü veren mahkemeden istenebilir. Dilekçenin bir nüshası, cevap süresi mahkemece belirlenerek karşı tarafa tebliğ edilir. Cevap, tavzih veya tamamlama talebinde bulunan tarafa tebliğ olunur.
(2) Mahkeme, cevap verilmemiş olsa bile dosya üzerinde inceleme yaparak karar verir; ancak gerekli görürse iki tarafı sözlü açıklamalarını yapabilmeleri için davet edebilir.
(3) Mahkeme tavzih veya tamamlama talebini yerinde gördüğü takdirde 304 üncü madde uyarınca işlem yapar.
2. Üç Kurumu Karıştırmayın: Tavzih, Tashih, Tamamlama
Tavzih icrası tamamlanıncaya kadar istenebilir; gün olarak sabit bir süre yoktur (HMK m.305/1).
Karar verilmemiş bir husus varsa yol tavzih değil, bir aylık süreye tabi hükmün tamamlanmasıdır (HMK m.305/A).
Yazı ve hesap hataları tashih kapsamındadır (HMK m.304).
Dilekçenin başlığı yanlış seçilirse süre kaybedilebilir. Kanun üç ayrı kurum tanır:
| Kurum | Ne için | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Tashih | Yazı ve hesap hataları, benzeri açık hatalar | Kanunda süre öngörülmemiştir; mahkeme resen de düzeltebilir | HMK m.304 |
| Tavzih | Hüküm açık değilse, icrada tereddüt doğuruyorsa, çelişik fıkralar içeriyorsa | İcrası tamamlanıncaya kadar | HMK m.305 |
| Tamamlama | Hakkında tamamen veya kısmen karar verilmemiş hususlar | Nihaî kararın tebliğinden itibaren bir ay | HMK m.305/A |
Dilekçeyi yazarken ayırt edici soru şudur: hüküm var ama anlaşılmıyor mu (tavzih), yoksa hüküm hiç yok mu (tamamlama)? Talebinizin bir kalemi hakkında karar verilmemişse tavzih değil, bir aylık süreye tabi tamamlama yoluna gidilir.
Üç kurumun tanımı, kapsamı ve madde metinleri için tavzih ne demek yazımıza bakınız. Bu yazının geri kalanı, tavzih yolunun seçildiği varsayımıyla dilekçenin kendisini ele alır.
Karar verilmemiş kalemi tavzihle istemek. Bu hâl m.305/A tamamlamadır ve bir aylık süreye tabidir; tavzih zannedip beklemek süreyi yakar.
Yazı/hesap hatasını tavzih başlığıyla istemek. Açık hatalar m.304 tashih kapsamındadır.
İcra tamamlandıktan sonra başvurmak. m.305/1 sınırı, icranın tamamlanmasıdır.
3. Tavzih Neyi Yapar, Neyi Yapamaz
Tavzihle hüküm sınırlandırılamaz, genişletilemez, değiştirilemez (HMK m.305/2).
Yargıtay, tavzihin işlevini ve sınırını birlikte ifade eder:
“Mahkeme, tavzih talebini haklı görür ise hükümdeki açık olmayan hal, tereddüt ya da çelişkiyi ortadan kaldırır. Ancak tavzihle hükümde belirtilen haklar ve borçlar sınırlandırılmayacağı gibi, genişletilemez ve değiştirilemez.”
(Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/2698, K. 2024/5711, T. 05.06.2024 — kanun yararına bozma)
Altındaki ilke daha da nettir:
“Başka bir anlatımla hakim kararını verdikten sonra bu kararını değiştiremez.”
(Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/2698, K. 2024/5711, T. 05.06.2024 — kanun yararına bozma)
3.1. Somut örnek: faiz başlangıcı tavzihle eklenemez
Aynı dosyada mahkeme, itirazın iptaline karar verdikten sonra tavzih yoluyla iptal edilen kısma faiz işletilmesine hükmetmiştir. Yargıtay bunu hükmün genişletilmesi saymış ve kararı kanun yararına bozmuştur. Hükümde bulunmayan bir hak, tavzih kararıyla eklenemez.
Faiz, vekâlet ücreti veya yargılama gideri eklettirmeye çalışmak. Yargıtay bunu hükmün genişletilmesi saymaktadır.
4. Tavzihin Asıl Alanı: Müphemlik ve Çelişki
Hüküm ile gerekçe arasındaki çelişki, tavzihin meşru alanındadır.
Tavzihin tanımı, uygulamada şöyle formüle edilir:
“Hükümlerin tavzihi ise, hükmün müphem olması veya birbirine aykırı (çelişik) fıkralar ihtiva etmesi halinde, hükmün gerçek anlamının meydana çıkarılması için başvurulan bir yoldur.”
(Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2021/3547, K. 2022/3999, T. 26.04.2022 — onama)
Aynı karar, hüküm ile gerekçe arasındaki çelişkiyi de tavzih alanında sayar:
“Ancak, hüküm fıkrası ile gerekçe arasında bir çelişki varsa, bu çelişkinin giderilmesi için tavzih yoluna başvurulabilir”
(Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2021/3547, K. 2022/3999, T. 26.04.2022 — onama)
Değerlendirme: Bu iki kararı birlikte okumak, dilekçeyi yazarken kullanılabilecek pratik bir ölçüt verir. Talebiniz hükmün ne dediğini açıklığa kavuşturmaya yönelikse tavzih alanındasınız. Hükmün ne demesi gerektiğini tartışıyorsanız, aradığınız kurum tavzih değildir. Kanun yolu ya da duruma göre tamamlamadır.
Tavzihi gizli bir kanun yolu gibi kullanmak. m.305/2 hükmün değiştirilmesine kapalıdır; talep bu yönde kurulursa reddedilir.
5. Dilekçe Nasıl Verilir?
Tavzih dilekçesi hükmü veren mahkemeye, taraf sayısı kadar nüshayla verilir (HMK m.306/1).
m.306 usulü üç adımda kurar:
- Mercii ve nüsha: Dilekçe hükmü veren mahkemeye verilir; taraf sayısı kadar nüsha eklenir.
- Karşılıklı tebliğ: Bir nüsha, cevap süresi mahkemece belirlenerek karşı tarafa tebliğ edilir; cevap da talep sahibine tebliğ olunur.
- İnceleme: Mahkeme, cevap verilmemiş olsa bile dosya üzerinden karar verir; gerekli görürse tarafları sözlü açıklama için davet edebilir.
Talep kabul edilirse m.304 usulü uygulanır: düzeltilen hususlarla ilgili karar, mahkemedeki nüshalar ile verilmiş suretlerin altına veya eklenecek ayrı bir kâğıda yazılır, imzalanır ve mühürlenir.
Dilekçeyi üst mahkemeye vermek. Mercii hükmü veren mahkemedir (m.306/1).
Nüsha eklemeyi unutmak. Kanun taraf sayısı kadar nüsha arar.
6. Dilekçede Ne Yazılmalı?
| Bölüm | İçerik |
|---|---|
| Mahkeme | Hükmü veren mahkeme; dosya esas ve karar numarası |
| Talebin niteliği | ”Tavzih talebi” (tashih/ |
| Müphem/ | Hükmün hangi cümlesinin, hangi yönden tereddüt doğurduğu |
| Tereddüdün somut sonucu | İcra aşamasında ne yapılamadığı, hangi iki okumanın mümkün olduğu |
| Talep sonucu | Yalnızca açıklama/ |
| Ekler | İlam örneği, varsa icra dosyası bilgisi; taraf sayısı kadar nüsha |
Sıkça Sorulan Sorular
Tavzih dilekçesi hangi mahkemeye verilir?
Hükmü veren mahkemeye verilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.306'nın birinci fıkrası, tavzih veya tamamlamanın hükmü veren mahkemeden isteneceğini belirtir. Dilekçeye tarafların sayısı kadar nüsha eklenir.
Tavzih için süre var mı?
Kanun m.305, tavzihin hükmün icrası tamamlanıncaya kadar istenebileceğini düzenler. Yani gün olarak sabit bir süre yoktur; sınır, hükmün icrasının tamamlanmasıdır. Bu yönüyle bir aylık süreye bağlı olan hükmün tamamlanmasından ayrılır.
Tavzihle hükmü değiştirtebilir miyim?
Hayır. Kanun m.305'in ikinci fıkrası, hüküm fıkrasında taraflara tanınan haklar ve yüklenen borçların tavzih yolu ile sınırlandırılamayacağını, genişletilemeyeceğini ve değiştirilemeyeceğini açıkça düzenler.
Tavzih ile tashih arasındaki fark ne?
Tashih, hükümdeki yazı ve hesap hataları ile benzeri açık hataların düzeltilmesidir ve m.304'te düzenlenir. Tavzih ise hükmün açık olmaması, icrasında tereddüt doğurması veya çelişik fıkralar içermesi hâlinde gerçek anlamının ortaya çıkarılmasıdır.
Mahkeme bir talebim hakkında hiç karar vermediyse tavzih mi isterim?
Hayır, bu hâl hükmün tamamlanmasıdır. Kanun m.305/A, hakkında tamamen veya kısmen karar verilmeyen hususlarda nihaî kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ek karar istenebileceğini düzenler.
Tavzih talebine karşı taraf cevap verir mi?
Evet. Kanun m.306'ya göre dilekçenin bir nüshası, cevap süresi mahkemece belirlenerek karşı tarafa tebliğ edilir; gelen cevap da talepte bulunan tarafa tebliğ olunur.
Tavzih talebi duruşmalı mı incelenir?
Kural olarak dosya üzerinden incelenir. Kanun m.306'nın ikinci fıkrasına göre mahkeme cevap verilmemiş olsa bile dosya üzerinde inceleme yaparak karar verir; gerekli görürse tarafları sözlü açıklama için davet edebilir.
Hüküm fıkrası ile gerekçe çelişiyorsa tavzih istenebilir mi?
Yargıtay kararlarında, hüküm fıkrası ile gerekçe arasında çelişki bulunması hâlinde bu çelişkinin giderilmesi için tavzih yoluna başvurulabileceği belirtilmektedir. Talebin çelişkiyi giderme amacıyla sınırlı kalması gerekir.
Tavzih kararı verilirse nasıl yazılır?
Kanun m.306'nın üçüncü fıkrası, mahkeme talebi yerinde gördüğünde m.304 uyarınca işlem yapılacağını belirtir. Buna göre düzeltilen hususlarla ilgili karar, mahkemedeki nüshalar ile verilmiş suretlerin altına veya eklenecek ayrı bir kâğıda yazılır, imzalanır ve mühürlenir.
Faiz başlangıç tarihi hükümde yoksa tavzihle eklenebilir mi?
Yargıtay, iptal edilen kısma tavzih kararıyla faiz işletilmesine karar verilmesini, hükümde taraflara tanınan hakların genişletilmesi sayarak hukuka aykırı bulmuştur. Bu tür bir ekleme tavzihin sınırını aşar.
Tavzih talebinin reddi kararına karşı ne yapılabilir?
Tavzih talebi üzerine verilen ek karar, niteliğine göre kanun yoluna tabidir. Uygulamada tavzih talebinin reddine ilişkin ek kararların temyiz edildiği görülmektedir; başvuru süresi ve mercii dosyanın niteliğine göre belirlenir.
İcra tamamlandıktan sonra tavzih istenebilir mi?
Kanun m.305, tavzihi hükmün icrası tamamlanıncaya kadar mümkün kılar. İcranın tamamlanmasından sonra yapılan talep bu sınırın dışında kalır.