Çalışma İzni İptal Edilen Yabancı Ne Yapmalı?

Kısa Cevap

Yabancının çalışma izni, sürenin dolması veya Bakanlıkça iptali ile geçerliliğini kaybeder (6735 sayılı Kanun m.15). İptal kararına karşı, tebliğden itibaren otuz gün içinde önce Bakanlığa idari itiraz edilir; itiraz reddedilirse idare mahkemesinde iptal davası açılabilir — 6735 sayılı Kanun bu dava için ayrı bir süre öngörmediğinden, genel altmış günlük dava açma süresi uygulanır (m.21; 2577 sayılı Kanun m.7). Dava açmak iptalin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; şartları varsa ayrıca yürütmenin durdurulması istenebilir. Çalışma izni kural olarak ikamet izni yerine geçtiğinden (m.12), iptal kalış durumunu da etkileyebilir.

Bu Durumda mısınız?

• Çalışma izni Bakanlıkça iptal edilen yabancılar,
• Çalıştırdığı yabancının izni iptal edilen işverenler,
• İptal kararına nasıl ve ne kadar sürede itiraz edileceğini araştıranlar,
• İdari itiraz reddedilirse idare mahkemesinde dava açma süresini ve yürütmenin durdurulmasını merak edenler,
• İzni iptal edilince ikamet durumunun ne olacağını merak edenler,
• Bağımsız, süresiz izin veya Turkuaz Kart sahibi olup iznini kaybetme riski taşıyanlar.

Çalışma İzni Hangi Hâllerde İptal Edilir? (m.15)

Çalışma izninin ne zaman geçerliliğini yitireceği tek bir genel kuralda toplanır:

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.15/1 — Geçerlilik ve iptal

“Çalışma izni ve çalışma izni muafiyeti, sürenin sona ermesi veya Bakanlıkça iptal edilmesiyle geçerliliğini kaybeder.”

Sürenin dolması dışında, Bakanlıkça re’sen iptal sebepleri m.15/2’de tek tek sayılır:

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.15/2 — İptal sebepleri

“Yabancının veya işverenin talebi dışında çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti, yabancının; a) Çalışma izni veya çalışma izni muafiyetinin geçerlilik tarihinden itibaren altı ay içinde Türkiye’ye gelmemesi, b) İçişleri Bakanlığı veya Dışişleri Bakanlığının uygun görüşünün bulunması hâli hariç, pasaportunun veya pasaport yerine geçen belgesinin geçerlilik süresinin uzatılmaması, c) Bu Kanunda belirtilen hükümlere aykırı olarak çalıştığının tespiti, ç) Çalışmasının herhangi bir nedenle sona ermesi, d) Çalışma izni başvurusunun sahte veya yanıltıcı bilgi ve belgelerle yapıldığının sonradan tespiti, e) 11 inci madde kapsamında olması ve geçiş süresi içinde talep edilen bilgi ve belgeleri sunmaması ya da bunların niteliklerini kaybettiğinin anlaşılması, f) 6458 sayılı Kanunun 7 nci, 15 inci ve 54 üncü maddeleri kapsamında olduğunun İçişleri Bakanlığınca bildirilmesi, g) Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından Türkiye’de çalışmasında sakınca olduğunun ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca bildirilmesi, ğ) Sağlık sebepleri veya zorunlu kamu hizmeti gibi mücbir sebepler dışında süreli çalışma izinlerinde aralıksız olarak altı aydan, bağımsız ve süresiz çalışma izinlerinde ise aralıksız olarak bir yıldan uzun süre Türkiye dışında kalması, h) Turkuaz Kart sahibi olması hâlinde yurt dışında kalış süresinin Bakanlıkça belirlenen süreyi aşması, durumlarında iptal edilir.”

Öne çıkan sebepler; iznin geçerlilik tarihinden itibaren altı ay içinde Türkiye’ye gelinmemesi, kanuna aykırı çalışıldığının tespiti, başvurunun sahte veya yanıltıcı belgeyle yapıldığının sonradan anlaşılması, 6458 sayılı Kanun’un 7, 15 ve 54. maddeleri kapsamında olunduğunun İçişleri Bakanlığınca bildirilmesi ve süreli izinlerde altı aydan (bağımsız ve süresiz izinde bir yıldan, Turkuaz Kart’ta Bakanlıkça belirlenen süreden) uzun süre yurt dışında kalınmasıdır.

İptalin Sonuçları

Çalışma izninin iptali yalnızca bir belgenin geçersiz kalması değildir; hem çalışma hakkını hem de çoğu zaman Türkiye’deki kalış dayanağını etkiler. İzin iptal edildiğinde çalışma hakkı kendiliğinden sona erer (m.15/1). Çalışma izninin ikametle ilişkisi ayrıca düzenlenmiştir:

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.12/1 — Çalışma izninin niteliği

“Bu Kanuna göre verilen çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti, 6458 sayılı Kanunun 27 nci maddesi uyarınca ikamet izni yerine geçer. Ancak, 6458 sayılı Kanunda tanımlanan mülteci ya da ikincil koruma statüsü dışında yabancının herhangi bir nedenle ikamet izni olması yabancıya çalışma hakkı vermez.”

Bu fıkranın iki yönü var. Birincisi, çalışma izni ikamet izni yerine geçer; dolayısıyla iptali, yabancının Türkiye’deki kalış dayanağını da ortadan kaldırabilir; kişinin başka bir ikamet izni türüne (örneğin aile veya kısa dönem ikamet izni) dayanıp dayanamayacağı ayrıca değerlendirilmelidir (bkz. İkamet İzni Türleri, Şartları, Süreleri). İkincisi (ve tersi yönde) bir ikamet izninin varlığı da (mülteci/ikincil koruma statüsü dışında) kendiliğinden çalışma hakkı doğurmaz; iki izin ayrı ayrı değerlendirilir.

İptal kararının kime tebliğ edileceği de kanunda özel olarak düzenlenmiştir:

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.21/1 — Tebligat

“Çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti başvurusunun reddi ve düzenlenen belgelerin iptali kararları, yabancı çalıştıran işverene veya bağımsız çalışma izni, süresiz çalışma izni ya da Turkuaz Kart sahibi yabancıya 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir.”

Bağımlı çalışanlarda tebligat işverene yapılabilirken, bağımsız çalışma izni, süresiz çalışma izni veya Turkuaz Kart sahibi yabancıya karar doğrudan kendisine tebliğ edilir. Otuz günlük itiraz süresi bu tebliğ tarihinden işlemeye başlar; işveren üzerinden gelen bilgiye güvenip kendi tebligatını takip etmemek, süre kaçırma riski doğurur.

Ne Yapmalı: İdari İtiraz ve İptal Davası (İdare Mahkemesi)

İptal kararına karşı yol tektir ama iki aşamalıdır: önce Bakanlığa idari itiraz, sonuç alınamazsa idare mahkemesinde iptal davası.

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.21/2 — İdari itiraz ve yargı yolu

“Bakanlığın bu Kanun kapsamında verdiği kararlara karşı ilgililer tarafından tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtirazın reddedilmesi hâlinde idari yargı yoluna başvurulabilir.”

Bu fıkradan üç sonuç çıkar: itiraz zorunlu bir ilk aşamadır — doğrudan dava değil, önce Bakanlığa gidilir; süre tebliğden itibaren otuz gündür; dava yolu ancak itirazın reddi hâlinde açılır. İtiraz aşaması tüketilmeden doğrudan dava açılması usul yönünden sorun doğurabilir.

6735 sayılı Kanun, itirazın reddi üzerine açılacak idari dava için kendine özgü bir süre öngörmez. Bu boşlukta idari yargının genel kuralı devreye girer:

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7/1 — Dava açma süresi

“Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.”

Yani itirazın reddi tebliğ edildikten sonra, idare mahkemesinde dava açmak için altmış gün vardır (bkz. İdari Davada Dava Açma Süresi ve İptal Davası Nedir?). Ancak dava açmak, iptal kararının uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz: 2577 sayılı Kanun m.27/1 uyarınca idare mahkemesinde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. İşlemin uygulanmasından telafisi güç veya imkânsız bir zarar doğacaksa ve işlem açıkça hukuka aykırıysa, dava dilekçesinde ayrıca yürütmenin durdurulması istenebilir (m.27/2). Bu, mahkemenin gerekçeyle karar verdiği, kendiliğinden gerçekleşmeyen ayrı bir taleptir.

Süreler

Süreç iki aşamalıdır ve her aşamanın kendi süresi vardır:

Aşama	Süre	Dayanak
Bakanlığa idari itiraz	Tebliğden itibaren 30 gün	6735 sayılı Kanun m.21/2
İtiraz reddedilirse idare mahkemesinde dava	İtiraz reddinin tebliğinden itibaren 60 gün (6735’te özel süre yok → genel süre)	2577 sayılı Kanun m.7/1
Yürütmenin durdurulması istemi	Dava ile birlikte istenir; kendiliğinden gerçekleşmez	2577 sayılı Kanun m.27

Otuz günlük itiraz süresi kaçırılırsa iptal kararı kesinleşir. Altmış günlük dava süresi de aynı şekilde kesindir; bu süre içinde dava açılmazsa iptal kararı idari yargı denetiminden geçmeden kesinleşir.

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

Sürecin tamamı tebliğ tarihine bağlı olduğu için ilk iş belgeyi ve tarihini sabitlemektir. Aşağıdaki sıra, yukarıda alıntılanan hükümlerin pratik karşılığıdır.

1. Tebliğ tarihini ve muhatabını tespit edin. Otuz günlük süre tebliğden işler (m.21/2). Bağımlı çalışanda tebligat işverene yapılabildiğinden (m.21/1), kararın işverene ulaştığı tarihi öğrenmek gerekir; “bana bildirilmedi” savunması süreyi kendiliğinden durdurmaz.

2. İptal sebebini kararın üzerinden okuyun. m.15/2 sebepleri tek tek sayar ve her birinin çürütme yolu farklıdır: yurt dışında kalma süresine dayanan bir iptal giriş-çıkış kayıtlarıyla, “kanuna aykırı çalışma tespiti” ise bordro, SGK ve işyeri kayıtlarıyla tartışılır. Kararda sebep gösterilmemişse bu, itirazın ilk konusudur.

3. Otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edin. Bu aşama seçimlik değildir; dava yolu ancak itirazın reddiyle açılır (m.21/2). İtiraz dilekçesine sebebi çürüten belgeler baştan eklenir. Dava aşamasında ileri sürülecek delilleri burada oluşturmak, sonraki aşamayı kolaylaştırır.

4. İkamet durumunuzu aynı anda değerlendirin. Çalışma izni ikamet izni yerine geçtiği için (m.12/1), iptal kalış dayanağını da etkileyebilir. Aile veya kısa dönem gibi başka bir ikamet iznine dayanma imkânı varsa bu, itiraz sürecini beklemeden ayrıca ele alınmalıdır.

5. İtiraz reddedilirse altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açın. 6735 sayılı Kanun özel süre öngörmediğinden genel süre uygulanır (İYUK m.7/1). Telafisi güç bir zarar doğacaksa yürütmenin durdurulması dilekçede ayrıca istenir; kendiliğinden gerçekleşmez (İYUK m.27).

6. Süreç boyunca çalışmayın. İzin iptal edildiğinde çalışma hakkı kendiliğinden sona erer (m.15/1); itiraz veya dava bunu askıya almaz. Bu dönemde çalışmak, hem yabancı hem işveren bakımından ayrı yaptırımlara yol açabilir.

Bu adımlar genel çerçevedir; hangi belgenin hangi aşamada sunulacağı dosyanın somut sebebine göre değişir ve bir avukatla değerlendirilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Doğrudan dava açmaya çalışmak. Çalışma izni iptalinde önce Bakanlığa idari itiraz (otuz gün) gerekir; itiraz reddedilmeden idari yargıya gidilmesi usul sorunu doğurabilir (m.21/2).
• Otuz günlük itiraz süresini kaçırmak. Süre tebliğ tarihinden itibaren otuz gündür; kaçırılırsa karar kesinleşir.
• Dava açma süresini de otuz gün sanmak. Otuz gün yalnızca Bakanlığa idari itiraz içindir; itiraz reddedilirse idare mahkemesinde dava açmak için altmış gün vardır (2577 sayılı Kanun m.7/1).
• Dava açmanın iptali kendiliğinden durdurduğunu sanmak. Dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz; şartları varsa ayrıca yürütmenin durdurulması istenmelidir (2577 sayılı Kanun m.27).
• Sınır dışı süresiyle karıştırmak. Çalışma izni iptalinde otuz günlük idari itiraz, sınır dışı kararında ise yedi günlük doğrudan dava süresi geçerlidir.
• İkamet durumunu ihmal etmek. Çalışma izni kural olarak ikamet izni yerine geçtiğinden (m.12/1), iptal kalış dayanağını da etkileyebilir.
• İşverenin sorumluluğunu unutmak. Bazı iptal sebepleri (kanuna aykırı çalışma tespiti gibi) işverenin yükümlülükleriyle doğrudan ilgilidir.

Özet

Çalışma izni, sürenin dolması veya Bakanlıkça iptali ile geçerliliğini kaybeder (6735 sayılı Kanun m.15); iptal sebepleri arasında altı ay içinde gelinmemesi, kanuna aykırı çalışma, sahte belge ve uzun süre yurt dışında kalma yer alır. İptal kararı işverene veya bağımsız/süresiz/Turkuaz Kart sahibi yabancıya bizzat tebliğ edilir (m.21/1). İptale karşı önce tebliğden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa idari itiraz edilir; itiraz reddedilirse, 6735’te özel süre öngörülmediğinden 2577 sayılı Kanun m.7/1 uyarınca altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (m.21/2). Dava açmak iptalin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık hâlinde ayrıca yürütmenin durdurulması istenebilir (2577 sayılı Kanun m.27). Çalışma izni kural olarak ikamet izni yerine geçtiğinden (m.12/1), iptal kalış durumunu da etkileyebilir.

İlgili yazılar: Çalışma İzni Türleri: Süreli, Süresiz ve Bağımsız Çalışma İzni · Yabancı Çalışma İzninde İşveren Yükümlülükleri · İptal Davası Nedir? · İdari Davada Dava Açma Süresi