Hakaret Sayılmayan Kelimeler

Kısa Cevap

Hakaret sayılmayan kelimelerin kesin bir listesi yoktur. Yargıtay kelimeye değil, sözün söylendiği bağlama bakar. Ceza Genel Kurulu’nun ölçütüne göre bir hareketin tahkir edici olup olmadığı nispidir; zamana, yere ve duruma göre değişir. Aynı kelime bir olayda suç sayılmaz, başka bir olayda hakaret suçunu oluşturur. Aşağıda Yargıtay’ın somut sözleri nasıl değerlendirdiğini kararlarıyla birlikte bulacaksınız.

Neden “Kesin Liste” Yok?

İnternette “hakaret sayılmayan kelimeler” başlıklı pek çok liste dolaşır. Bu listeler bir kelimeyi “serbest” ilan eder ve okuru yanıltır. Çünkü kanun bir yasak kelimeler cetveli koymaz; iki seçimlik hareket tanımlar (TCK 125): kişiye somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek.

Ceza Genel Kurulu bu nedenle şu ölçütü kurar:

“Bir hareketin tahkir edici olup olmadığı bazı durumlarda nispi olup, zamana, yere ve duruma göre değişebilmektedir. Kişilere yönelik her türlü ağır eleştiri veya rahatsız edici sözlerin hakaret suçu bağlamında değerlendirilmemesi, sözlerin açıkça, onur, şeref ve saygınlığı rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnadını veya sövmek fiilini oluşturması gerekmektedir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2014/785, K. 2017/34, T. 31.01.2017 — itirazın reddi, oy çokluğuyla)

“Nispi” kelimesi burada belirleyicidir: kararın kendisi, sonucun bağlama göre değişebileceğini söylemektedir. Bu yazıdaki tablolar da bu nedenle “şu kelime serbesttir” demez; Yargıtay’ın somut olayda ne dediğini gösterir.

Yargıtay’ın Ölçütü: Üç Süzgeç

Kararlardan çıkan sıralı ölçüt şudur:

1. Söz, somut bir fiil/olgu isnadı mı, yoksa sövme mi? İkisi de değilse hakaret suçu oluşmaz. Örneğin “rüşvet aldı” bir olgu isnadıdır; “aptal” ise sövme niteliğinde olabilir. Ama sırf kırıcı olan bir söz bu iki kategoriden birine girmiyorsa suç yoktur.
2. Söz, onur/şeref/saygınlığı rencide edici boyutta mı? Yargıtay’ın sürekli kullandığı ifadeyle “rahatsız edici”, “nezaket dışı” veya “kaba” olmak yetmez; rencide edici bir boyuta ulaşması gerekir.
3. Bağlam ne? Cümlenin bütünü, söylenme amacı, olayın çıkış nedeni ve gelişimi, tarafların konumu ve ortam birlikte değerlendirilir.

Üçüncü süzgeç, çoğu listede hiç geçmeyen ama sonucu belirleyen süzgeçtir.

Yargıtay’ın Hakaret Saymadığı Sözler

Aşağıdaki tablo, Yargıtay’ın somut olaylarda hakaret suçunun unsurlarının oluşmadığına karar verdiği sözleri gösterir. Tablo bir “serbest kelimeler” listesi değildir — her satır kendi olayına bağlıdır.

Söz	Bağlam	Yargıtay’ın değerlendirmesi	Karar
”Terbiyesiz”	Hastanede rapor vermeyen doktora, hasta tarafından	Rahatsız edici, kaba ve nezaket dışı hitap tarzı; rencide edici boyutta değil	4. CD, E. 2021/9357, K. 2023/17121
”Dengesiz”	Doktora, “senin gibi dengesiz bir doktora muayene olmam” derken	Rahatsız edici, kaba ve nezaket dışı; hakaret unsurları oluşmaz	4. CD, E. 2021/33529, K. 2024/5813
”Kes lan!”	Apartman toplantısında yönetici tarafından	Rahatsız edici, nezaket dışı, kaba hitap tarzı; hakaret suçunu oluşturmaz	CGK, E. 2019/260, K. 2021/247
”Sen kimsin lan, lavuk.”	Polis merkezi bahçesinde, kimlik kontrolü sırasında	Kaba ifade; rencide edici boyutta değil → mahkûmiyet bozuldu	4. CD, E. 2021/12428, K. 2023/19182
”Lavuklar.”	Yol üzerinde, katılanlara alenen	Rahatsız edici, kaba ve nezaket dışı hitap tarzı	4. CD, E. 2021/20603, K. 2024/602
”Çapa ile mi geliyorsun lan”	Komşular arası tartışmada	Rahatsız edici, kaba ve nezaket dışı hitap tarzı	4. CD, E. 2021/16892, K. 2023/24912
”Eşek gibi vereceksin”	Adliyede, mahkeme kalemi çalışanına	Nezaket dışı kaba söz	4. CD, E. 2021/17672, K. 2023/22960
”Sizin gibi cahilleri buraya koyuyorlar ondan sonra böyle oluyor”	Hastane acil servisi önünde görevliye	Kaba hitap tarzı; rencide edici boyutta değil	18. CD, E. 2017/565, K. 2019/3443
”Siz dürüst değilsiniz, bu yüzden bu ülkeyi sevmiyorum”	Katılanlara hitaben	Kaba söz; rencide edici boyutta değil → beraat	18. CD, E. 2019/15984, K. 2020/2100
”Siz ne biçim polissiniz, bunlarla ne muhatap olacağım, kim ki bunlar”	Hastanede polis memurlarına	Nezaket dışı, kaba söz; hakaret unsurları oluşmaz	4. CD, E. 2022/16572, K. 2023/19330
”Vasıfsız, cahil herifleri başkan yaparsan budur”	Sosyal medyada ilçe belediye başkanı hakkında	Kaba hitap tarzı; siyasetçilerin daha fazla hoşgörü göstermesi gerekliliği gözetildiğinde rencide edici boyutta değil	4. CD, E. 2021/8577, K. 2023/16952
”Kıçını dönüp niye gidiyorsun, beni tanımıyor musun”	Mahkeme kaleminde çıkan tartışmada	Rahatsız edici, sitem ve eleştiri niteliğinde; somut fiil/olgu isnadı ve sövme yok	CGK, E. 2015/1065, K. 2017/319
Keşif heyetine rüşvet verdiği isnadı	Kardeşler arası arazi ihtilafında, keşif aleyhine çıkınca	Rahatsız edici, kaba ve nezaket dışı ağır eleştiri; hakaret unsurları oluşmaz	4. CD, E. 2021/14297, K. 2023/21557
”Allah belanızı versin”	Polis memurlarına	Beddua niteliğinde sözler hakaret suçunu oluşturmaz	18. CD, E. 2018/3482, K. 2019/5411
”Allah belasını versin, ömür boyu sürünsün” türü ifadeler	Oğlu mülakatta elenen babanın Bakanlığa yazdığı dilekçede	Beddua; nezaket dışı, kaba ve rahatsız edici, ancak isnat/sövme içermiyor	CGK, E. 2014/785, K. 2017/34
Hâkimin taraflı ve mesleki bilgiden yoksun olduğu yönündeki ifadeler	Avukatın mahkemeye sunduğu dilekçede	Nezaket dışı, kaba, ağır eleştiri; iddia ve savunma dokunulmazlığı kapsamında	CGK, E. 2018/537, K. 2021/706

Dikkat: “lavuk” satırlarına bakıp kelimeyi serbest saymayın. Aynı kelime başka bir bağlamda, başka sözlerle birlikte söylendiğinde sonuç değişebilir. Nitekim aşağıdaki tabloda göreceğiniz gibi “lan” kelimesi bir kararda hakaret sayılmamış, başka bir kararda hakaret sayılan cümlenin içinde yer almıştır.

İki örnek, kararların kendi cümleleriyle:

“Yargılamaya konu somut olayda; sanığın “Terbiyesiz” şeklindeki sözün mağdurların onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta olmayıp, rahatsız edici, kaba ve nezaket dışı hitap tarzı niteliğinde olduğu, dolayısıyla hakaret suçunun unsurları itibari ile oluşmadığı”

(Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/9357, K. 2023/17121, T. 12.04.2023 — bozma)

İkinci örnekte, mahkeme kalemine girerken kendisine sürtünerek geçen kişiyle tartışan sanık, karşısındakine “kıçını dönüp niye gidiyorsun, beni tanımıyor musun” demiştir. Ceza Genel Kurulu bu sözleri şöyle değerlendirmiştir:

“şeklinde sözler; rahatsız edici, sitem ve eleştiri niteliğinde sözler olup, katılanın onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnadı içermemesi ve sövme fiilini de oluşturmaması nedeniyle hakaret suçunun kanuni unsurlarının gerçekleşmediği, bu nedenle Özel Dairece sanığın atılı suçtan beraatine hükmolunmasında bir isabetsizlik bulunmadığı kabul edilmelidir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2015/1065, K. 2017/319, T. 06.06.2017 — onama)

Hakaret Sayılan Kelimeler: Yargıtay’ın Suç Saydığı Sözler

Madalyonun diğer yüzü de aynı ölçüte tabidir. “Hakaret sayılan kelimeler” de sabit bir cetvel değildir; aşağıdaki sözler kendi somut olaylarında hakaret suçunu oluşturmuştur.

Söz	Bağlam	Yargıtay’ın değerlendirmesi	Karar
”Geri zekalı, aptal, salak”	Hastanede görevli hemşireye	Hakaret suçu oluşur; beraat kararı bozuldu	2. CD, E. 2011/27274, K. 2013/11454
”Gerizekalı polisler”	Karakol önünde, polis memurlarını kastederek	Hakaret suçunu oluşturur	4. CD, E. 2022/16572, K. 2023/19330
”Cebinizi dolduruyorsunuz”, “taraf tutuyorsunuz”	Kararı beğenilmeyen hâkime, odasında	Eleştiri boyutunu aşar; haksız menfaat elde edildiği imasını taşıdığı için somut olgu isnadıdır	CGK, E. 2017/848, K. 2018/312
”Senin ananı avradını sinkaf ederim, şerefsiz, namussuz”	Katılana, tehdit sözleriyle birlikte	Rencide edici boyutta; tehdidin yanında hakaret de oluşur → beraat bozuldu	18. CD, E. 2016/10079, K. 2018/7952
”Özür diliyor ya lan adam, s…tir git, başımıza bela olma.”	Tartışma sırasında, alenen	Hakaret suçu oluşur; mahkûmiyet onandı	4. CD, E. 2021/11244, K. 2023/18771
”Bunun abisi pezevenklik yapıyor, bu gavat”	Husumetli kişinin kahvehanesinde	Hakaret suçunu oluşturur	15. CD, E. 2015/9223, K. 2016/786
”Or…u, hayvan”	34 dakikada yapılan 8 telefon görüşmesinde	Eylem bir bütün hâlinde hakaret suçunu oluşturur	18. CD, E. 2015/26157, K. 2016/6372

Kararların kendi cümleleriyle iki örnek:

“Katılanın aşamalardaki beyanları ile tanık G.. Y..’ın anlatımlarına göre sanığın hastanede görevli hemşire olan katılana “geri zekalı,aptal,salak” demek suretiyle hakarette bulunduğunun anlaşılması karşısında sübut bulan suçtan sanığın mahkumiyeti yerine yasal ve yeterli olmayan gerekçeyle beraatine karar verilmesi,”

(Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2011/27274, K. 2013/11454, T. 06.05.2013 — bozma)

“Sanığın, olay günü katılana hitaben söylediği kabul edilen “senin ananı avradını sinkaf ederim, şerefsiz, namussuz “şeklindeki sözlerin, muhatabın onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta olup, tehdit suçunun yanında hakaret suçunu da unsurları itibariyle oluşturduğu gözetilmeden, söylenen sözlerin bütün halinde tehdit suçunu oluşturduğu biçimindeki kanuni olmayan gerekçeyle, hakaret suçundan sanığın beraatine karar verilmesi,”

(Yargıtay 18. Ceza Dairesi, E. 2016/10079, K. 2018/7952, T. 23.05.2018 — bozma)

İki tablodan çıkan örüntü

Kararlar yan yana konduğunda bir eğilim görülür — ama bu bir kural değil, gözlemdir:

• Küfür ve sövme (cinsel içerikli ifadeler, “şerefsiz”, “namussuz”, “pezevenk”) sıradan bağlamda neredeyse her zaman hakaret sayılmaktadır.
• Küçük düşürücü sıfatlar (“geri zekalı”, “aptal”, “salak”) da hakaret sayılmaktadır.
• Kaba hitap ve nezaket dışı sözler (“lan”, “lavuk”, “terbiyesiz”, “eşek gibi”) çoğunlukla hakaret sayılmamaktadır.
• Şaşırtıcı olan: orta şiddetteki ithamlar (hatta rüşvet isnadı bile) sıradan kişiler arasında “ağır eleştiri” sayılıp hakaretten çıkarılabilmektedir.

Bu bir “serbest kelimeler” listesi değildir. Aşağıdaki iki bölüm, aynı kelimenin nasıl farklı sonuç doğurabildiğini gösteriyor.

Aynı Olayda Hem “Evet” Hem “Hayır”: Çekirdek Karar

Bu yazının bütün tezi tek bir kararda görülebilir. Aynı sanık, aynı gece, aynı görevliler — ama iki farklı sonuç.

Alkollü olarak karıştığı bir yaralama olayı nedeniyle hastaneye götürülen sanık, orada polis memurlarına “siz ne biçim polissiniz, bunlarla ne muhatap olacağım, kim ki bunlar” demiş; ardından polis merkezine getirildiğinde merkez önünde “içerdeki gerizekalı polislere söylüyorum anlamıyorlar” demiştir. Yerel mahkeme her ikisinden de mahkûmiyet kurmuş, Yargıtay ise ayırmıştır:

“söylediği sözlerin muhatabın onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta olmayıp, nezaket dışı, kaba söz niteliğinde olduğu ve hakaret suçunun unsurlarının oluşmadığı, sanığın sadece polis merkezi önünde mağdur … A.‘yı ve katılan … Ç.‘yi kastederek söylediği ”Gerizekalı polisler.” sözünün hakaret suçunu oluşturduğu”

(Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2022/16572, K. 2023/19330, T. 01.06.2023 — bozma)

Sonuç: hastanedeki sözler kaba söz, karakoldaki söz hakaret. Aradaki fark ne öfkedir ne muhatap: farkı yaratan, sözün küçük düşürücü bir nitelik yükleyip yüklemediğidir. “Ne biçim polissiniz” bir yakınmadır; “gerizekalı” ise doğrudan kişiye yönelen küçültücü bir sıfattır.

(Bu karar aynı zamanda çok aranan “gerizekalı hakaret mi” sorusunun da cevabıdır: bu somut olayda evet.)

”Lan” Demek Hakaret mi?

Ceza Genel Kurulu’nun önüne gelen olayda, apartman toplantısında yönetici olan katılan sanığa “Kes lan!” diye bağırmıştır. Kurul şu sonuca varmıştır:

“Katılanın sanığa yönelttiği “Kes lan!” sözünün rahatsız edici, nezaket dışı ve kaba hitap tarzı niteliğini taşımasına karşın olayın çıkış nedeni ve gelişmesi de dikkate alındığında hakaret suçunu oluşturmadığı, bu nedenle sanık hakkında hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesine ilişkin TCK’nın 129. maddesinin üçüncü fıkrasının uygulanma koşullarının gerçekleşmediği, ancak somut olayın özellikleri de gözetildiğinde anılan sözün aynı maddenin birinci fıkrasında yer verilen haksız bir fiil kapsamında kaldığında kuşku bulunmadığı, bu nedenle hakaret suçunu haksız bir fiile tepki olarak işleyen sanık hakkında TCK’nın 129. maddesinin birinci fıkrasının uygulanması gerektiği kabul edilmelidir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2019/260, K. 2021/247, T. 02.06.2021 — bozma)

Karardan iki sonuç çıkar:

• Bu olayda “Kes lan!” hakaret sayılmamıştır — ama Kurul, kararı verirken açıkça “olayın çıkış nedeni ve gelişmesi de dikkate alındığında” demektedir. Yani sonuç bağlama bağlanmıştır, kelimeye değil.
• Aynı söz hakaret olmasa bile “haksız fiil” sayılmıştır. Bunun pratik önemi büyüktür: karşı tarafın sözü hakaret düzeyine ulaşmasa da, ona tepki olarak hakaret eden kişi TCK 129/1’den yararlanabilir (ceza indirilebilir veya hiç verilmeyebilir).

Ama “lan” demek her zaman güvenli değildir. Bir tartışma sırasında alenen “Özür diliyor ya lan adam, s…tir git, başımıza bela olma.” diyen sanık hakaretten mahkûm edilmiş, Yargıtay hükmü onamıştır:

“Olay ve Olgular başlıklı bölümde belirtilen deliller ile Mahkemenin oluşa dair kabulü karşısında, sanık hakkında hakaret suçundan verilen mahkûmiyet hükmünde hukuka aykırılık görülmemiştir.”

(Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/11244, K. 2023/18771, T. 23.05.2023 — onama)

Farkı yaratan “lan” kelimesi değildir — cümlenin taşıdığı sövmedir. “Lan” tek başına kaba bir hitaptır; sövme ile birlikte kullanıldığında cümle bir bütün olarak hakarete dönüşür. Aynı örüntü “Sen kimsin lan, lavuk.” (hakaret değil) ile yukarıdaki cümle karşılaştırıldığında da görülür.

Aynı Ortam, Farklı Kelime: Hastane Örneği

Bağlamın belirleyici olduğunu söylerken, kelimenin kendi niteliğinin önemsiz olduğu sonucu çıkarılmamalıdır. Bunu en iyi, aynı ortamda geçen iki karar gösterir. Her ikisinde de olay bir hastanede, muhatap bir sağlık çalışanı, fail ise sinirlenmiş bir hasta veya yakınıdır:

Söz	Sonuç	Karar
”Terbiyesiz” (doktora)	Kaba ve nezaket dışı hitap → hakaret değil	4. CD, E. 2021/9357, K. 2023/17121
”Geri zekalı, aptal, salak” (hemşireye)	Hakaret suçu oluşur; beraat bozuldu	2. CD, E. 2011/27274, K. 2013/11454

Ortam aynı, taraflar benzer, öfke aynı. Değişen tek şey sözün niteliğidir: “terbiyesiz” bir azarlamadır; “geri zekalı, aptal, salak” ise kişiye doğrudan küçük düşürücü bir sıfat yükler.

Buradan çıkan pratik ölçüt şudur: Söz, karşınızdakinin davranışını mı yeriyor, yoksa kişiliğine bir eksiklik mi yüklüyor? Birincisi çoğunlukla kaba söz, ikincisi çoğunlukla hakarettir.

Beddua ve Küfür Aynı Şey mi?

Hayır. Ceza Genel Kurulu bedduayı ayrı bir kategori olarak ele almıştır. Oğlu memurluk mülakatında elenen bir baba, Adalet Bakanlığı’na yazdığı dilekçede “haksızlığı yapanın Allah belasını versin”, “ömür boyu sürünsün” türü ifadeler kullanmıştır. Başsavcılık bunların hakaret olduğu görüşüyle itiraz etmiş, Kurul itirazı reddetmiştir:

“beddua niteliğinde, nezaket dışı, kaba ve rahatsız edici sözler ise de, komisyon üyelerinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnadı içermemesi ve sövme fiilini de oluşturmaması nedeniyle hakaret suçunun kanuni unsurlarının gerçekleşmediği kabul edilmelidir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2014/785, K. 2017/34, T. 31.01.2017 — itirazın reddi, oy çokluğuyla)

Mantık nettir: beddua bir dilek ifade eder; kişiye somut bir fiil veya olgu isnat etmez ve bir sövme değildir. Bu nedenle TCK 125’in aradığı iki seçimlik hareketten hiçbirine girmez.

Daireler bu ölçütü bir kural cümlesine dönüştürmüştür. Polis memurlarına “Allah belanızı versin” diyen sanığın mahkûmiyetini bozan karar şöyle der:

“Beddua niteliğinde sözler ise hakaret suçunu oluşturmaz.”

(Yargıtay 18. Ceza Dairesi, E. 2018/3482, K. 2019/5411, T. 20.03.2019 — bozma)

Buna karşılık küfür, sövme seçimlik hareketi kapsamında değerlendirilir ve kural olarak hakaret suçunu oluşturur. Beddua ile küfrü aynı torbaya koymak, bu ayrımı gözden kaçırmak olur.

Kaba Söz, Ağır Eleştiri ve Hakaret

Yargıtay kararlarında sürekli tekrarlanan üç kategori vardır ve ceza sonucu bakımından ilk ikisi ile üçüncüsü arasında keskin bir fark bulunur:

Kategori	Örnek nitelendirme	Sonuç
Kaba söz / nezaket dışı hitap	”Terbiyesiz”, “Dengesiz”, “Kes lan!”	Suç oluşmaz
Ağır eleştiri / rahatsız edici söz	Kamu görevlisinin işini yapmadığına dair sert ifadeler	Suç oluşmaz
Somut fiil/olgu isnadı veya sövme	”Gerizekalı”, “cebinizi dolduruyorsunuz”	Hakaret suçu oluşur

Sınır, kelimenin sertliğinde değil, niteliğindedir: söz bir yakınma, sitem veya eleştiri mi taşıyor, yoksa kişiye küçük düşürücü bir sıfat/olgu mu yüklüyor?

Siyasetçiye ve Kamu Görevlisine Söylenen Sözler

Burada iki karşıt eğilim aynı anda işler.

Siyasetçiler daha fazla hoşgörü göstermek zorundadır. Sosyal medyada bir ilçe belediye başkanı hakkında “vasıfsız, cahil herifleri başkan yaparsan budur” diyen sanığın mahkûmiyeti bozulmuştur:

“Sanığın, ilçe belediye başkanına yönelik sarf ettiği kaba hitap tarzı niteliğindeki sözlerinin, siyasetçilerin eleştirilere özel kişilerden daha fazla hoşgörü göstermesi gerekliliği de dikkate alındığında muhatabının onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta olmaması nedeniyle katılana yönelik hakaret suçunun unsurlarının oluşmadığı gözetilmeden, mahkumiyet kararı verilmesi,”

(Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/8577, K. 2023/16952, T. 06.04.2023 — bozma, oy birliğiyle)

Buna karşılık kamu görevlileri görev başındayken sözlü saldırıya karşı korunur. Ceza Genel Kurulu, kamu görevlisine görevinden dolayı hakaretin nitelikli hâl olduğunu (TCK 125/3-a) hatırlatarak dengeyi şöyle kurar:

“Kamu görevlilerinin, görevlerini yerine getirirken fonksiyonlarını etkilemeyi ve saygınlıklarına zarar vermeyi amaçlayan aşağılayıcı saldırılara karşı korunmaları zorunlu olmakla birlikte, demokratik bir hukuk devletinde, kamu görevini üstlenenleri denetlemek, faaliyetlerini değerlendirmek ve eleştirmek de kaynağını Anayasadan alan düşünceyi açıklama özgürlüğünün sonucudur.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/848, K. 2018/312, T. 26.06.2018 — oy çokluğuyla)

Ayrım şudur: görevi eleştirmek korunur, kişiyi küçük düşürmek korunmaz. Kamu görevlisine hakaret ayrıca şikâyete tabi değildir ve cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.

Dilekçe ve Duruşmada Söylenen Sözler

Dilekçelerdeki sert ifadeler ayrı bir korumadan yararlanır: iddia ve savunma dokunulmazlığı (TCK 128). Koruma için iki şart birlikte aranır. İsnat gerçek ve somut vakıalara dayanmalı ve uyuşmazlıkla bağlantılı olmalıdır.

Ceza Genel Kurulu, dilekçesinde hâkimin taraflı olduğunu ve davayı incelemeye yetecek mesleki bilgiye sahip olmadığını yazan avukat hakkında suçun oluşmadığına karar vermiştir:

“Sanığın suç kastı ile hareket etmediğine ve dilekçedeki ifadelere yalnızca dava konusuyla sınırlı olarak yer verdiğine dair savunması ile suça konu dilekçenin bütünlüğü ve yazılış amacı birlikte gözetildiğinde kullanılan ifadeler nezaket dışı, kaba, rahatsız edici ve ağır eleştiri niteliğinde ise de TCK’nın 128. maddesindeki iddia ve savunma dokunulmazlığı kapsamında değerlendirilmesi gereken bu ifadelerin mahkeme hâkiminin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnadı içermemesi ve sövme fiilini de oluşturmaması nedeniyle hakaret suçunun kanuni unsurlarının gerçekleşmediği kabul edilmelidir.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/537, K. 2021/706, T. 29.12.2021 — itirazın kabulü, oy çokluğuyla)

Karara altı üye karşı oy kullanmıştır. Bu, sınırın ne kadar tartışmalı olduğunu gösterir: dilekçede dava konusuyla sınırlı kalmak, en güvenli çizgidir. Davayla ilgisi olmayan ve hiçbir olguya dayanmayan sövme nitelikli ifadeler bu korumanın dışındadır.

Sosyal Medya Yorumları

Sosyal medyada söylenen sözler için ayrı bir “hakaret sayılmayan kelimeler” listesi yoktur; aynı üç süzgeç işler. Ancak iki fark vardır:

• Aleniyet. Paylaşım herkese açıksa hakaretin alenen işlenmesi söz konusu olur ve ceza altıda bir oranında artırılır (TCK 125/4).
• İsim yazılmamış olması kurtarmaz. Kime yöneldiği duraksamaya yer bırakmıyorsa mağdur belirlenmiş sayılır (TCK 126).

Yukarıdaki “vasıfsız, cahil herifler” kararı da bir sosyal medya iletisine ilişkindir ve sözlerin kaba bulunmasına rağmen suç oluşmadığı sonucuna varılmıştır; çünkü muhatap bir siyasetçidir ve söz, kişiye somut bir olgu yüklemekten çok bir değerlendirme niteliğindedir.

Sık Yapılan Hatalar

1. “Şu kelime hakaret değildir” listelerine güvenmek. Ölçüt nispidir; aynı kelime başka bir olayda suç olabilir.
2. Kaba sözü suç sanmak. Nezaket dışı her ifade cezalandırılmaz; rencide edici boyut aranır.
3. Bedduayı küfürle karıştırmak. Beddua isnat da sövme de değildir; küfür sövme kapsamındadır.
4. Karşı tarafın sözü hakaret değilse hiçbir sonuç doğmayacağını sanmak. O söz “haksız fiil” sayılabilir ve size TCK 129/1 uygulanabilir.
5. Siyasetçiye söylenen her sözün serbest olduğunu sanmak. Hoşgörü sınırı geniştir ama sınırsız değildir; küçük düşürücü isnat yine suçtur.
6. Dilekçede dava konusunu aşmak. İddia ve savunma dokunulmazlığı yalnız uyuşmazlıkla bağlantılı ve somut vakıalara dayanan ifadeleri korur.
7. Ekran görüntüsü almadan şikâyet etmek. Silinen paylaşım ispat sorunu doğurur.

Özet

• Hakaret sayılmayan kelimelerin kesin listesi yoktur. Ceza Genel Kurulu’nun ölçütü nispidir: zamana, yere ve duruma göre değişir.
• Suç yalnız iki seçimlik hareketle işlenir: somut fiil/olgu isnadı veya sövme. Kaba söz, nezaket dışı hitap ve ağır eleştiri bunların dışındadır.
• Yargıtay somut olaylarda “terbiyesiz”, “dengesiz”, “kes lan”, “lavuk”, beddua ve siyasetçiye yönelik sert eleştirileri hakaret saymamıştır. Hatta rüşvet isnadı bile bir olayda “ağır eleştiri” sayılmıştır.
• Aynı Yargıtay, “geri zekalı, aptal, salak”, “gerizekalı”, “şerefsiz, namussuz”, küfür ve sövme içeren ifadeleri hakaret saymıştır.
• Aynı kelime, farklı sonuç: “Kes lan!” hakaret sayılmamış; “Özür diliyor ya lan adam, s…tir git” hakaret sayılmıştır. Farkı yaratan “lan” değil, cümlenin taşıdığı sövmedir.
• Aynı ortam, farklı kelime: hastanede “terbiyesiz” hakaret değil; aynı ortamda “geri zekalı, aptal, salak” hakarettir. Ölçüt: söz davranışı mı yeriyor, yoksa kişiliğe eksiklik mi yüklüyor?
• Çekirdek örnek: aynı sanığın aynı gece söylediği iki söz kümesinden biri kaba söz, diğeri hakaret sayılmıştır.
• Karşı tarafın sözü hakaret olmasa bile haksız fiil sayılabilir ve TCK 129/1 uygulanabilir.

Her dosya kendi olgularıyla değerlendirilir. Bu yazıdaki kararlar, benzer olgulara sahip dosyalarda başvurulabilecek bir çerçevedir; sizin dosyanızdaki sözler, ortam ve deliller farklı bir sonuca götürebilir.

İlgili yazılar: Hakaret Suçu ve Cezası (TCK 125) · İftira Suçu Nedir? Cezası — TCK 267. Madde