İşyerinde Kamera Kaydı Hukuka Uygun mu?

Kısa Cevap

İşyerinde kamera kaydı almak her durumda yasak değildir; fakat işverenin mülkiyet ve yönetim hakkı, çalışanı sınırsız biçimde izleme yetkisi vermez. Kamera kullanımının hukuka uygunluğu; izleme amacı, KVKK’daki işleme şartı, kameranın yeri ve açısı, kaydın ses içerip içermediği, çalışanların bilgilendirilmesi, saklama süresi ve kayda kimlerin eriştiği birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Güvenlik amacıyla giriş kapısını gören sınırlı bir kamera ile çalışanın masasını bütün gün yakın planda izleyen ve konuşmaları da kaydeden sistem aynı değildir. İlk uygulama şartları varsa ölçülü kabul edilebilirken ikincisi, amacı aşan sürekli gözetim niteliği taşıyabilir.

Bu Durumda mısınız?

• İşyerine kamera kurmak istiyor, hangi alanların izlenebileceğini araştırıyorsunuz.
• Çalıştığınız yerde kameraların ses de kaydettiğinden şüpheleniyorsunuz.
• Kamera bulunduğu hâlde size amaç, saklama süresi veya hukuki sebep bildirilmedi.
• Bir kamera görüntüsü disiplin işlemi ya da fesih gerekçesi olarak kullanıldı.
• Eski kayıtların ne kadar süre tutulabileceğini veya kimlerle paylaşılabileceğini öğrenmek istiyorsunuz.
• Yüz tanıma ya da biyometrik giriş sistemiyle sıradan güvenlik kamerası arasındaki farkı merak ediyorsunuz.

İşyerinde Kamera Kaydı Hangi Şartlarda Hukuka Uygundur?

Kamera görüntüsü, belirli veya belirlenebilir kişiyi gösterdiğinde kişisel veri işleme faaliyeti doğurur. Bu nedenle yalnız kameranın satın alınması ve duvara asılması değil; görüntünün elde edilmesi, canlı izlenmesi, kaydedilmesi, saklanması, kopyalanması ve paylaşılması da ayrı ayrı tasarlanmalıdır.

KVKK m.4, bütün kişisel veri işleme faaliyetlerine uygulanacak temel sınırı şöyle kurar:

Kişisel verilerin işlenmesinde aşağıdaki ilkelere uyulması zorunludur: a) Hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun olma. b) Doğru ve gerektiğinde güncel olma. c) Belirli, açık ve meşru amaçlar için işlenme. ç) İşlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma. d) İlgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilme.

(6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.4/2)

Buradan işyeri kamerası için altı soruluk bir test çıkar:

1. Amaç belirli mi? “Güvenlik” denilerek bütün çalışma alanlarının sürekli izlenmesi yeterli bir açıklama değildir. Hangi riskin önlenmek istendiği belirlenmelidir.
2. Kamera gerekli mi? Aynı amaç kartlı geçiş, alarm, kilit, aydınlatma veya yalnız giriş noktasını gören daha dar bir açıyla sağlanabiliyorsa daha yoğun izleme savunulamaz.
3. Kapsam sınırlı mı? Kamera yalnız riskli alanı mı, yoksa çalışanların bütün gün bulunduğu alanı mı görüyor? Yakınlaştırma ve hareket takibi gibi özellikler gerekli mi?
4. Hukuki sebep var mı? Her kamera faaliyeti için KVKK m.5’teki şartlardan hangisine dayanıldığı somut olarak gösterilmelidir.
5. Çalışan bilgilendirildi mi? Aydınlatma, işleme başlamadan veya veri elde edilirken yapılmalıdır.
6. Kayıt yaşam döngüsü yönetiliyor mu? Saklama süresi, yetkili kişiler, kopyalama, olay anında dışa aktarma ve imha usulü önceden belirlenmelidir.

Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 24.08.2023 tarihli ve 2023/1461 sayılı kararında ihtiyaç ve alternatif yöntem testi şu ifadeyle kurulmuştur:

Kameralar vasıtasıyla alınan görüntü kaydının her durumda meşru bir gereklilik teşkil etmediği, bu yolla kişisel veri işleme faaliyetinin Kanun’a uygun olması için görüntü kaydının alınmasını gerektiren amaca makul başka türlü yöntemlerle ulaşmanın mümkün olmaması gerektiği, kaydın alınmasını gerektiren sebebin kişilerin temel hak ve özgürlükleri ile çatışması halinde üstün tutulacak bir menfaate işaret etmesi gerektiği,

(Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 24.08.2023 tarihli ve 2023/1461 sayılı karar)

Bu yaklaşım “kamera güvenlik içindir” cümlesini başlangıç noktası yapar, sonuç değil. Veri sorumlusu neden kamera gerektiğini ve neden daha dar bir çözümün yeterli olmadığını gösterebilmelidir.

Kamera İçin Açık Rıza Almak Zorunlu mu?

KVKK m.5’in ilk fıkrası açık rızayı genel kural olarak düzenler; ikinci fıkra ise rıza aranmaksızın işleme yapılabilecek şartları sayar. İşyeri kamerası bakımından uygulamada özellikle hukuki yükümlülük, bir hakkın tesisi veya korunması ve temel haklara zarar vermemek kaydıyla meşru menfaat şartları tartışılır. Fakat “işverenin meşru menfaati var” demek tek başına yeterli değildir. Menfaatin gerçek, güncel ve belirli olması; işlemenin bu menfaat için zorunlu olması ve çalışanın temel haklarının daha ağır basmaması gerekir.

İş ilişkisinde rıza ayrıca dikkatle ele alınmalıdır. Çalışanın işverene ekonomik ve örgütsel bağımlılığı, “kabul etmezsem işimi kaybeder miyim?” baskısı yaratabilir. Bu nedenle gerçekte başka bir işleme şartına dayanan rutin gözetimi, yalnız imzalatılan genel bir rıza formuyla hukuka uygun hâle getirmek mümkün değildir. Rıza kullanılacaksa belirli, bilgilendirmeye dayalı ve özgür iradeyle açıklanmış olmalıdır.

Çalışana Haber Vermeden Kamera Kaydı Yapılabilir mi?

Olağan ve sürekli işyeri gözetiminde çalışan, KVKK m.10 uyarınca bilgilendirilmelidir. Kanun asgari unsurları birebir sayar:

Kişisel verilerin elde edilmesi sırasında veri sorumlusu veya yetkilendirdiği kişi, ilgili kişilere; a) Veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliği, b) Kişisel verilerin hangi amaçla işleneceği, c) İşlenen kişisel verilerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, ç) Kişisel veri toplamanın yöntemi ve hukuki sebebi, d) 11 inci maddede sayılan diğer hakları, konusunda bilgi vermekle yükümlüdür.

(6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.10)

Kapıya “Bu işyeri kamerayla izlenmektedir” etiketi asmak faydalı bir ilk katmandır; ancak veri sorumlusunun kimliği, hukuki sebep, aktarım ve haklar gibi bütün unsurları tek başına karşılamaz. Katmanlı aydınlatma yapılabilir: kısa kamera levhası, ayrıntılı metne kolay erişim ve çalışanlara ayrıca tebliğ edilen işyeri kamera politikası birlikte kullanılabilir.

Kurulun 2023/1461 sayılı kararındaki ayrım bu noktada nettir:

aydınlatma yükümlülüğünün gerek açık rızadan gerekse de Kanun’daki diğer kişisel veri işleme şartlarından bağımsız olarak yerine getirilmesi gereken bir yükümlülük olduğu

(Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 24.08.2023 tarihli ve 2023/1461 sayılı karar)

Bu nedenle açık rıza gerekmeyen bir kamera kaydında bile aydınlatma atlanamaz. Aydınlatma ile rızanın farklarını KVKK aydınlatma yükümlülüğü yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Gizli kamera ise olağan çalışma düzeninin aracı hâline getirilemez. Somut ve ciddi bir şüphe, sınırlı süre, sınırlı kişi ve alan, başka yöntemlerin yetersizliği gibi unsurlar bulunmadan yürütülen gizli gözetim; mahremiyet ve veri koruma bakımından ağır bir müdahale oluşturur. Böyle bir kayıt planlanmadan veya bir uyuşmazlıkta kullanılmadan önce somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.

Kamera Nereye Konulabilir, Hangi Alanlar İzlenemez?

Kameranın varlığı kadar gördüğü alan önemlidir. Giriş-çıkış kapısı, kasa, depo girişi veya güvenlik riski bulunan ortak geçiş alanıyla; çalışanın masasını, mola alanını veya kişisel kullanım alanını kesintisiz gösteren açı aynı ölçüde müdahale oluşturmaz.

Kişinin mahremiyet beklentisinin en yüksek olduğu tuvalet, duş ve soyunma alanlarında kamera kullanımı kural olarak savunulamaz. Dinlenme, ibadet, sağlık hizmeti veya sendikal faaliyete ayrılan alanlarda da çok daha sıkı bir gereklilik ve ölçülülük incelemesi gerekir. Kamera açısı riskli bölgeyle sınırlandırılabiliyorsa komşu masa, ekran, pencere veya özel alanlar maskelenmelidir.

Türk Borçlar Kanunu m.417, işverenin çalışan kişiliğini koruma borcunu açıkça düzenler:

İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.

(6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.417/1)

Dolayısıyla güvenlik tedbiri işçinin güvenliğini koruyabilir; fakat aynı tedbir, kapsamı genişledikçe işçinin kişiliğine yönelik bir müdahaleye dönüşebilir. Uygun çözüm, bu iki menfaati kamera bazında dengelemektir.

Ses Kaydı Alan Kamera Daha mı Risklidir?

Evet. Görüntü bir kişinin nerede bulunduğunu ve ne yaptığını gösterebilir; ses kaydı ise konuşmanın içeriğini, üçüncü kişilere ait bilgileri ve çalışanın özel iletişimini de yakalayabilir. Güvenlik amacı görüntüyle karşılanabiliyorsa mikrofondan sürekli ses almak ek ve ağır bir veri işleme faaliyetidir.

Kurulun 2023/1461 sayılı kararında bu ayrım şöyle ifade edilmiştir:

Halihazırda kamera ile görüntü kaydı alınması güvenliği sağlama amacı ile bağdaşmakta ve bu amacı gerçekleştirmeye yeterli olmakta iken ilaveten ses kaydı alınmasında veri sorumlusunun meşru menfaati bulunmadığı, zira zorunluluk arz etme ve kişisel veri işlenmeksizin başkaca bir yol ve yöntemle bu yararın ortaya çıkmasının mümkün olmaması şartının ortadan kalktığı,

(Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 24.08.2023 tarihli ve 2023/1461 sayılı karar)

Kurul, aynı kararda ölçülülük değerlendirmesini ilgili kişinin beklentisi üzerinden de kurmuştur. Güvenlik gerekçesinin yaygın kabul görmesi, aynı gerekçenin ses kaydına genişletilmesini meşru kılmaz:

güvenlik gerekçeleri ile kamera kaydı alınmasının yaygın bir uygulama olduğu ancak aynı gerekçe ileri sürülerek ses kaydı alınmasının, kişisel verisi işlenen ilgili kişilerin makul beklentilerinin ötesinde olduğu,

(Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 24.08.2023 tarihli ve 2023/1461 sayılı karar)

Bu ölçüt işverene somut bir soru bırakır: çalışanın ya da ziyaretçinin o alana girerken konuşmasının kaydedildiğini beklemesi makul mü? Görüntü kaydında bu beklenti tabela ve aydınlatma ile kurulabilirken, sürekli ses kaydında aynı beklenti kurulamaz; bu nedenle ses kaydı ayrı ve daha ağır bir gerekçe ister.

Bu nedenle cihazda mikrofon bulunması, ses özelliğinin açık bırakılması için hukuki gerekçe değildir. Görüntü yeterliyse ses kapatılmalı; canlı izleme yeterliyse kayıt almama seçeneği de değerlendirilmelidir. Gizli ses kayıtlarının delil niteliği ve ceza hukuku sınırı için ses kaydı ve WhatsApp yazışması delil olur mu yazısına bakabilirsiniz.

Kamera Kayıtları Kaç Gün Saklanabilir?

Her işyeri ve her kamera için geçerli tek bir saklama günü yoktur. KVKK m.4/2-d, verinin ilgili mevzuatta öngörülen veya işleme amacı için gerekli olan süre kadar muhafaza edilmesini ister. Bazı sektörlerde özel mevzuat kamera ve saklama konusunda ayrı kural getirebilir; bu kurallar bütün işyerlerine genellenemez.

Süre belirlenirken şu unsurlar kayda alınmalıdır:

• Kameranın amacı ve kapsadığı risk,
• Bir olayın olağan olarak ne kadar sürede fark edildiği,
• İşyeri ve sektör için özel bir saklama yükümlülüğü bulunup bulunmadığı,
• Kayıtların üzerine otomatik yazma veya güvenli imha yöntemi,
• Bir olay nedeniyle ayrılan kayıtların hangi hukuki süreç sonuna kadar tutulacağı.

“Depolama alanı yettiği sürece” veya “ileride lazım olabilir” gerekçesi süresiz saklamayı haklı kılmaz. Saklama süresi dolduğunda kayıtlar uygulanabilir imha politikasına göre silinmeli, yok edilmeli veya anonim hâle getirilmelidir. Belirli bir olay kaydı hukuki talep için ayrılıyorsa, bu kayıt genel havuzdan kontrollü biçimde ayrılmalı ve erişim izi tutulmalıdır.

Kayıtlara Kimler Erişebilir ve Kayıtlar Paylaşılabilir mi?

KVKK m.12 uyarınca veri sorumlusu, kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve erişilmesini önlemek, verilerin korunmasını sağlamak için uygun teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır. Kamera sistemi bakımından bu yükümlülük yalnız cihaz şifresi koymakla bitmez.

Asgari uygulama başlıkları şunlardır:

• İzleme ve dışa aktarma yetkisini görevle sınırlamak,
• Ortak kullanıcı hesabı yerine kişiye bağlı erişim kullanmak,
• Erişim ve kopyalama hareketlerini kaydetmek,
• Kayıt cihazını ve ağ bağlantısını yetkisiz erişime karşı korumak,
• Telefonla ekran görüntüsü alma veya mesajlaşma uygulamasıyla paylaşma gibi kontrolsüz kopyaları engellemek,
• Hizmet alınan güvenlik şirketi ve bulut sağlayıcısıyla veri işleme sorumluluklarını düzenlemek,
• Kolluk, mahkeme, sigorta veya üçüncü kişi taleplerini ayrı bir hukuki dayanakla değerlendirmek.

Bir hırsızlık anını gösteren kaydın yetkili makama verilmesi ile çalışanların görüntülerinin şirket içi mesaj grubunda paylaşılması aynı değildir. Kayıt, elde edilme amacı dışında kullanılacak veya üçüncü kişiye aktarılacaksa bunun ayrıca hukuki dayanağı bulunmalıdır.

Kamera Kaydı İşten Çıkarma veya Disiplin İşleminde Kullanılabilir mi?

Bir kaydın varlığı iki ayrı soruyu gündeme getirir:

1. Kayıt hukuka uygun elde edildi mi? Amaç, işleme şartı, aydınlatma, ölçülülük ve güvenlik şartları incelenir.
2. Kayıt iddia edilen davranışı gerçekten ispatlıyor mu? Görüntünün tarihi, saati, bütünlüğü, olay öncesi ve sonrası, kişinin teşhisi ve diğer deliller değerlendirilir.

Sessiz bir görüntü, kişilerin ne söylediğini kanıtlamaz. Kesilmiş bir görüntü, olayın başlangıcını göstermeyebilir. Kayıt cihazındaki saat yanlış olabilir veya dışa aktarılan dosyanın bütünlüğü tartışılabilir. Bu nedenle kamera kaydı, hukuka uygun olsa bile fesih sebebini kendiliğinden kesinleştirmez.

İş Kanunu m.75 de işverenin işçi hakkında edindiği bilgileri kullanma sınırını düzenler:

İşveren, işçi hakkında edindiği bilgileri dürüstlük kuralları ve hukuka uygun olarak kullanmak ve gizli kalmasında işçinin haklı çıkarı bulunan bilgileri açıklamamakla yükümlüdür.

(4857 sayılı İş Kanunu m.75/2)

Dolayısıyla güvenlik amacıyla toplanmış kaydın performansı sürekli puanlamak, çalışanı küçük düşürmek veya ilgisiz bir amaçla paylaşmak için kullanılması ayrıca hukuka aykırılık doğurabilir.

Çalışan Kamera Kaydı Hakkında Ne Yapabilir?

Çalışan önce hangi kameranın kendisini hangi kapsamda kaydettiğini, veri sorumlusunun kim olduğunu ve aydınlatma metnini belirlemelidir. Ardından KVKK m.11 kapsamındaki hakları yönünden veri sorumlusuna başvurabilir. Başvuruda genel bir itiraz yerine şu somut noktalar sorulabilir:

• Görüntünün hangi amaç ve hukuki sebeple işlendiği,
• Ses kaydı veya yüz tanıma özelliğinin açık olup olmadığı,
• Saklama süresi ve sürenin nasıl belirlendiği,
• Kayıtlara erişen kişi veya alıcı grupları,
• Belirli bir kaydın paylaşılıp paylaşılmadığı,
• Süresi dolan kayıtların hangi yöntemle imha edildiği.

Başvuru yöntemi ve sonraki adımlar için veri sorumlusuna KVKK başvurusu rehberimizi kullanabilirsiniz. Kayıt özel hayat alanına giriyor, hukuka aykırı biçimde ifşa ediliyor veya başka bir suç şüphesi doğuruyorsa veri koruma başvurusundan farklı hukuki yollar da gündeme gelebilir; özel hayatın gizliliğini ihlal yazımız bu ayrımı ele alır.

İşveren İçin Kamera Uyum Kontrol Listesi

• Her kamera için amacı ve gördüğü alanı envantere yazın.
• Aynı amaca daha az müdahaleci bir yöntemle ulaşılıp ulaşılamayacağını belgeleyin.
• KVKK m.5’teki hukuki sebebi kamera faaliyeti bazında belirleyin.
• Kameranın açı, yakınlaştırma, ses ve hareket takibi özelliklerini ihtiyaçla sınırlandırın.
• Kısa levha ile ayrıntılı çalışan aydınlatmasını birlikte tasarlayın.
• Saklama süresini gün olarak belirleyip gerekçesini kayda alın; otomatik silmeyi test edin.
• İzleme, dışa aktarma ve paylaşma yetkilerini ayırın; erişim kayıtlarını tutun.
• Olay kaydının genel havuzdan nasıl ayrılacağını ve ne zaman imha edileceğini belirleyin.
• Kamera yeri veya kullanım amacı değiştiğinde değerlendirmeyi ve aydınlatmayı yenileyin.
• Yüz tanıma gibi biyometrik analiz varsa bunu sıradan kamera kaydıyla aynı değerlendirmeye tabi tutmayın.

Özet

• İşyerinde kamera kullanımı otomatik olarak yasak veya serbest değildir.
• Amaç belirli ve meşru; kayıt bu amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olmalıdır.
• KVKK m.5’te gerçek bir işleme şartı bulunmalı; genel bir rıza formuna dayanılmamalıdır.
• Aydınlatma, açık rızadan ve diğer hukuki sebeplerden bağımsız bir yükümlülüktür.
• Kamera konumu ve açısı mahremiyet beklentisine göre sınırlandırılmalıdır.
• Görüntü yeterliyken sürekli ses kaydı almak ölçülülüğe aykırı olabilir.
• Her işyerine uygulanan tek bir saklama günü yoktur; süre amaç ve varsa özel mevzuatla gerekçelendirilmelidir.
• Kayda erişim, kopyalama ve paylaşma yetkileri sınırlandırılmalı ve izlenebilir olmalıdır.
• Bir görüntünün hukuka uygun elde edilmesi ile iddia edilen davranışı ispatlaması farklı sorulardır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Kamera sisteminin hukuka uygunluğu; işyerinin niteliği, kameranın teknik özellikleri, kayıt alanı, amaç ve somut olayın koşullarına göre ayrıca değerlendirilmelidir.