E-Tespit Nedir, Nasıl Yapılır?

Kısa Cevap

E-Tespit, internetteki bir sayfa, paylaşım, ilan veya benzeri verinin belirli bir andaki hâlini noterlik sistemi üzerinden kayda alma işlemidir. İnternet verisi Türkiye Noterler Birliği Bilişim Sistemi (TNBBS) kullanılarak tespit edilir; işlem bir noter tutanağına bağlanır ve elektronik arşivde saklanır.

En önemli sınır şudur: E-Tespit, ekranda o anda ne görüldüğünü belgeler. İçeriği kimin yayımladığını, iddianın doğru olduğunu veya bir hakkın ihlal edildiğini tek başına kesinleştirmez. Bu sonuçlar, uyuşmazlıktaki diğer delillerle birlikte mahkeme tarafından değerlendirilir.

Bu Durumda mısınız?

• İnternetteki bir ilan, fiyat, açıklama veya paylaşımın kısa süre içinde değişebileceğini düşünüyorsunuz.
• Bir web sayfası, haber, yorum ya da sosyal medya içeriğini tarihli biçimde kayda almak istiyorsunuz.
• Sadece ekran görüntüsünün sonradan kaynağı veya tarihi yönünden tartışılmasından endişe ediyorsunuz.
• Fikrî hak, haksız rekabet, tüketici, iş veya kişilik hakkı uyuşmazlığında çevrim içi içeriği belgelemek istiyorsunuz.
• Mahkemeden delil tespiti ile noter E-Tespit işlemi arasında hangi yolun uygun olduğunu araştırıyorsunuz.

E-Tespit Nedir?

Noterlerin genel tespit yetkisi 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 61. maddesine dayanır:

Noterler bir şeyin veya bir yerin hal ve şeklini, kıymetini, ilgili şahısların kimlik ve ifadelerini tespit ederler ve davet edildiklerinde piyango ve özel kuruluşların kur’a, seçim ve toplantılarında hazır bulunarak durumu belgelendirirler.

(1512 sayılı Noterlik Kanunu m.61)

Elektronik ortamdaki verilerin tespiti ise Kanun’un 198/A maddesinde açıkça düzenlenmiştir:

Ayrıca 61 inci maddede düzenlenen tespit işleri güvenli elektronik imza ile elektronik ortamda da yapılabileceği gibi aynı usulle elektronik ortamdaki durum, görüntü, işlem veya benzeri her türlü verinin tespiti de yapılabilir.

(1512 sayılı Noterlik Kanunu m.198/A)

Yönetmelik, bu işlemin ne anlama geldiğini daha ayrıntılı tarif eder:

Bir donanımdaki veya internet ortamındaki verinin tespiti işlemi ile o verinin belirli bir anda ya da zaman aralığında o anki veya zaman aralığındaki hâlinin değişmez olarak belirlenmesi, tekrar edilebilir hâlde tutulması ve saklanması anlaşılır.

(KKY107245 m.5/6-a)

Dolayısıyla E-Tespit, sıradan biçimde ekranı fotoğraflamaktan ibaret değildir. Sistem üzerinden erişilen verinin, belirli zamanla ilişkilendirilerek noterlik işlemi hâline getirilmesi amaçlanır.

E-Tespit Nasıl Yapılır?

Başvuru, Türkiye Noterler Birliğinin e-Devlet üzerindeki E-Tespit hizmetinden başlatılır. Hizmet sayfası; e-Devlet şifresi, mobil imza, elektronik imza, T.C. kimlik kartı ve internet bankacılığı ile giriş seçeneklerini gösterir. Sisteme giriş yöntemi ile noterlik işleminin güvenli elektronik imza kuralları aynı konu değildir; işlem türünün gerektirdiği imza ve tamamlama yöntemi ayrıca uygulanır.

Uygulamadaki temel akış şöyledir:

1. Tam internet adresini hazırlayın. Yalnız ana sayfayı değil, içeriğin doğrudan bulunduğu URL’yi belirleyin.
2. E-Tespit hizmetine giriş yapın. Tespit edilmesini istediğiniz internet adresini ve sistemin istediği başvuru bilgilerini girin.
3. Tespit kapsamını kontrol edin. Yorum dizisi, devam sayfası, açılır alan veya birden fazla URL varsa her birinin gerçekten kayda girip girmediğini denetleyin.
4. Noter seçimini yapın. Yönetmelik m.8/3, başvuru sahibine istediği noteri seçme; seçilmiş bir noter yoksa en yakın noterleri bulma imkânı verilmesini öngörür.
5. Noterlikte işlemi tamamlayın. Tutanak noterliğin çalışma saatlerinde düzenlenir. Ücret ve diğer giderler işlem sırasında güncel tarifeye göre gösterilir.
6. Tutanağı ve başvuru bilgilerini saklayın. Tespitin hangi URL’yi, hangi kapsamda ve hangi zamanda içerdiğini dosyanızdaki diğer delillerle eşleştirin.

Portalın ekran adları ve ara adımları zaman içinde değişebilir. Bu nedenle eski bir ekran görüntüsündeki düğme adına değil, e-Devlet E-Tespit hizmetindeki güncel yönlendirmelere göre ilerlemek gerekir.

Hangi İnternet İçerikleri Tespit Edilebilir?

Yönetmelik m.5/6-c, internet ortamındaki verinin TNBBS kullanılarak tespit edileceğini söyler. Bu çerçevede sistemin erişebildiği web sayfası, çevrim içi ilan, haber, ürün açıklaması, fiyat, herkese açık paylaşım veya yorum tespitin konusu olabilir.

Fakat “internette bulunuyor” olmak, her içeriğin aynı biçimde tespit edilebileceği anlamına gelmez:

• İçerik kullanıcı girişi istiyorsa sistem dışarıdan aynı ekrana erişemeyebilir.
• Kişiye özel akışlar, geçici hikâyeler ve uygulama içi ekranlar teknik olarak farklı sonuç verebilir.
• Başkasına ait hesaba, cihaza veya kapalı alana yetkisiz erişim E-Tespit işlemiyle hukuka uygun hâle gelmez.
• Video, uzun yorum dizisi veya etkileşimli sayfada yalnız görünen bölümün kayda alınması, içeriğin tamamını göstermeyebilir.

Bu nedenle başvurudan önce “hangi vakıayı hangi ekranla göstermek istiyorum?” sorusu cevaplanmalıdır. Aksi hâlde resmî bir tutanak elde edilmiş olsa bile uyuşmazlığın kritik kısmı tespit dışında kalabilir.

E-Tespit Ekran Görüntüsünden Farklı mıdır?

Ekran görüntüsü hızlıdır; ancak dosyanın ne zaman, hangi adresten ve hangi bağlamda oluşturulduğu tartışılabilir. E-Tespit ise internet verisini TNBBS üzerinden belirli bir zamanla ilişkilendirir, noterlik tutanağına bağlar ve elektronik arşivde saklar.

Yönetmelik m.14 bunu şöyle düzenler:

Bu Yönetmelik gereğince elektronik ortamda yapılan işlemlere ilişkin bilgi ve belgeler Noterlik Daireleri Arşiv Hizmetleri Hakkında Yönetmelik hükümlerine, iş sürekliliği ve bilgi güvenliğine ilişkin uluslararası kabul görmüş standartlara uygun olarak, yedekli ve güvenli bir şekilde TNBBS’de saklanır.

(KKY107245 m.14)

Bununla birlikte E-Tespit “her şeyi kesin ispatlayan” bir araç değildir. Örneğin bir isim ve fotoğrafın belirli bir sayfada görünmesi kayda alınabilir; fakat hesabı gerçekte kimin yönettiği ayrıca araştırılabilir. Aynı şekilde bir ürünün ilanda görünmesi, satışın gerçekleştiğini veya ilandaki her bilginin doğru olduğunu tek başına göstermez.

E-Tespit Kesin Delil midir?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.199, elektronik ortamdaki verileri “belge” kapsamında sayar. Noterlik tutanağı ayrıca resmî belge niteliği taşır; ancak ispat gücü tutanağın türüne ve noterin bizzat tespit ettiği hususun ne olduğuna göre değerlendirilir.

HMK m.204’teki ayrım önemlidir:

İlamlar ile düzenleme şeklindeki noter senetleri, sahteliği ispat olunmadıkça kesin delil sayılırlar.

İlgililerin beyanına dayanılarak noterlerin tasdik ettikleri senetlerle diğer yetkili memurların görevleri içinde usulüne uygun olarak düzenledikleri belgeler, aksi ispatlanıncaya kadar kesin delil sayılırlar.

(6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.204/1-2)

Bu hükümlerden “E-Tespit tutanağındaki her ifade, her uyuşmazlıkta tartışılamaz” sonucu çıkmaz. Tutanak öncelikle hangi içeriğin hangi zamanda sistemce görüldüğünü belgeler. İçeriğin yazarı, gerçeğe uygunluğu, hukuki nitelendirmesi ve zarar gibi diğer unsurlar ayrı deliller gerektirebilir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin E.2023/3828, K.2024/5950 sayılı kararında, dosyada E-Tespit tutanaklarının da bulunduğu bir marka uyuşmazlığı incelenmiş ve karar onanmıştır. Ancak Dairenin gerekçesi E-Tespiti her olayda tek başına yeterli sayan genel bir kural kurmaz. Bu kararın güvenli okuması, tutanağın diğer dosya malzemesiyle birlikte değerlendirilebildiğidir.

E-Tespit ile Mahkeme Delil Tespiti Arasındaki Fark

İki kurum aynı değildir:

Konu	E-Tespit	Mahkeme delil tespiti
Dayanak	Noterlik Kanunu m.61 ve m.198/A	HMK m.400 ve devamı
İşlemi yapan	Noter	Mahkeme
Tipik konu	İnternet verisinin mevcut hâli	Keşif, bilirkişi veya tanık gibi delil işlemi
Temel işlev	Görünen veriyi zamanında kayda almak	Kaybolma ya da ileride sunulamama riski taşıyan delili yargısal yolla korumak
Sonuç	Noterlik tutanağı	Mahkeme tespit dosyası ve ilgili delil işlemi

HMK m.401/2, bu ayrımı koruyarak “Noterlerin, 18/1/1972 tarihli ve 1512 sayılı Noterlik Kanunu uyarınca yapacağı vakıa tespitine ilişkin hükümler saklıdır” der. Mahkeme yolunun şartları ve görevli merci için delil tespiti nedir yazısına bakabilirsiniz.

Bir web sayfasının o anki görünümü amaçlanıyorsa E-Tespit uygun olabilir. Buna karşılık teknik inceleme, bilirkişi değerlendirmesi, karşı tarafın elindeki sistem kayıtlarının incelenmesi veya keşif gerekiyorsa mahkeme delil tespiti gündeme gelebilir. Seçim, elde edilmek istenen delilin niteliğine göre yapılmalıdır.

E-Tespit Yetkisiz Erişime İzin Verir mi?

E-Tespit, başvuru sahibine başkasının hesabına, cihazına veya kapalı bir sisteme girme yetkisi vermez. Yönetmelik m.5/6-b, veri bir donanımda bulunuyorsa tespitin ancak malikin ya da zilyedin rızasıyla noterlikte veya mahallinde yapılabileceğini düzenler. İnternet verisi bakımından da tespitin TNBBS kullanılarak yapılması gerekir (m.5/6-c).

Bu nedenle herkese açık bir sayfanın sistem üzerinden kayda alınması ile parola kırma, başkasının oturumunu kullanma veya özel yazışmaya izinsiz erişme aynı şey değildir. E-Tespit yalnız tespit usulünü sağlar; erişimi hukuka uygun hâle getiren bağımsız bir izin oluşturmaz. Elektronik yazışma ve kayıtların hukuka uygun elde edilmesi için ses kaydı ve WhatsApp yazışması delil olur mu yazısına bakabilirsiniz.

E-Tespit Ücreti Nasıl Belirlenir?

Yönetmeliğin 16. maddesine göre elektronik noterlik işlemlerinin ücretleri, Noterlik Kanunu’nun 112. maddesi uyarınca hazırlanan tarifede gösterilir. Tarifeler dönemsel olarak değişebildiği için internetteki eski sabit rakamlar yanıltıcı olabilir. İncelenecek veri miktarı, tutanak ve örnek gibi işlem kalemleri toplam gideri etkileyebilir; güncel tutar başvuru sırasında sistemden ve seçilen noterlikten doğrulanmalıdır.

Başvurmadan Önce Kontrol Listesi

• Tespit edilecek tam URL’yi kopyalayın; yalnız alan adını yazmayın.
• İçeriğin devam sayfası, görseli, videosu veya yorumları ayrı adresteyse bunları listeleyin.
• Tespitin göstereceği vakıayı tek cümleyle tanımlayın.
• İçeriğin herkese açık mı, giriş gerektiriyor mu olduğunu kontrol edin.
• Tespit numarası, noterlik tutanağı ve ödeme belgesini aynı dosyada saklayın.
• İçeriği yayımlayan kişinin kimliği, satış kaydı veya zarar gibi diğer unsurlar için ek delilleri belirleyin.
• İçerik çok hızlı değişiyorsa işlemi geciktirmeyin; fakat yetkisiz erişim veya ceza soruşturması tedbiri gerektiren alana girmeyin.

Özet

• E-Tespit, internet verisinin belirli bir andaki veya zaman aralığındaki hâlini TNBBS üzerinden noterlik işlemiyle kayda alır.
• Dayanağı Noterlik Kanunu m.61 ve m.198/A ile ilgili Yönetmeliğin 5. maddesidir.
• Başvuru e-Devlet üzerindeki Türkiye Noterler Birliği E-Tespit hizmetinden başlatılır; tutanak noterliğin çalışma saatlerinde düzenlenir.
• Tutanak, görünen içeriği ve zamanı belgelemeyi amaçlar; yazarlık, doğruluk, hukuka aykırılık veya zarar kendiliğinden kanıtlanmış olmaz.
• E-Tespit ile HMK m.400 kapsamındaki mahkeme delil tespiti farklı kurumlardır.
• Ceza soruşturmasına özgü arama, elkoyma veya yetkisiz hesaba erişim gibi işlemler E-Tespit yoluyla ikame edilemez.
• Ücret için başvuru tarihindeki güncel noterlik tarifesi esas alınmalıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Tespitin kapsamı ve kullanılacağı usul, somut uyuşmazlığa göre değerlendirilmelidir.