E-Tespit Nedir, Nasıl Yapılır?

E-Tespit, internet içeriğinin belirli bir andaki hâlini Türkiye Noterler Birliği Bilişim Sistemi (TNBBS) üzerinden kayda alıp noterlik tutanağıyla belgelendiren işlemdir. Bir ilanı, haberi veya paylaşımı uyuşmazlıkta kullanmak üzere saklamak isteyen kişi için içeriğin kapsamını ve tespit zamanını belirlemek gerekir. Tutanak, ekranda görülen veriyi belgeler; içeriğin doğruluğunu veya hukuka aykırılığını kendiliğinden kesinleştirmez (Noterlik Kanunu m.61, m.198/A; KKY107245 m.5/6; HMK m.199, m.204).

1. E-Tespit Nedir?

E-Tespit, internet verisinin belirli bir anda ya da zaman aralığındaki hâlinin değişmez olarak belirlenmesini, tekrar edilebilir hâlde tutulmasını ve saklanmasını sağlayan noterlik işlemidir. Noterin vakıa tespiti yetkisi Noterlik Kanunu’nda, elektronik tespitin kapsamı ise Noterlik İşlemlerinin Elektronik Ortamda Yapılması Hakkında Yönetmelik’te düzenlenir (Noterlik Kanunu m.61, m.198/A; KKY107245 m.5/5-6).

E-Tespit ile bir paylaşımın içeriği kayda alınabilir; paylaşımda yazılan olayın gerçekten yaşanıp yaşanmadığı ayrı bir ispat sorusudur. Örneğin bir satış ilanının tespiti, ilanda hangi ürünün hangi ifadelerle gösterildiğini belgelemeye yarar. Satışın gerçekleştiği veya bedelin ödendiği ise başka belgelerle açıklanması gereken vakıalardır (HMK m.199, m.204).

2. TNBBS Nedir? E-Tespit ile Bağlantısı

TNBBS, Türkiye Noterler Birliği Bilişim Sisteminin kısaltmasıdır. Noterlerin yaptığı işlemlere ilişkin bilgi ve belgeler bu sisteme kaydedilir ve sistemde saklanır. TNBBS, yalnız internet sayfasının tespitine ayrılmış bir hizmet değildir; E-Tespit, internet verisinin bu sistem kullanılarak belirlenmesine ilişkin noterlik işlemidir (1512 sayılı Noterlik Kanunu m.198/A; Noterlik İşlemlerinin Elektronik Ortamda Yapılması Hakkında Yönetmelik m.4/1-i, m.5/6-c).

E-Tespit başvurusu, tespit tutanağı ve TNBBS elektronik arşivi farklı aşamaları anlatır:

Kavram	Ne ifade eder?	Karış­tı­rıl­ma­ması gereken husus
TNBBS	Noterlik bilgi ve bel­ge­le­ri­nin kay­de­dil­diği bilişim sistemi	Yalnız E-Tespit hizmetinden oluşmaz.
E-Tespit	İnternet verisinin sistem üzerinden belir­len­me­sine ilişkin işlem	İnternet adresinin bil­di­ril­mesi ile tutanağın düzen­len­mesi aynı aşama değildir.
TNBBS elektronik arşiv	Noterlik bilgi ve bel­ge­le­ri­nin sistemde saklanması	Bir kaydın saklanması, herkese belge örneği verilmesi anlamına gelmez.

Bu ayrım, işlem ve arşiv tanımları ile tutanağın düzenlenmesine ilişkin kurallardan kaynaklanır. Başvuru yaparken hangi sayfanın tespit edileceği; belge örneği istenirken ise hangi noterlik kaydının gerektiği belirlenir (KKY107245 m.4/1-a, i, m.5/6, m.14; Noterlik Kanunu m.94).

2.1. TNBBS’ye Giriş ve e-Devlet E-Tespit Hizmeti

TNBBS üzerinden yapılacak E-Tespit başvurusu için vatandaşın kullanabileceği resmî giriş, e-Devlet’teki Türkiye Noterler Birliği E-Tespit hizmetidir. Hizmet sayfası e-Devlet şifresi, mobil imza, elektronik imza, T.C. kimlik kartı ve internet bankacılığı ile kimlik doğrulama seçeneklerini gösterir.

E-Tespit hizmetine giriş yapmak, noterlik işleminin güvenli elektronik imza kurallarını değiştirmez. Yönetmelik, ilgilinin talebi hâlinde tespit işlerinin elektronik ortamda güvenli elektronik imza ile yapılabileceğini ayrıca düzenler. Portalın kimlik doğrulaması ile noterlik işleminin imza ve tamamlama aşamaları birbirinden ayrılmalıdır (KKY107245 m.5/5-6).

3. TNBBS Elektronik Arşiv Nedir?

TNBBS elektronik arşiv, noterlikte yapılan işlemlere ilişkin bilgi ve belgelerin sistemde saklanmasını ifade eder. Yönetmelik, elektronik işlemlere ilişkin kayıtların yedekli ve güvenli biçimde tutulmasını öngörür. Belgelerin saklama süresi, Noterlik Daireleri Arşiv Hizmetleri Hakkında Yönetmelik uyarınca belge grupları esas alınarak belirlenir; bütün belgeler için aynı süre varsayılmaz (KKY107245 m.4/1-a, m.14).

TNBBS elektronik arşivinde kayıt bulunması, kaydın herkes tarafından görüntülenebileceği anlamına gelmez. Noterlik işlemlerinin örnekleri ancak ilgililerine, kanuni temsilcilerine veya vekillerine yahut mirasçılarına verilir. Vasiyetname örneklerinde ayrıca özel sınırlama vardır. Elektronik ortamda bilgi paylaşımında da kişisel verilerin korunması ve bilgi güvenliği tedbirleri alınır (Noterlik Kanunu m.94; KKY107245 m.10/3).

3.1. TNBBS Elektronik Arşivinden Belge Örneği Nasıl İstenir?

TNBBS elektronik arşivindeki bir belgenin örneğini istemek ile E-Tespit başlatmak farklı işlemlerdir. Daha önce yapılmış noterlik işlemine ait örnek gerekiyorsa işlem bilgileri ve örnek isteme yetkisiyle noterliğe başvurulur. Noterlik Kanunu, örneğin masrafı verilerek başka şehirdeki noterlikten getirilmesini de düzenler (Noterlik Kanunu m.94).

Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğünün Noterlik SSS sayfası, başka bir ildeki noterlikte yapılmış işlemin TNBBS elektronik arşivindeki suretinden onaylı örnek alınmasına ilişkin uygulamayı açıklar. Sayfada son güncelleme tarihi belirtilmediğinden başvuruda kaydın bulunabilirliği ve örnek alma yetkisi noterlikle teyit edilmelidir. Bu açıklama, her arşiv kaydının vatandaş tarafından çevrim içi indirilebildiği anlamına gelmez.

E-Tespit tutanağına tekrar ihtiyaç duyulduğunda noterlik, işlem tarihi ve varsa işlem veya tespit numarasının saklanması, hangi kaydın istendiğinin açıklanmasını kolaylaştırır. Yeni bir internet içeriği tespiti isteniyorsa eski tutanak örneği istemek yerine yeni içeriğin tam adresiyle E-Tespit başvurusu hazırlanır.

4. E-Tespit Nasıl Yapılır?

E-Tespit başvurusu, tespit edilecek içeriğin tam internet adresi hazırlanarak e-Devlet hizmetinden başlatılır. Başvurunun kapsamı ile noter seçimi kontrol edilir; elektronik tespit tutanağı noterliğin çalışma saatlerinde düzenlenir (KKY107245 m.5/6, m.8/3).

1. Tam internet adresini hazırlayın. Yalnız ana sayfayı değil, paylaşımın, haberin veya ilanın doğrudan bulunduğu URL’yi belirleyin. Devam sayfası ve ayrı görseller varsa bunları da listeleyin.
2. E-Tespit hizmetine giriş yapın. E-Devlet’teki kimlik doğrulamasını tamamlayıp hizmetin güncel yönlendirmelerine göre tespit edilecek adresi ve istenen başvuru bilgilerini girin.
3. Tespit kapsamını kontrol edin. Yorum dizisi, açılır alan veya birden fazla URL varsa ispatlamak istediğiniz bölümün kayda girip girmediğini denetleyin.
4. Noter seçimini yapın. Başvuru sahibine öncelikle istediği noteri seçme, seçtiği bir noter yoksa en yakın noterleri bulma imkânı sağlanır (KKY107245 m.8/3).
5. Noterlik işlemini tamamlayın. Başvurunun başlatılmasıyla yetinmeyin; tutanağın düzenlenmesini ve işlem için gereken ücret bilgisini seçtiğiniz noterlikle kontrol edin. Tutanak noterliğin çalışma saatlerinde düzenlenir (KKY107245 m.5/6-ç, m.16).
6. Tutanağı diğer delillerle eşleştirin. Hangi URL’nin hangi zamanda tespit edildiğini kaydedin. İçeriği yayımlayan kişinin kimliği, ödeme veya zarar gibi ayrıca ispatlanacak konular için ilgili belgeleri saklayın.

E-Tespit portalının ekranları ve ara adımları değişebilir. Buradaki hazırlık listesi, sistemde belirli bir düğmenin veya menünün her zaman aynı adla bulunacağı varsayımına dayanmaz; işlem sırasında resmî hizmetin yönlendirmeleri izlenmelidir.

5. E-Tespit ile Hangi İnternet İçerikleri Kayda Alınabilir?

E-Tespit, internet ortamındaki verinin TNBBS kullanılarak belirlenmesine yöneliktir. Sistemin erişebildiği web sayfası, çevrim içi ilan, haber, ürün açıklaması, fiyat, herkese açık paylaşım veya yorum tespitin konusu olabilir (KKY107245 m.5/6-a, c).

İçeriğin türü, başvurunun neyi kayda alabileceğini etkiler:

• Giriş isteyen içerik: Sistem, kişisel hesabınızda gördüğünüz ekrana dışarıdan erişemeyebilir. Başkasının hesabına erişme yetkisi tespit başvurusundan doğmaz.
• Geçici paylaşım: Hikâye, kişiye özel akış veya uygulama içi ekranın sistemde görüntülenebilir olup olmadığı kontrol edilmelidir.
• Video ve etkileşimli sayfa: Oynatma, açılır alan veya uzun yorum dizisinin tamamının kayda girdiği varsayılmamalı; tespitin gerçekten içerdiği bölüm incelenmelidir.

Örneğin bir sahte hesap şikâyetinde yalnız profil sayfasını kaydetmek, ayrı bir paylaşımın içeriğini göstermeyebilir. İddianın hangi URL’ye ve hangi ifadeye ilişkin olduğu açıklanmalıdır. Bir marka hakkına tecavüz uyuşmazlığında ise internet ilanıyla birlikte satış veya ürünün niteliği gibi ayrı vakıalar da önem taşıyabilir; E-Tespit’in kaydettiği içerik ile diğer belgelerin göstereceği hususlar ayrılmalıdır (HMK m.199, m.204).

6. E-Tespit Ekran Görüntüsünden Farklı mıdır?

E-Tespit, internet verisini TNBBS üzerinden belirli bir zamanla ilişkilendirip noterlik tutanağına bağlar; bilgi ve belgeler elektronik arşivde saklanır. Sıradan ekran görüntüsü ise aynı noterlik işleminden geçmiş değildir. Bununla birlikte fotoğraf, görüntü, ses kaydı ve elektronik veriler HMK bakımından belge sayılabilir (KKY107245 m.5/6, m.14; HMK m.199).

Bu fark, ekran görüntüsünün her durumda değersiz olduğu veya E-Tespit’in her uyuşmazlığı tek başına kanıtladığı anlamına gelmez. Kaydın hangi adresten ve hangi bağlamda alındığı, hangi vakıayı gösterdiği ve hukuka uygun elde edilip edilmediği incelenir. Hukuka aykırı elde edilen delil, hukuk yargılamasında bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz (HMK m.189/2, m.199).

7. E-Tespit Kesin Delil midir?

E-Tespit tutanağının ispat gücü, belgenin türüne ve hangi hususun tespit edildiğine göre değerlendirilir. HMK, düzenleme şeklindeki noter senetleri ile ilgililerin beyanına dayanılarak tasdik edilen senetleri ve diğer yetkili memurların usulüne uygun düzenlediği belgeleri farklı ispat kurallarına bağlar (HMK m.204/1-2).

Düzenleme şeklindeki noter senetleri sahteliği ispat edilinceye kadar; maddenin ikinci fıkrasındaki belgeler ise aksi ispatlanıncaya kadar kesin delil sayılır. Bu ayrım, her E-Tespit tutanağının içindeki bütün ifadelerin tartışılamaz olduğu şeklinde genişletilemez. Bir isim ve fotoğrafın ekranda görünmesi ile hesabı gerçekte kimin yönettiği aynı ispat konusu değildir (HMK m.199, m.204).

E-Tespit’in amacı, tespit kapsamındaki internet verisini belgelemektir. İçeriğin yazarı, anlatılan olayın doğruluğu, hukuki nitelendirme ve zarar için başka delillere ihtiyaç duyulabilir. Noterlik kaydını bu soruların hepsine verilmiş kesin bir cevap gibi kullanmak, tutanağın kapsamını aşar (HMK m.199, m.204).

8. E-Tespit ile Mahkeme Delil Tespiti Arasındaki Fark

E-Tespit noterlik yoluyla yapılan vakıa tespitidir. Mahkemeden delil tespiti ise hukuki yarar şartıyla keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık ifadesi gibi işlemlerin yapılmasını sağlar. Delilin hemen tespit edilmezse kaybolması veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması ihtimali, kanunda belirtilen hukuki yarar hâllerindendir (HMK m.400).

Konu	E-Tespit	Mahkemeden delil tespiti
Dayanak	Noterlik Kanunu m.61 ve m.198/A	HMK m.400 ve devamı
İşlemi yapan	Noter	Mahkeme
İncelenen husus	İnternet verisinin belirli andaki veya zaman ara­lı­ğın­daki hâli	Keşif, bilirkişi veya tanık gibi delil işlemi
Sonuç	Noterlik tutanağı	Tespit dosyası ve ilgili delil işlemi

Mahkemeden delil tespiti istenebilmesi, noterin vakıa tespiti yetkisini ortadan kaldırmaz; kanun bu yetkiyi ayrıca saklı tutar (HMK m.401/2). Bir web sayfasının görünümünü kaydetmekle teknik inceleme veya karşı tarafın sistem kayıtlarının incelenmesini istemek farklı ihtiyaçlardır. Mahkeme yolunun şartları ve başvurulacak yer için delil tespiti nedir yazısına bakılabilir.

9. E-Tespit Yetkisiz Erişime İzin Verir mi?

E-Tespit, başvuru sahibine başkasının hesabına, cihazına veya kapalı sistemine girme yetkisi vermez. Donanımdaki verinin tespiti, malikin veya zilyedin rızasıyla noterlikte ya da bulunduğu yerde yapılabilir. İnternet verisinin tespitinde ise TNBBS kullanılır. Bunlar tespitin usulüne ilişkin kurallardır; erişim izni yerine geçmez (KKY107245 m.5/6-b, c).

Parola kırma, başkasının oturumunu kullanma veya özel yazışmaya izinsiz erişme ile herkese açık bir sayfanın kayda alınması birbirinden ayrılmalıdır. E-Tespit, ceza soruşturmasına özgü arama ve elkoyma işlemlerini de ikame etmez. Hukuk yargılamasında elde etme biçiminin sınırı, hukuka aykırı delilin dikkate alınamayacağı kuralıyla ayrıca korunur (HMK m.189/2). İlgili ayrımlar için bilişim sistemine girme ve ses kaydı ile WhatsApp yazışmasının delil niteliği yazılarına bakılabilir.

10. E-Tespit Ücreti Nasıl Belirlenir?

E-Tespit ücreti, elektronik noterlik işlemleri için geçerli tarifeye göre belirlenir. Noterlik Kanunu, farklı işlem kalemlerine ait ücretlerin Adalet Bakanlığınca hazırlanacak tarifede gösterileceğini düzenler; elektronik işlemlerde de bu tarife esas alınır (Noterlik Kanunu m.112, m.198/A; KKY107245 m.16).

Tarifede gerekli değişiklikler her takvim yılı başından geçerli yapılır ve yeni tarife yürürlüğe girene kadar eski tarife uygulanır. Bu nedenle eski bir başvurunun tutarı, yeni işlemin sabit bedeli olarak alınmamalıdır. Tespit edilecek içeriğin kapsamı ve düzenlenecek belgelere göre uygulanacak güncel ücret, seçilen noterlikten öğrenilmelidir (Noterlik Kanunu m.112).

11. E-Tespit Başvurusu Öncesinde Hangi Bilgiler Hazırlanır?

E-Tespit başvurusunda tam URL, kayda alınması istenen içerik ve tespitle gösterilecek vakıa önceden belirlenmelidir. Birden fazla sayfa varsa adresler ayrı listelenmeli; yorumların, devam sayfalarının ve görsellerin hangi adreste bulunduğu gösterilmelidir.

İşlem sonrasında tespit numarası, noterlik tutanağı ve ödeme belgesinin birlikte saklanması kayıtların eşleştirilmesini kolaylaştırır. İçeriğin yayından kaldırılması da isteniyorsa bu, tespitten ayrı bir taleptir; internetten içerik ve haber kaldırma yolları ayrıca değerlendirilir. E-Tespit’in yapılmış olması, içeriğin kendiliğinden kaldırıldığı anlamına gelmez.