31/b Şerhi Nedir? Kamulaştırma Şerhinin Kaldırılması ve Terkin Davası

Kısa Cevap

Tapunuzda gördüğünüz “31/b şerhi”, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 31. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine dayanan bir devir yasağı kaydıdır. Kamulaştırma davasında mahkemece 10. madde uyarınca size tebligat yapıldıktan (veya ilan edildikten) sonra taşınmazı satmanız, devretmeniz ve temlik etmeniz yasaklanır; şerh bu yasağı tapuda görünür kılar. Şerhin süresiz kalmasına izin verilmez: idare, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde bedel tespiti ve tescil istediğine dair belgeyi tapuya ibraz etmezse şerh resen silinir (m.7). Tapu silmezse malik, asliye hukuk mahkemesinde şerhin terkini davası açabilir.

Bu Durumda mısınız?

• Tapu kaydınızı sorguladınız ve “2942 s. K. 31/b” ibareli bir şerh gördünüz.
• Taşınmazı satmak istiyorsunuz ama tapu müdürlüğü şerh nedeniyle işlem yapmıyor.
• Yıllar önce bir kamulaştırma tebligatı aldınız, sonra hiçbir şey olmadı ama şerh duruyor.
• İdare kamulaştırma bedelini yatırdı, buna rağmen tescil yapılmadı ve şerh kalktı sanıyordunuz.
• Taşınmazınız imar uygulamasına girdi, şerh yeni parsele taşındı.

Şerhin kaldırılması süreye ve belgeye bağlı bir süreçtir; hak kaybı yaşamamak için bir avukata danışın.

31/b Şerhi Nedir?

Kamulaştırma Kanunu’nun 31. maddesinin başlığı “Yasak işler ve eylemler”dir ve birden fazla bent içerir. Tapuya işlenen şerh, bunlardan (b) bendine dayanır:

2942 sayılı Kanun m.31 — Yasak işler ve eylemler

Aşağıda yazılı işler ve eylemler yasaktır. a) 15 inci madde uyarınca oluşturulan bilirkişilerin, kendilerine mahkemece takdir edilen ücret dışında herhangi bir suretle çıkar sağlamaları, b) Mahkemece 10 uncu madde uyarınca yapılan tebligat, davet veya ilanen tebliğden sonra taşınmaz malın başkasına devir ve ferağ veya temliki.

Yasağın amacı açıktır: idare bedel tespiti ve tescil davası açtıktan ve malike tebligat yaptıktan sonra taşınmazın el değiştirmesi, davanın tarafını ve mülkiyet durumunu sürekli değiştirir; süreç kilitlenir. Bu nedenle kanun, tebligat/ilan anından itibaren devri yasaklar ve tapu kütüğüne şerh düşülerek üçüncü kişilere de duyurulur.

Şerhin malik açısından sonucu ağırdır: taşınmaz satılamaz, devredilemez, temlik edilemez. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi bu kaydı, “mülkiyet hakkını kısıtlayacak ve taşınmazın devrini engelleyecek şekilde konulmuş” bir şerh olarak nitelendirmektedir.

Şerh Süresiz Kalamaz: Altı Aylık Kural (m.7)

En kritik ve en az bilinen kural budur. Kanun, şerhin sicilde sonsuza kadar durmasına izin vermez:

2942 sayılı Kanun m.7 — Kamulaştırmada önce yapılacak işlemler ve idari şerh

İdare tarafından, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde 10 uncu maddeye göre kamulaştırma bedelinin tespitiyle idare adına tescili isteğinde bulunulduğuna dair mahkemeden alınacak belge tapu idaresine ibraz edilmediği takdirde, bu şerh tapu idaresince resen sicilden silinir.

Kural iki yönlüdür:

• İdare için yükümlülük: şerhten itibaren altı ay içinde m.10’a göre bedel tespiti ve tescil isteminde bulunduğuna dair mahkemeden alınacak belgeyi tapuya ibraz etmek.
• Tapu için görev: belge ibraz edilmezse şerhi resen (kendiliğinden, malikin talebi gerekmeksizin) silmek.

Uygulamadaki sorun şudur: tapu idareleri bu resen silme görevini her zaman yerine getirmez ve şerh yıllarca sicilde kalır. İşte bu noktada malikin dava hakkı doğar.

Şerhin Terkini Davası

Şerh kendiliğinden silinmediğinde malik, şerhin terkini (kaldırılması) istemiyle asliye hukuk mahkemesine başvurur. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi bu davanın hukuki niteliğini şöyle belirler:

Uyuşmazlık, temel olarak davacı tapu maliki ile davalı idare arasındaki 2942 sayılı Kanun’un 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince taşınmazın tapu kaydına konulan şerhin terkini istemine ilişkindir.

(Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2025/3053, K. 2025/10831, T. 09.07.2025)

Aynı kararda Daire, davanın kabulü yönündeki yerel mahkeme ve Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamıştır. Onanan gerekçe, altı aylık kuralın nasıl uygulandığını gösterir:

ancak şerhin konulduğu tarihten itibaren altı ay içerisinde davalı idarece 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesi uyarınca kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil istemli dava açılmadığı, tapu kaydında 2942 sayılı Kanun’un 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca mülkiyet hakkını kısıtlayacak ve taşınmazın devrini engelleyecek şekilde konulmuş olan şerhin yer alması nedeniyle davacının eldeki davayı açmakta hukuki yararının bulunduğu, belirtilen nedenle 2942 sayılı Kanun’un 7 nci maddesinin son bendinde öngörülen koşulların gerçekleştiği anlaşıldığından mahkemece davanın kabulüne karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmadığı

(Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2025/3053, K. 2025/10831, T. 09.07.2025 (oy birliği))

Buradan üç unsur çıkar:

1. Altı ay içinde m.10 davası açılmamış olması.
2. Şerhin mülkiyet hakkını kısıtlaması — bu, malikin hukuki yararını kurar.
3. m.7 son fıkrasındaki koşulların gerçekleşmiş olması.

Bu üç unsur bir arada bulunuyorsa terkin istemi kabul edilmektedir.

Bedel Ödendi ama Tescil Olmadı: Şerh Kalır mı?

Sık rastlanan bir durum: idare bedeli ödemiş, ancak tescil işlemleri tamamlanmamıştır. Malik, bedel ödendiğine göre şerhin de kalktığını varsayar; oysa sicilde durmaya devam eder.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi’nin E. 2025/3413, K. 2025/12603, T. 09.10.2025 sayılı kararına konu olayda tam olarak bu yaşanmıştır: bedel ödendiği hâlde tescil işlemleri tamamlanmadığı için taşınmaz üzerine 31/b şerhi konulmuş, ayrıca taşınmaz imar uygulaması görünce şerh oluşan yeni parsellere taşınmıştır. Malik önce idareye başvurmuş, sonuç alamayınca terkin davası açmıştır. Daire, terkin yönündeki kararı onamıştır.

Buradan iki pratik sonuç çıkar: bedelin ödenmiş olması tek başına şerhin sicilde kalmasını haklı kılmaz; ve imar uygulamasıyla şerhin yeni parsele taşınması terkin istemini ortadan kaldırmaz.

Aynı yöndeki bir başka karar için bkz. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2024/5172, K. 2024/8520, T. 26.09.2024 — bu dosyada da şerh ile bedel tespiti ve tescil süreci arasındaki ilişki incelenmiş ve terkin yönündeki karar onanmıştır. Üç kararın da onama ile sonuçlanması, Dairenin bu konuda istikrarlı bir çizgi izlediğini göstermektedir.

31/b Şerhi ile Acele Kamulaştırmadaki El Koyma Şerhi Karıştırılmamalı

Tapuda “devir yasağı” doğuran iki ayrı şerh vardır ve sık karıştırılır:

	31/b şerhi	El koyma şerhi
Dayanak	2942 m.31/1-b	2942 m.27 (2018 ek fıkrası)
Tetikleyen an	m.10 uyarınca tebligat/davet/ilan	Mahkemenin el koyma kararı
Süreç	Olağan kamulaştırma	Acele kamulaştırma
Kaldırılması	m.7 altı aylık kural + terkin davası	El koyma kararının akıbetine bağlı

İkisi de devri engeller, ancak dayanakları ve konulma anları farklıdır. Kendi tapu kaydınızdaki şerhin hangi maddeye dayandığını tespit etmek, izleyeceğiniz yolu belirler.

Şerhi Nasıl Kaldırırsınız? Adım Adım

1. Tapu kaydını alın. Şerhin dayandığı maddeyi ve şerh tarihini tespit edin; altı aylık süre bu tarihten işler.
2. İdarenin dava açıp açmadığını araştırın. Taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemelerinde m.10 uyarınca bedel tespiti ve tescil davası açılmış mı?
3. Tapuya başvurun. Altı ay geçmiş ve belge ibraz edilmemişse şerhin m.7 uyarınca resen silinmesini isteyin.
4. İdareye yazılı başvuru yapın. Uygulamada malikler bu adımı atmaktadır; Dairenin incelediği dosyalarda bu başvurular görülmektedir.
5. Terkin davası açın. Sonuç alınamazsa taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde şerhin terkini davası açılır.

Sık Yapılan Hatalar

• Şerhi kalıcı sanmak. Şerh süresizdir sanılır; oysa m.7 altı aylık bir sınır koyar ve süre dolunca tapu resen silmekle görevlidir.
• Bedel ödendi diye şerhin kalktığını varsaymak. Tescil tamamlanmadıkça şerh sicilde kalabilir (5. HD, 09.10.2025).
• Yanlış yargı koluna gitmek. Şerhin terkini asliye hukuk mahkemesinde görülür; kamulaştırma işleminin iptali ise idari yargıdadır.
• Şerh tarihini araştırmamak. Altı aylık sürenin başlangıcı şerh tarihidir; dosyanın ilk günü budur.
• İki şerhi karıştırmak. m.31/1-b şerhi ile m.27 el koyma şerhi farklı dayanaklara sahiptir.
• İmar uygulamasına uğrayınca vazgeçmek. Şerhin yeni parsele taşınması terkin istemini ortadan kaldırmaz.

Özet

• 31/b şerhi, 2942 sayılı Kanun m.31/1-b’ye dayanan ve tebligat/ilan sonrası devir, ferağ ve temliki yasaklayan bir tapu kaydıdır.
• Şerh süresiz değildir: idare şerhten itibaren altı ay içinde m.10 davası açtığına dair belgeyi ibraz etmezse şerh tapu idaresince resen silinir (m.7).
• Tapu resen silmezse malik asliye hukuk mahkemesinde şerhin terkini davası açar.
• Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, altı aylık kural gerçekleştiğinde terkin kararlarını istikrarlı biçimde onamaktadır (09.07.2025 · 09.10.2025 · 26.09.2024).
• Bedelin ödenmiş olması veya taşınmazın imar uygulaması görmesi, terkin istemini ortadan kaldırmaz.
• 31/b şerhi, acele kamulaştırmadaki el koyma şerhinden farklıdır.

İlgili yazılar: Kamulaştırma Nedir? Bedel Tespiti, Tescil ve Dava Hakkı · Acele Kamulaştırma Nedir? Şartları, El Koyma ve İtiraz Yolu · Kamulaştırmasız El Atma Nedir? Bedel ve Görevli Yargı