Kamulaştırma 7. Madde Şerhi Nedir, Nasıl Kaldırılır?

2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 7. maddesine göre belirtme, idarenin kamulaştırma kararını tapu siciline bildirmesiyle konulan idari kayıttır. Bu kayıt tek başına taşınmazın mülkiyetini idareye geçirmez ve 31/b’deki devir yasağıyla aynı anlama gelmez. İdare, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde bedel tespiti ve tescil istediğini gösteren mahkeme belgesini tapuya sunmazsa belirtme tapu idaresince resen silinir. Aynı taşınmazda başka kamulaştırma kayıtları bulunabileceği için kaydın dayanağı ve dava dosyası birlikte incelenmelidir.

1. Maddeye Göre Belirtme Ne Anlama Gelir?

7. madde belirtmesi, kamulaştırma kararından sonra idarenin tapuya yaptığı bildirimle ilgilidir. Kanun, idarenin taşınmazın sınırını, yüzölçümünü ve niteliğini belirlemesini; hak sahiplerini ve adreslerini araştırmasını da bu maddede düzenler. Tapudaki kayıt bu hazırlık ve bildirim aşamasının bir parçasıdır.

2942 sayılı Kanun m.7 — Kamulaştırma kararının tapuya bildirilmesi

İdare kamulaştırma kararı verdikten sonra kamulaştırmanın tapu siciline şerh verilmesini kamulaştırmaya konu taşınmaz malın kayıtlı bulunduğu tapu idaresine bildirir. Bildirim tarihinden itibaren malik değiştiği takdirde, mülkiyette veya mülkiyetten gayri ayni haklarda meydana gelecek değişiklikleri tapu idaresi kamulaştırmayı yapan idareye bildirmek zorundadır.

Mülkiyeti etkileyen bir değişiklik olduğunda tapu idaresi kamulaştırmayı yapan idareyi bilgilendirir. Böylece idare, işlemlerini yürüttüğü taşınmazın güncel hak sahipliği durumunu takip edebilir. Kaydın görülmesi, bedelin ödendiği veya tapunun idare adına tescil edildiği anlamına gelmez.

Kamulaştırmanın karar, satın alma ve mahkeme aşamaları için kamulaştırma süreci yazısına bakılabilir.

2. 7. Madde Şerhi Satışa Engel mi?

7. madde kapsamında yalnız idari belirtme bulunması, 31/b’deki devir yasağıyla aynı sonucu doğurmaz. Nitekim m.7, bildirimden sonra malikin değişmesi halinde tapu idaresinin bu değişikliği kamulaştırmayı yapan idareye bildirmesini öngörür. Kanundaki bu düzenleme, belirtmenin tek başına mülkiyet devrini yasaklamadığını gösterir.

Bununla birlikte satış değerlendirmesi yalnız tapudaki kısa açıklamaya göre yapılmamalıdır. Taşınmaz üzerinde ayrıca 31/b kaydı veya m.27 kapsamında acele el koyma şerhi varsa devir yasağı ayrıca gündeme gelir. Kaydı isteyen yazı ve mahkeme işlemi, tapudaki ifadenin hangi hukuki işleme dayandığını açıklar.

2.1. 31/b Şerhiyle Arasındaki Fark Nedir?

31/b hükmü, m.10 kapsamında mahkemece yapılan tebligat, davet veya ilanen tebliğden sonra taşınmazın başkasına devrini yasaklar. Bu başlangıç, m.7’deki idari bildirimden farklıdır.

2942 sayılı Kanun m.31/1-b — Tebligattan sonra devir yasağı

Mahkemece 10 uncu madde uyarınca yapılan tebligat, davet veya ilanen tebliğden sonra taşınmaz malın başkasına devir ve ferağ veya temliki.

7. madde belirtmesinin satışa tek başına engel olmaması, aynı taşınmazdaki 31/b yasağını ortadan kaldırmaz. Kaydın kaldırılmasıyla ilgili ayrı uyuşmazlıklar 31/b şerhi ve terkin davası yazısında incelenmiştir.

3. 7. Madde Belirtmesi Nasıl Kaldırılır?

İdare, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde m.10 kapsamında kamulaştırma bedelinin tespiti ve idare adına tescil istediğini gösteren mahkeme belgesini tapuya ibraz etmemişse kayıt resen silinir. Resen silme, kanundaki koşullar oluştuğunda tapu idaresinin kendiliğinden işlem yapmasıdır.

2942 sayılı Kanun m.7 — Altı aylık belge ibrazı ve silme kuralı

İdare tarafından, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde 10 uncu maddeye göre kamulaştırma bedelinin tespitiyle idare adına tescili isteğinde bulunulduğuna dair mahkemeden alınacak belge tapu idaresine ibraz edilmediği takdirde, bu şerh tapu idaresince resen sicilden silinir.

Silme koşulu incelenirken iki bilgi birlikte kontrol edilir: şerhin tarihi ve m.10 istemine ilişkin mahkeme belgesinin tapuya ibraz edilip edilmediği. Yalnız tapuda kaydın eski tarihli olduğunu görmek yeterli değildir. Dava açılması ile bunun mahkemeden alınacak belgeyle tapuya bildirilmesi de aynı işlem değildir.

3.1. Tapu Müdürlüğüne Yapılacak Başvuruda Neler Açıklanır?

Kayıt devam ediyorsa taşınmazın ada ve parsel bilgileri, belirtmenin tarih ve yevmiye numarası ve m.7 kapsamında silinmesinin neden istendiği açıklanabilir. Varsa idarenin cevabı ve mahkeme dosyasına ilişkin belgeler başvuruyla ilişkilendirilir. Tapu idaresinin resen silme görevi bulunduğu için bu başvuru, kanunda olmayan yeni bir zorunlu ön koşul gibi sunulmamalıdır.

Tapudaki kayıt gerçekte başka bir mahkeme kararına veya devir yasağına dayanıyorsa kaldırma talebinin dayanağı da değişebilir. Bu nedenle 7. madde belirtmesi için öngörülen usul her şerhe uygulanmaz.

4. Dava Sonradan Açılırsa Eski Şerhin Durumu Ne Olur?

Bedel tespiti davasının sonradan açılması halinde, şerhin konulma tarihi, terkin davasının tarihi ve tapudaki kayıtların niteliği birlikte incelenir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 15.05.2025 tarihli kararı, bu ayrımın önemini gösteren somut bir örnektir.

Kararda aktarılan Bölge Adliye Mahkemesi gerekçesine göre idarenin yazısı üzerine tapuya 7. madde şerhi konulmuş; ayrıca acele el koyma işlemleri yapılmıştır. m.10 kapsamında bedel tespiti ve tescil davası ise altı aylık süreden ve terkin davasından sonra açılmıştır. Bölge Adliye Mahkemesi, dava tarihinde tapuda devri engelleyen kayıt bulunduğunu ve maliklerin terkin isteminde hukuki yararı olduğunu değerlendirmiştir.

Yargıtay, incelediği uyuşmazlığın tapudaki devir yasağı kaydının terkini olduğunu kendi gerekçesinde şöyle belirtmiştir:

Uyuşmazlık, temel olarak davacı tapu malikleri ile davalı idare arasındaki 2942 sayılı Kanun’un 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince taşınmazın tapu kaydına konulan şerhin terkini istemine ilişkindir.

(Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2025/3419, K. 2025/7627, T. 15.05.2025 — onama)

Daire, Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamıştır. Bu dosyada 7. madde belirtmesi, acele el koyma ve 31/b kapsamında nitelendirilen kayıt birlikte yer almaktadır. Karardan, yalnız 7. madde belirtmesi bulunan her taşınmazın satışının yasak olduğu sonucu çıkarılamaz. Aynı şekilde her sonradan açılan davanın önceki şerhi kendiliğinden geçerli hale getirdiği de söylenemez; somut kayıt ve tarihler belirleyicidir.

5. Şerhin Silinmesi Kamulaştırmayı Sona Erdirir mi?

m.7 kapsamında tapudaki belirtmenin silinmesi ile kamulaştırma kararının iptali farklı işlemlerdir. Silme kuralı, gerekli mahkeme belgesinin süresinde tapuya sunulmamasına bağlanmıştır. İdari işlemin hukuka aykırılığı nedeniyle ortadan kaldırılmasının istenmesi ise kamulaştırma kararının iptali davasının konusudur.

2942 sayılı Kanun m.14 — Kamulaştırma işlemine karşı dava hakkı

Kamulaştırmaya konu taşınmaz malın maliki tarafından 10 uncu madde gereğince mahkemece yapılan tebligat gününden, kendilerine tebligat yapılamayanlara tebligat yerine geçmek üzere mahkemece gazete ile yapılan ilan tarihinden itibaren otuz gün içinde, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal ve maddi hatalara karşı da adli yargıda düzeltim davası açılabilir.

Bu nedenle tapudaki belirtmenin kaldırılması için yapılan başvuru, kamulaştırma işlemine karşı iptal davasının yerine geçmez. Mahkemeden gelen bir tebligat varsa hangi davaya ve işleme ilişkin olduğu ayrıca belirlenmelidir.

6. 7. Madde Belirtmesi Bedelin Ödendiğini Gösterir mi?

Belirtme, ödeme veya mülkiyet devri belgesi değildir. Satın alma yoluyla kamulaştırma tamamlanamamışsa idare, m.10 kapsamında bedel tespiti ve tescil için mahkemeye başvurur. Bu aşama, m.7’deki tapu bildiriminden ayrıdır.

2942 sayılı Kanun m.10 — Bedel tespiti ve tescil istemi

Kamulaştırmanın satın alma usulü ile yapılamaması halinde idare, 7 nci maddeye göre topladığı bilgi ve belgelerle 8 inci madde uyarınca yaptırmış olduğu bedel tespiti ve bu husustaki diğer bilgi ve belgeleri bir dilekçeye ekleyerek taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine müracaat eder ve taşınmaz malın kamulaştırma bedelinin tespitiyle, bu bedelin, peşin veya kamulaştırma 3 üncü maddenin ikinci fıkrasına göre yapılmış ise taksitle ödenmesi karşılığında, idare adına tesciline karar verilmesini ister.

Tapu kaydı okunurken ödeme yapılıp yapılmadığı için banka ve mahkeme belgeleri; kamulaştırma aşaması içinse idarenin ve mahkemenin işlem dosyası incelenir. Yalnız belirtme kaydından bedelin miktarı, ödeme tarihi veya tescilin tamamlandığı sonucu çıkarılamaz.