SEGBİS Nedir? Ceza Yargılamasında SEGBİS ile Duruşma

Kısa Cevap

SEGBİS (Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi), ceza muhakemesinde sanığın (CMK m.196/4), tanığın (CMK m.52/3) ve istinabe yoluyla dinlenen tanık/bilirkişinin (CMK m.180/5) ses ve görüntüsünün eş zamanlı iletilmesiyle, bulundukları yerden sorguya/duruşmaya/dinlenmeye katılmasını sağlayan bilişim sistemidir; hukuk yargılamasındaki karşılığı HMK m.149’dur. En sık, başka yerdeki (örneğin cezaevindeki) sanığın sorgu ve savunmasının alınmasında kullanılır. Önemli bir sınır vardır: duruşmada bizzat hazır bulunmak isteyen sanığa SEGBİS zorla dayatılamaz.

Bu Durumda mısınız?

• Duruşmanıza SEGBİS ile uzaktan katılmanız istendi ve haklarınızı merak ediyorsunuz.
• Bizzat duruşmada hazır bulunmak istiyorsunuz ama size SEGBİS ile katılım dayatıldı.
• Başka bir ildeki cezaevinde tutuklu/hükümlü olarak SEGBİS ile savunma vereceksiniz.
• Tanık, mağdur, bilirkişi veya gizli tanık olarak SEGBİS ile dinleneceksiniz.
• Davanızda istinabe yoluyla SEGBİS ile ifade/dinleme yapılacağı söylendi.
• Bir hukuk davasında HMK m.149 kapsamında ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya katılmak istiyorsunuz.

SEGBİS’in kullanılma biçimi, savunma hakkınızı doğrudan etkiler. Somut dosyanız için bir avukata danışın.

SEGBİS Nedir?

SEGBİS, “Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi”nin kısaltmasıdır. Sistem, mahkeme ile başka bir yerde (cezaevi, başka bir adliye, hastane vb.) bulunan kişi arasında ses ve görüntünün canlı olarak karşılıklı iletilmesini sağlar; böylece kişi, fiziksel olarak duruşma salonunda bulunmadan yargılamaya katılabilir. Sistemin kurulmasına ve kullanılmasına ilişkin ayrıntılı usul, 20.09.2011 tarihli ve 28060 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir; bu Yönetmelik CMK’ya, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’na ve 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu’na dayanır.

SEGBİS’in ceza muhakemesindeki temel dayanaklarından biri, sanığın görüntülü ve sesli iletişim tekniğiyle sorgusuna imkân tanıyan hükümdür. Yargıtay bu dayanağı şöyle ifade eder:

“Görüntülü ve sesli iletişim tekniği kullanılarak sorgu yapma imkanı CMK 196/4. madde hükmüne göre mümkün kılınmıştır.”

(Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2022/21131, K. 2022/5093, T. 28.09.2022 — bozulmasına)

SEGBİS Nerelerde Kullanılır?

SEGBİS, yargılamanın birçok aşamasında ve birden fazla kişi bakımından kullanılabilir:

• Sanığın sorgusu ve savunması (CMK m.196): Kanun, sanığın sorgusunda iki farklı uzaktan yöntem tanır. m.196/2’deki istinabe, sanığın başka bir mahkeme huzurunda (fiziken) sorguya çekilmesidir. m.196/4’teki SEGBİS ise ayrı bir yöntemdir: hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda, sanık aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğiyle kendi davasına bakan mahkemenin duruşmasına canlı bağlanır.
• Tanığın dinlenmesi (CMK m.52): Tanığın dinlenmesi sırasındaki görüntü veya sesler kayda alınabilir; mağdur çocukların ve duruşmaya getirilmesi mümkün olmayan kişilerin tanıklığında bu kayıt zorunludur.
• Gizli tanık (CMK m.58): Kimliğinin ortaya çıkması kendisi veya yakınları için ağır tehlike oluşturacak tanık, hazır bulunma hakkına sahip kişiler olmadan dinlenebilir; bu hâlde dinleme sırasında ses ve görüntülü aktarma yapılır.
• İstinabe/naiple dinleme (CMK m.180): Hastalık, malûllük veya uzaklık gibi nedenlerle duruşmada hazır bulunması mümkün olmayan tanık veya bilirkişi, teknik imkân varsa aynı anda görüntülü ve sesli iletişim yoluyla dinlenir.
• Hukuk yargılaması (HMK m.149): SEGBİS ceza muhakemesine özgü değildir; hukuk mahkemesinde de taraf/vekil, tanık, bilirkişi veya uzman, mahkemenin kararıyla bulundukları yerden ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya katılabilir ya da dinlenebilir.

Dayandığı Kanun Maddeleri

5271 sayılı CMK m.196 — Sanığın duruşmadan bağışık tutulması (4. fıkra)

Hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda, aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle yurt içinde bulunan sanığın sorgusu yapılabilir veya duruşmalara katılmasına karar verilebilir.

5271 sayılı CMK m.52 — Tanıkların dinlenmesi (3. fıkra)

Tanıkların dinlenmesi sırasındaki görüntü veya sesler kayda alınabilir. Ancak; a) Mağdur çocukların, b) Duruşmaya getirilmesi mümkün olmayan ve tanıklığı maddî gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunlu olan kişilerin, Tanıklığında bu kayıt zorunludur.

5271 sayılı CMK m.58 — Tanığa ilk önce sorulacak hususlar ve tanığın korunması (3. fıkra)

Hazır bulunanların huzurunda dinlenmesi, tanık için ağır bir tehlike teşkil edecek ve bu tehlike başka türlü önlenemeyecekse ya da maddî gerçeğin ortaya çıkarılması açısından tehlike oluşturacaksa; hâkim, hazır bulunma hakkına sahip bulunanlar olmadan da tanığı dinleyebilir. Tanığın dinlenmesi sırasında ses ve görüntülü aktarma yapılır.

5271 sayılı CMK m.180 — Tanık ve bilirkişinin naiple veya istinabe yoluyla dinlenmeleri (5. fıkra)

Yukarıdaki fıkralar içeriğine göre tanık veya bilirkişinin aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle dinlenebilmeleri olanağının varlığı hâlinde bu yöntem uygulanarak ifade alınır. Buna olanak verecek teknik donanımın kurulmasına ve kullanılmasına ilişkin esas ve usuller yönetmelikte gösterilir.

6100 sayılı HMK m.149 — Ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla veya başka yerde duruşma icrası

Mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine talep eden tarafın veya vekilinin, aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulundukları yerden duruşmaya katılmalarına ve usul işlemleri yapabilmelerine karar verebilir. Mahkeme resen veya taraflardan birinin talebi üzerine; tanığın, bilirkişinin veya uzmanın aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulundukları yerden dinlenilmesine karar verebilir.

SEGBİS ve Savunma Hakkı Tartışması

SEGBİS, duruşmaların güvenli ve pratik yürütülmesini sağlar: tutuklu sanığın nakil güvenliği, uzak mesafeden tanık getirilmesi güçlüğü gibi sorunları azaltır. Ancak bu pratiklik, sanığın duruşmada bizzat hazır bulunma hakkının yerini alamaz. Yargıtay, hazır bulunmanın yalnızca bir yükümlülük değil, aynı zamanda bir hak olduğunu vurgular:

“Duruşmada hazır bulunmak isteyen sanığın, duruşmada hazır bulundurulması sadece ödev değil aynı zamanda bir haktır.”

(Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2022/21131, K. 2022/5093, T. 28.09.2022 — bozulmasına)

Aynı kararında Yargıtay bu ilkeyi somut bir kurala bağlar: özellikle ilk ve son savunmanın yapıldığı, esasa ilişkin delillerin toplandığı oturumlara sanığın SEGBİS yoluyla katılması, kural olarak sanığın açık kabulüne dayanmalıdır. Sanık bizzat duruşmada bulunmak istediğini bildirmesine rağmen savunmasının zorla SEGBİS ile alınması, savunma hakkını kısıtlayarak adil yargılanma ilkesinin ihlali sonucunu doğurabilir.

SEGBİS ile savunmada sanığın avukatıyla (müdafi) etkili biçimde iletişim kurabilmesi de aynı kararda ayrı bir koşul olarak aranır:

“Sesli ve görüntülü yöntemle savunma alınması halinde sanık müdafiisinin talebi durumunda sanığın yanında bulunma olanağının sağlanması; koşulları gerçekleştiğinde savunma hakkının kısıtlanmadığı kabul edilebilecektir.”

(Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2022/21131, K. 2022/5093, T. 28.09.2022 — bozulmasına)

Bu üç ölçüt birlikte okunduğunda SEGBİS’in sınırı netleşir: teknik imkânın varlığı, hâkim veya mahkemenin somut olguya dayalı bir zorunluluk gerekçesi göstermesinin ve (esaslı oturumlarda) sanığın açık kabulünün yerini tutmaz. Ayrıntı için: Müdafi Ne Demek?.

Sık Yapılan Hatalar

• SEGBİS’i zorunlu sanmak. Duruşmada bizzat bulunmak isteyen sanığa SEGBİS kural olarak dayatılamaz.
• Açık kabul olmadan esaslı oturuma SEGBİS ile katılmak. İlk/son savunma gibi esaslı oturumlara SEGBİS ile katılım sanığın açık kabulüne dayanmalıdır.
• İstinabe ile SEGBİS’i karıştırmak. CMK m.196/2’deki istinabe, sanığın başka bir mahkeme huzurunda fiziken sorguya çekilmesidir; m.196/4’teki SEGBİS ise canlı görüntü/ses bağlantısıyla kendi mahkemesine katılımdır. İkisi ayrı yöntemlerdir.
• Tanık kaydını (m.52/3) yalnızca SEGBİS’e özgü sanmak. Mağdur çocuk ve duruşmaya getirilemeyen tanık için ses/görüntü kaydı, SEGBİS kullanılsın kullanılmasın ayrı ve zorunlu bir kuraldır.
• Müdafi ile iletişimi ihmal etmek. SEGBİS ile savunmada avukatla etkili iletişim güvence altındadır; bu hak kullanılmalıdır.
• Teknik sorunları veya tercihi tutanağa geçirtmemek. Ses/görüntü kesintisi ya da bizzat bulunma isteği açıkça beyan edilip tutanağa geçmezse sonradan ispatı güçleşir.

Özet

• SEGBİS, ses ve görüntünün eş zamanlı iletilmesiyle uzaktan ifade/sorgu/savunma/tanıklık yapılmasını sağlayan sistemdir; usulü Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelik ile düzenlenir.
• Sanığın uzaktan sorgusu CMK m.196/4’e, tanık kaydı CMK m.52/3’e, gizli tanık dinlemesi CMK m.58/3’e, istinabe yoluyla dinleme CMK m.180/5’e dayanır; hukuk yargılamasındaki karşılığı HMK m.149’dur.
• Duruşmada hazır bulunmak yalnızca bir ödev değil, aynı zamanda bir haktır; bizzat bulunmak isteyen sanığa SEGBİS dayatılamaz.
• Esaslı oturumlara (ilk/son savunma) SEGBİS ile katılım kural olarak sanığın açık kabulüne dayanmalıdır.
• SEGBİS ile savunmada müdafiin sanığın yanında bulunma olanağı talep edilebilir.

İlgili yazılar: Müdafi Ne Demek? Müdafi, Vekil ve Avukat Farkı · Sanık Ne Demek? Şüpheli ile Sanık Farkı ve Sanığın Hakları · Tanık Ne Demek? Ceza Yargılamasında Tanıklık · Tutuklama Nedir? Şartları, Süresi ve İtiraz