Tashih Ne Demek? Hükmün Tashihi (Yazı ve Hesap Hatalarının Düzeltilmesi) (HMK 304)

Kısa Cevap

Tashih, bir mahkeme hükmündeki yazı ve hesap hataları ile benzeri açık hataların düzeltilmesidir (HMK m.304). Mahkeme bu tür hataları kendiliğinden (resen) veya taraflardan birinin talebiyle düzeltebilir; hüküm tebliğ edilmişse taraflar dinlenmeden düzeltme yapılamaz. Tashihin kesin bir sınırı vardır: yalnızca hükmün özünü ve esasını değiştirmeyen maddi hatalar (yanlış yazılan bir isim, yanlış hesaplanan bir toplam gibi) tashih konusu olabilir; bunun ötesindeki bir değişiklik tashih değil, kanun yollarının işidir. Kanunda tashih için bir süre sınırı da yoktur. Kararın kesinleşmesinden sonra bile istenebilir. Tashih; hükmü açıklayan tavzihten (HMK m.305) ve karara bağlanmamış bir talebi tamamlayan hükmün tamamlanmasından (HMK m.305/A) farklı bir kurumdur.

Bu Durumda mısınız?

• Elinizdeki kararda bir rakam, isim veya tarih yanlış yazılmış ve düzeltilmesini istiyorsunuz.
• Hükümdeki bir hesap hatalı görünüyor ve mahkemeden düzeltilmesini talep etmek istiyorsunuz.
• Kararda açık bir yazım hatası var ve bunun kanun yoluna gitmeden düzeltilip düzeltilemeyeceğini soruyorsunuz.
• Karar kesinleştikten sonra fark ettiğiniz bir maddi hatanın hâlâ düzeltilip düzeltilemeyeceğini merak ediyorsunuz.
• Tashih ile kararın açıklanması (tavzih) ya da tamamlanması arasındaki farkı merak ediyorsunuz.

Bu soruların cevabı kararın içeriğine göre değişir; mutlaka bir avukata danışın.

Tashih Nedir?

Tashih, sözlük anlamıyla “düzeltme”dir. Hukukta ise verilmiş bir mahkeme hükmündeki açık maddi hataların (yazı, hesap ve benzeri hatalar) yine aynı mahkemece giderilmesini ifade eder. Hâkim kararını verdikten sonra bu kararı kural olarak değiştiremez; tashih, bu kuralın istisnalarından biridir ve yalnızca dikkatsizlik ya da özensizlik sonucu ortaya çıkan, hükmün özünü etkilemeyen yanlışlar için tanınmıştır. Tashih yeni bir karar değildir; hükmün özünü koruyarak yalnızca gözle görülür yanlışları düzeltir.

Hangi Hatalar Tashihle Düzeltilir? (HMK m.304)

Kanun, tashihe konu olabilecek hataları ve düzeltme usulünü gösterir:

6100 sayılı HMK m.304 — Hükmün tashihi

Hükümdeki yazı ve hesap hataları ile diğer benzeri açık hatalar, mahkemece resen veya taraflardan birinin talebi üzerine düzeltilebilir. Hüküm tebliğ edilmişse hâkim, tarafları dinlemeden hatayı düzeltemez. Davet üzerine taraflar gelmezse, dosya üzerinde inceleme yapılarak karar verilebilir.

Buna göre tashihe konu olan, hükümdeki yazı ve hesap hataları ile benzeri açık hatalardır. Bu hatalar mahkemece kendiliğinden ya da bir tarafın talebiyle düzeltilir. Önemli usul kuralı şudur: hüküm tebliğ edilmişse, hâkim tarafları dinlemeden düzeltme yapamaz; taraflar davete rağmen gelmezse mahkeme dosya üzerinden karar verebilir.

Tashihin Sınırı: Esasa Etkili Değişiklik Yapılamaz

Tashih, hükmün gövdesine dokunma yetkisi vermez; yalnızca gözle görülür maddi yanlışları giderir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu sınırı ve kapsamı somut örneklerle açıklar:

“Bu hüküm ile dikkatsizlik ya da özensizlik sonucu oluşan maddi hataların ya da hesap hatalarının düzeltilmesi amaçlanmıştır. Bu tür yanlışlıklar hükmün özünü, esasını değiştiren, tadil eden türden olmayan maddi hatalardır. Örneğin mahkeme karar başlığında taraflardan birinin soyadının ya da adının veya şirketin unvanın eksik veya yanlış yazılması; basit ve hüküm içeriğinden maddi hata yapıldığı anlaşılan hesap hataları gibi.”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/183, K. 2022/294, T. 10.03.2022 — dosyanın mahkemesine iadesine)

Bu ölçüte göre tashihin sınırını hükmün özü ve esası çizer: taraflara tanınan bir hakkı ya da yüklenen bir borcu değiştiren, kararın sonucunu farklılaştıran bir “düzeltme” artık tashih değildir. Kararın esasına ilişkin bir hata ya da memnuniyetsizlik varsa, bunun yeri tashih değil, temyiz ya da istinaf gibi kanun yollarıdır.

Tashih, Tavzih ve Hükmün Tamamlanması Farkı

Uygulamada üç kavram sık karıştırılır; oysa her biri farklı bir eksikliği giderir:

• Tashih (HMK m.304): Hükümdeki yazı ve hesap hataları ile benzeri açık hataların düzeltilmesidir. İçerik/esas değişmez.
• Tavzih (HMK m.305): Hüküm anlaşılmıyor, tereddüt uyandırıyor ya da fıkraları çelişiyorsa, hükmün açıklanması istenir. İçerik değişmez.
• Hükmün tamamlanması (HMK m.305/A): Yargılamada ileri sürülmesine rağmen hakkında hiç ya da kısmen karar verilmemiş bir talep varsa, bu eksikliğin tamamlanması istenir.

6100 sayılı HMK m.305 — Hükmün tavzihi

Hüküm yeterince açık değilse veya icrasında tereddüt uyandırıyor yahut birbirine aykırı fıkralar içeriyorsa, icrası tamamlanıncaya kadar taraflardan her biri hükmün açıklanmasını veya tereddüt ya da aykırılığın giderilmesini isteyebilir.

6100 sayılı HMK m.305/A — Hükmün tamamlanması

Taraflardan her biri, nihaî kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde, yargılamada ileri sürülmesine veya kendiliğinden hükme geçirilmesi gerekli olmasına rağmen hakkında tamamen veya kısmen karar verilmeyen hususlarda, ek karar verilmesini isteyebilir. Bu karara karşı kanun yoluna başvurulabilir.

Süre bakımından da üçü ayrılır: tavzih hükmün icrası tamamlanıncaya kadar her zaman istenebilir; hükmün tamamlanması nihaî kararın tebliğinden itibaren yalnızca bir ay içinde istenebilir; tashihte ise, aşağıda görüleceği gibi, kanunda hiçbir süre sınırı yoktur. Yani mahkemenin unuttuğu bir talep varsa yol hükmün tamamlanmasıdır; verilmiş bir kararı yalnızca açıklığa kavuşturmak isteniyorsa yol tavzihtir; kararda bir yazım ya da hesap hatası varsa yol tashihtir. Üçü de hükmün esasını (tanınan hak ve yüklenen borçları) değiştirmez. (Tavzihin ayrıntısı için bkz. Tavzih Ne Demek?.)

Tashih Nasıl ve Ne Zaman İstenir?

Tashih talebi, kararı veren mahkemeye yöneltilir; mahkeme bunu resen de yapabilir. Talep üzerine düzeltme kararı verildiğinde, bu, ayrı bir “yeni karar” gibi tebliğ edilmez:

6100 sayılı HMK m.304 — Hükmün tashihi (2. fıkra)

Tashih kararı verildiği takdirde, düzeltilen hususlarla ilgili karar, mahkemede bulunan nüshalar ile verilmiş olan suretlerin altına veya bunlara eklenecek ayrı bir kâğıda yazılır, imzalanır ve mühürlenir.

Böylece asıl hükümle düzeltme bir bütün hâline gelir. Tashihin, tavzih ve hükmün tamamlanmasından en belirgin farkı süre yönündendir; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu noktayı açıkça vurgular:

“Hükmün tashihi yoluyla karardaki açık hataların (maddi hata) düzeltilmesi talebi için 6100 sayılı Kanun’da herhangi bir süre sınırı düzenlenmediği gibi yargısal uygulamada da bu konuda bir sınır benimsenmemiştir. Bunun sonucu olarak kararlardaki maddi hataların düzeltilmesi yoluna her zaman başvurabileceği ve kesinleşmiş hükümde bu yolla her zaman değişiklik yapılabileceği anlaşılmaktadır [Anayasa Mahkemesi (AYM), Setenay Çereren, B. No: 2014/5669, 16.06.2016, § 41].”

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/183, K. 2022/294, T. 10.03.2022 — dosyanın mahkemesine iadesine)

Bunun somut sonucu, kararın kesinleşmesinden, hatta temyiz incelemesinden sonra bile bir maddi hata fark edilirse tashih yoluna gidilebilmesidir. Talep, hükmü veren mahkemeye yöneltilir: hüküm ilk derece mahkemesince verilmişse o mahkemeden, Yargıtay tarafından verilmişse Yargıtay’dan tashih istenir; nitekim yukarıdaki kararda Hukuk Genel Kurulu, kendi onama kararına değil, hatanın kaynaklandığı yerel mahkeme kararına ilişkin talebin o mahkemece değerlendirilmesi gerektiğine hükmetmiştir.

Sık Yapılan Hatalar

• Tashihi kararı değiştirme yolu sanmak. Tashih yalnızca hükmün özünü etkilemeyen açık maddi hataları düzeltir; esası değiştirmez.
• Esasa ilişkin bir yanlışı tashihle çözmeye çalışmak. Kararın sonucundan memnun değilseniz yol tashih değil, kanun yollarıdır (istinaf/temyiz).
• Tebliğ sonrası düzeltmenin dinlenmeden yapılacağını sanmak. Hüküm tebliğ edilmişse hâkim tarafları dinlemeden düzeltme yapamaz (HMK m.304/1).
• Tashih talebini süreye bağlı sanmak. Tavzihten ve hükmün tamamlanmasından farklı olarak tashih için kanunda bir süre sınırı yoktur; kesinleşmeden sonra bile istenebilir.
• Tashih ile tavzihi/tamamlamayı karıştırmak. Yazı/hesap hatası için tashih (HMK m.304), belirsizlik/çelişki için tavzih (HMK m.305), unutulan bir talep için hükmün tamamlanması (HMK m.305/A) uygundur.

Özet

• Tashih, hükümdeki yazı ve hesap hataları ile benzeri açık hataların düzeltilmesidir (HMK m.304/1).
• Sınır: yalnızca hükmün özünü ve esasını değiştirmeyen maddi hatalar tashih konusu olabilir (Yargıtay HGK, E. 2022/183, K. 2022/294).
• Kim/nasıl: mahkeme resen veya talep üzerine düzeltir; hüküm tebliğ edilmişse taraflar dinlenmeden düzeltme yapılamaz; işlenmesi nüsha/suretlerin altına ya da ayrı kâğıda yazılıp imzalanır ve mühürlenir (HMK m.304/2).
• Süre: kanunda tashih için bir süre sınırı yoktur; kesinleşmeden sonra bile istenebilir. Tavzihten (icra tamamlanana kadar) ve hükmün tamamlanmasından (1 ay, HMK m.305/A) bu yönüyle ayrılır.
• Tavzih/tamamlama farkı: tashih hatayı düzeltir; tavzih belirsizliği açıklar (HMK m.305); hükmün tamamlanması unutulan talebi karara bağlar (HMK m.305/A).

İlgili yazılar: Tavzih Ne Demek? Hükmün Tavzihi ve Sınırları (HMK 305) · Temyiz Nedir? Yargıtay’a Başvuru Şartları, Süresi ve Sonuçları · Gerekçeli Karar Ne Demek? “Gerekçeli Karar Yazıldı” Ne Anlama Gelir? · İstinaf Nedir? Bölge Adliye Mahkemesine Başvuru, Süresi ve Sonuçları