İstinaf Nedir? Bölge Adliye Mahkemesine Başvuru, Süresi ve Sonuçları

Kısa Cevap

İstinaf, ilk derece mahkemesinin kararının bölge adliye mahkemesi (BAM) tarafından hem olay (delil-vakıa) hem hukuk yönünden denetlendiği olağan kanun yoludur. Bu yönüyle yalnız hukuki denetim yapan temyizden ayrılır. Ceza davalarında süre, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki haftadır (2024 reformu; eski dosyalarda eski kural uygulanır); hukuk davalarında da iki haftadır. On beş yıl ve üzeri hapis cezaları başvuru olmasa bile kendiliğinden (re’sen) istinaf incelemesinden geçer.

Bu Durumda mısınız?

• Davanız karara çıktı; “istinafa gideceğiz” dendi ve sürecin ne kadar süreceğini, ne sonuç çıkabileceğini merak ediyorsunuz.
• Gerekçeli karar tebliğ edildi; iki haftalık süreyi kaçırmamak için ne yapmanız gerektiğini soruyorsunuz.
• e-Devlet’te “istinaf başvurusunun esastan reddine” yazıyor ve bunun ne demek olduğunu öğrenmek istiyorsunuz.
• İstinaf başvurunuz “süresinden sonra” diye reddedildi; buna karşı bir yol olup olmadığını arıyorsunuz.
• Kararınız 2024 öncesine ait ve sürenin 7 gün mü iki hafta mı olduğu konusunda çelişkili bilgilerle karşılaştınız.

Bu soruların cevabı karar tarihine, ceza miktarına ve dava türüne göre değişir; somut dosyanız için mutlaka bir avukata danışın.

İstinaf Nedir?

İstinaf, ikinci derece yargılamadır: ilk derece mahkemesi (asliye ceza, ağır ceza, asliye hukuk vb.) kararını verdikten sonra dosya, bölge adliye mahkemesine taşınır ve orada yeniden ele alınır. İstinafın ayırt edici özelliği denetimin kapsamıdır: BAM yalnızca hukuk kurallarının doğru uygulanıp uygulanmadığına bakmakla kalmaz; delilleri ve olayın kabulünü de inceler, gerektiğinde duruşma açıp delilleri yeniden değerlendirir ve davayı yeniden görür.

Bu yönüyle istinaf, üçüncü basamak olan temyizden ayrılır: temyizde Yargıtay kural olarak yalnız hukuki denetim yapar ve her karar temyize gitmez. İki kanun yolunun kapsam, süre ve eşik farklarının ayrıntılı karşılaştırması temyiz yazımızdadır; bu yazı istinaf sürecinin kendisine odaklanır.

Hangi Kararlara Karşı İstinafa Gidilir? (CMK 272)

Ceza davalarında kural, ilk derece hükümlerine karşı istinaf yolunun açık olmasıdır; madde ayrıca ağır sonuçlu hükümler için kendiliğinden denetim ve küçük yaptırımlar için kesinlik öngörür:

5271 sayılı CMK m.272 — İstinaf

(1) İlk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak, onbeş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler, bölge adliye mahkemesince re’sen incelenir. (2) Hükümden önce verilip hükme esas teşkil eden veya başkaca kanun yolu öngörülmemiş olan mahkeme kararlarına karşı da hükümle birlikte istinaf yoluna başvurulabilir. (3) Ancak; a) Hapis cezasından çevrilen adlî para cezaları hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen onbeşbin Türk Lirası dâhil adlî para cezasına mahkûmiyet hükümlerine, b) Üst sınırı beşyüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümlerine, c) Kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümlere, Karşı istinaf yoluna başvurulamaz. Bu suretle verilen hükümler tekerrüre esas olmaz.

Üç pratik nokta:

• Re’sen istinaf: on beş yıl ve daha fazla hapis cezaları, kimse başvurmasa bile BAM tarafından incelenir. Ağır mahkûmiyetlerde denetim otomatiktir.
• Kesinlik eşiği “sonuç cezaya” göredir ve hapisten çevrilen adli para cezalarını kapsamaz: kısa süreli hapsin para cezasına çevrildiği hükümler, tutar eşiğin altında olsa da istinaf edilebilir.
• Hüküm öncesi ara kararlar (hükme esas olan ya da başka yolu olmayanlar) ayrı ayrı değil, hükümle birlikte istinafa götürülür.

İstinaf Süresi ve Başvuru Usulü

Bugünkü kural nettir — süre, gerekçeli kararın tebliğiyle başlar:

5271 sayılı CMK m.273 — İstinaf istemi ve süresi

(1) İstinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır; beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır. Tutuklu sanık hakkında 263 üncü madde hükmü saklıdır.

Başvuru kararı veren mahkemeye yapılır (BAM’a değil); dilekçeyle ya da zabıt kâtibine beyanla olur. Sanık ve katılan yönünden gerekçe gösterme zorunluluğu yoktur — dilekçede neden belirtilmemesi incelemeye engel olmaz (m.273/4); Cumhuriyet savcısı ise nedenlerini gerekçeleriyle yazmak zorundadır ve bu istem ilgililere tebliğ edilip iki hafta içinde cevaplanabilir (m.273/5). Ağır ceza Cumhuriyet savcıları, yargı çevresindeki asliye mahkemesi hükümlerine karşı kararın başsavcılığa gelişinden itibaren iki hafta içinde başvurabilir (m.273/3).

Hangi Tarihteki Kural Uygulanır? 2024 Süre Reformu

İnternette istinaf süresi için hâlâ “7 gün” bilgisine rastlanır; bunun nedeni kuralın iki adımda değişmesidir. Maddenin ilk hâlinde süre, hükmün açıklanmasından (tefhiminden) itibaren yedi gün idi. Önce Anayasa Mahkemesi bu başlangıç kuralını anayasaya aykırı bularak “hükmün açıklanmasından itibaren” ibaresini iptal etti (Anayasa Mahkemesi, E. 2022/144, K. 2023/137, T. 26.07.2023) — Ceza Genel Kurulu değişim zincirini kendi kararında şöyle kayda geçirir:

“Diğer taraftan, CMK’nın 273 maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesinde yer alan “…hükmün açıklanmasından itibaren…” ibaresi, Anayasa Mahkemesi’nin 26.07.2023 tarihli ve E: 2022/144, K: 2023/137 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2025/123, K. 2025/294, T. 25.06.2025 — ret kararının kaldırılması)

Ardından 7499 sayılı Kanun (RG 12.03.2024) maddeyi bugünkü hâline getirdi: süre gerekçeli tebliğden itibaren iki hafta oldu ve yokluğunda-açıklanma senaryosunu düzenleyen eski ikinci fıkra yürürlükten kaldırıldı — artık süre herkes için gerekçeli kararın tebliğiyle başladığından o fıkraya ihtiyaç kalmadı.

Hangi dosyaya hangi kural? Cevap kanunun kendi geçiş hükmündedir ve eşik tarih 1 Haziran 2024’tür:

5271 sayılı CMK geçici m.6 — 7499 geçiş hükmü

c) Kanun yollarına başvuru şekli ve süreleri ile bu sürelerin tebliğden itibaren başlamasına ve cevap sürelerine ilişkin 268, 273, 276, 277, 291, 294, 296, 297, 308, 308/A, 319 ve 320 nci maddelerde yapılan değişiklikler, 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar hakkında uygulanır. Bu tarihten önce verilen kararlar hakkında bu maddeyi ihdas eden Kanunla yapılan değişikliklerden önceki hükümler ile yürürlükten kaldırılan hükümlerin uygulanmasına devam olunur.

Yani karar 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilmişse yeni kural (tebliğden iki hafta); öncesinde verilmişse eski rejim uygulanmaya devam eder. Karar tarihi bu yüzden ilk bakılacak bilgidir. Temyiz süresindeki paralel reform için temyiz yazımıza bakın.

Başvurudan Sonra: Ön İnceleme ve Süre Reddine Karşı Yol

Başvuru önce hükmü veren mahkemede biçimsel denetimden geçer; süresinde değilse ya da karar istinaf edilemez nitelikteyse mahkeme istemi reddeder (CMK m.276). Dosya BAM’a ulaştığında da ceza dairesi ön inceleme yapar: yetki ve kabul şartlarını denetler, şartlar yoksa başvuruyu reddeder (m.279).

Buradaki en kritik pratik bilgi, bu ret kararlarına karşı yolun temyiz değil İTİRAZ olmasıdır. Yargıtay, süre yönünden verilen ret kararına “temyiz” diye gelen başvuruyu itiraz sayıp dosyayı incelemeden iade etmiştir:

“Bölge Adliye Mahkemesi tarafından 5271 sayılı CMK’nın 273/1. maddesine göre sanığın istinaf isteminin yasal süresinden sonra olduğundan bahisle eski hale getirme talebinin ve istinaf başvurusunun reddine dair kararına karşı aynı Kanun’un 279/1-b maddesi uyarınca itiraz kanun yoluna başvurulabileceğinden…

(Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2023/18813, K. 2024/13892, T. 07.10.2024 — iade)

Yani “istinafım süreden reddedildi” durumunda kapı kapanmış değildir: ret kararına karşı itiraz yoluna gidilir; tebliğdeki usulsüzlük, mazeret ve eski hâle getirme argümanları bu incelemede ileri sürülür.

Bölge Adliye Mahkemesi İncelemesi: Olası Sonuçlar (CMK 280)

Ön incelemeyi geçen dosyada BAM, esasa girer. Kanun, verilebilecek kararları tek maddede toplar. Üç karar türünün kanuni düzenlemesi şöyledir:

5271 sayılı CMK m.280 — BAM’da inceleme ve kovuşturma

(1) Bölge adliye mahkemesi, dosyayı ve dosyayla birlikte sunulmuş olan delilleri inceledikten sonra; a) İlk derece mahkemesinin kararında usule veya esasa ilişkin herhangi bir hukuka aykırılığın bulunmadığını, delillerde veya işlemlerde herhangi bir eksiklik olmadığını, ispat bakımından değerlendirmenin yerinde olduğunu saptadığında istinaf başvurusunun esastan reddine … e) İlk derece mahkemesinin kararında 289 uncu maddede belirtilen bir hukuka aykırılık nedeninin bulunması hâlinde hükmün bozulmasına ve dosyanın yeniden incelenmek ve hükmolunmak üzere hükmü bozulan ilk derece mahkemesine veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği diğer bir ilk derece mahkemesine gönderilmesine … g) Diğer hâllerde, gerekli tedbirleri aldıktan sonra davanın yeniden görülmesine ve duruşma hazırlığı işlemlerine başlanmasına, Karar verir.

Sonuç yelpazesi pratikte şöyle okunur:

• Esastan red (280/1-a): ilk derece kararı yerindedir; e-Devlet’te görülen “istinaf başvurusunun esastan reddine” budur. Belirli hafif aykırılıklar (m.303’e yollamayla) düzeltilerek de esastan red verilebilir; 2017-2019 eklemeleriyle alt-hadden uygulama, şahsi cezasızlık ve davanın reddi gibi hâllerde de düzelterek-red mümkündür (280/1-b,c,d).
• Bozma (280/1-e ve f): yalnız sınırlı katalogda (m.289’daki kesin hukuka aykırılıklar ile şart-yokluğu/uzlaştırma-önödeme atlanması ve dava-birleştirme zorunluluğu hâllerinde) dosya ilk derece mahkemesine geri gönderilir.
• Davanın yeniden görülmesi (280/1-g): katalog dışındaki her durumda BAM davayı kendisi duruşmalı olarak yeniden görür ve duruşma sonunda ya başvuruyu esastan reddeder ya da ilk derece hükmünü kaldırıp yeniden hüküm kurar (280/2). Lehe sonuçlar, başvurmamış diğer sanıklara da sirayet eder (280/3).

BAM Duruşma Açmadan Bozamaz: 2026 Çizgisi

Uygulamada bazı BAM daireleri, katalog dışındaki aykırılıklarda da dosya üzerinden “bozma” kararı vermekteydi. Yargıtay’ın en taze çizgisi bunu kesin biçimde reddediyor — 2. Ceza Dairesi, Mart 2026’da böyle bir bozmayı ve ardından kurulan hükmü şu gerekçeyle bozdu:

“bozma kararında belirtilen hukuka aykırılıkların aynı Kanun’un 280. maddesinin 1. fıkrasının (e) ve (f) bentlerinde sınırlı olarak sayılan bozma nedenleri arasında gösterilmediği, 1 numaralı bozma sebebinin hukuka kesin aykırılık hâllerini düzenleyen yine aynı Kanun’un 289. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde yer alan “hüküm için önemli olan hususlarda mahkeme kararı ile savunma hakkının sınırlandırılmış olması” kapsamında değerlendirilmesi gerektiği gözetilerek, Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Dairesince davanın yeniden görülmesine karar verilmek suretiyle yapılacak duruşma sonucunda hukuka aykırılığın giderilmesi yerine, dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde bozma kararı verilmesinin ve anılan karara yönelik direnme yetkisi bulunmayan İlk Derece Mahkemesince yeniden hüküm kurulmasının yasal dayanağının bulunmadığı…

(Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2026/2372, K. 2026/4472, T. 05.03.2026 — bozma)

Karar iki yerleşik desteğe yaslanır: Ceza Genel Kurulu aynı yönde (katalog dışı BAM bozmalarını ve bunlara dayanan hükümleri hükümsüz sayan) içtihadını 2025’te vermiştir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2024/6-490, K. 2025/197, T. 30.04.2025); Anayasa Mahkemesi de kanunda sınırlı sayılan hâller dışında bozma kararı verilmesini mahkemeye erişim hakkının ihlali saymıştır (Anayasa Mahkemesi, B. No: 2023/33667, T. 09.01.2025). İki pratik çıkarım: BAM’ın “bozma” yetkisi dar bir istisnadır. Kural, davayı duruşmalı görüp kendisinin sonuçlandırmasıdır; ve ilk derece mahkemesinin BAM kararına direnme yetkisi yoktur (Yargıtay bozmasındaki direnme kurumunun istinafta karşılığı bulunmaz).

İstinaf Cezayı Ağırlaştırabilir mi?

Yalnız sanık lehine başvurulmuşsa hayır:

5271 sayılı CMK m.283 — Sanık lehine başvurma hâlinde verilecek hüküm

(1) İstinaf yoluna yalnız sanık lehine başvurulmuşsa, yeniden verilen hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz.

Bu, “istinafa gidersem cezam artar mı” endişesinin kanuni cevabıdır: yalnızca siz (ya da sizin lehinize) başvurulmuşsa yeni hüküm öncekinden ağır olamaz. Savcılık veya katılan da aleyhe başvurmuşsa bu güvence devreye girmez. Dosyadaki başvuruların kim tarafından, hangi yönde yapıldığı bu yüzden stratejik önemdedir.

İstinaftan Sonra: Temyiz

BAM kararı her zaman son söz değildir: esastan-red kararları ile BAM’ın kurduğu yeni hükümlerin bir bölümü, süre ve ceza-miktarı eşiklerine göre Yargıtay temyiz denetimine açıktır; beş yılı aşmayan hapis cezalarına ilişkin esastan-red kararları gibi geniş bir grup ise istinafta kesinleşir. Hangi kararların temyize gidebildiği, iki haftalık temyiz süresi ve istisna kataloğu ayrı yazının konusudur: temyiz nedir?

Hukuk Davalarında İstinaf (HMK)

Hukuk (alacak, tazminat, boşanma gibi) davalarında istinafın çerçevesi HMK’dadır ve mantık paraleldir:

6100 sayılı HMK m.341 — İstinaf yoluna başvurulabilen kararlar

(1) İlk derece mahkemelerinin aşağıdaki kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabilir: a) Nihai kararlar. b) İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararları, karşı tarafın yüzüne karşı verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları, karşı tarafın yokluğunda verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine verilen kararlar. (2) Miktar veya değeri üç bin Türk Lirasını geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir. Ancak manevi tazminat davalarında verilen kararlara karşı, miktar veya değere bakılmaksızın istinaf yoluna başvurulabilir.

Maddedeki “üç bin TL” taban rakamdır: kesinlik sınırı her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir ve davanın açıldığı tarihteki tutar esas alınır. Güncel tutar mekaniği ve karar örneği için temyiz yazımızın parasal sınır bölümüne bakın. Manevi tazminatta ise miktara bakılmaksızın istinaf açıktır.

6100 sayılı HMK m.345 — Başvuru süresi

(1) İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır. Bu süre, ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar. İstinaf yoluna başvuru süresine ilişkin özel kanun hükümleri saklıdır.

6100 sayılı HMK m.355 — İncelemenin kapsamı

(1) İnceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır. Ancak, bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bunu resen gözetir.

Ceza istinafından önemli bir fark buradadır: hukuk istinafında BAM, kural olarak dilekçede gösterilen sebeplerle bağlıdır (kamu düzeni istisna). Bu yüzden hukuk davasında istinaf dilekçesinin gerekçeli ve eksiksiz yazılması kritiktir. Belirli ağır usul sakatlıklarında (yasaklı hâkim, görevsizlik vb.) BAM duruşma yapmadan kaldırma-gönderme kararı verir (m.353).

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Karar tarihini not edin: 1 Haziran 2024 ve sonrası kararlarda süre gerekçeli tebliğden iki hafta; öncesinde eski rejim uygulanır. Süre hesabı buna göre yapılır.
2. Tebligatı izleyin: süre, gerekçeli kararın usulüne uygun tebliğiyle başlar; tebliğ tarihini belgeleyin (e-Devlet/UYAP kaydı, tebliğ mazbatası).
3. Başvuruyu kararı veren mahkemeye yapın: dilekçeyle ya da zabıt kâtibine beyanla; ceza davasında sanık için gerekçe zorunlu değildir ama gerekçeli dilekçe her zaman güçlüdür — hukuk davasında ise sebep göstermek fiilen belirleyicidir (HMK m.355).
4. Süre kaçtıysa pes etmeyin: ret kararına karşı itiraz yolu vardır (CMK m.279/1-b çizgisi); tebliğ usulsüzlüğü ve eski hâle getirme bu aşamada ileri sürülür.
5. Aleyhe başvuru var mı kontrol edin: yalnız lehe başvuruda ceza ağırlaşamaz (CMK m.283); savcı/katılan başvurusu varsa stratejiyi buna göre kurun.
6. BAM aşamasını takip edin: duruşmalı yeniden görme ihtimaline karşı delil ve tanık hazırlığınızı koruyun.

Sık Yapılan Hatalar

• Süreyi tefhimden saymak (ya da “7 gün” bilgisine güvenmek). 01.06.2024 sonrası kararlarda süre gerekçeli tebliğden iki haftadır; eski dosyalarda ise eski kural sürer. İki yönde de yanlış hesap hak kaybettirir.
• Başvuruyu BAM’a göndermek. İstem, hükmü veren mahkemeye verilir (CMK m.273/1).
• “Esastan red” ile “bozma”yı karıştırmak. Esastan red = ilk derece kararı yerinde; bozma yalnız dar katalogda (280/1-e,f) mümkündür. Katalog dışı “bozma” kararları Yargıtay ve AYM çizgisinde hukuka aykırıdır.
• Süre-reddine karşı temyize koşmak. Doğru yol itirazdır (m.279/1-b); yanlış etiketli başvuru zaman kaybettirir.
• BAM kararına “direnme” beklemek. İlk derece mahkemesinin BAM kararına direnme yetkisi yoktur; direnme kurumu Yargıtay bozmalarına özgüdür.
• Hukuk istinafında sebepsiz dilekçe. HMK m.355 gereği inceleme dilekçedeki sebeplerle sınırlıdır; “kararı istinaf ediyorum” demek çoğu zaman yetmez.

Özet

• İstinaf = ikinci derece: BAM, ilk derece kararını hem olay hem hukuk yönünden denetler; gerektiğinde duruşma açıp davayı yeniden görür ve kendi hükmünü kurar. (Temyizle karşılaştırma temyiz yazısında.)
• Süre iki hafta ve tebliğle başlar: 7499 reformu (RG 12.03.2024) “tefhimden 7 gün” rejimini (AYM’nin ibare iptalinin ardından) “gerekçeli tebliğden iki hafta”ya çevirdi; eşik, kararın 01.06.2024 öncesi/sonrası verilmesidir (CMK geçici m.6/1-c).
• Sonuç yelpazesi: esastan red (düzelterek dahil) · dar katalogda bozma (280/1-e,f) · diğer hâllerde duruşmalı yeniden görme + yeni hüküm; lehe sonuçlar başvurmayan sanıklara sirayet eder.
• 2025-2026 çizgisi: katalog dışı BAM bozmaları hukuka aykırı (2. CD 05.03.2026; CGK 30.04.2025; AYM B. No: 2023/33667 — mahkemeye erişim ihlali); ilk derecenin BAM kararına direnme yetkisi yok; süre-reddine karşı yol itiraz.
• Güvenceler: yalnız lehe başvuruda ceza ağırlaşamaz (m.283); 15 yıl+ hapis hükümleri re’sen incelenir; hukuk istinafında inceleme dilekçedeki sebeplerle sınırlıdır (HMK m.355).

İlgili yazılar: Temyiz Nedir? Yargıtay’a Başvuru Şartları, Süresi ve Sonuçları · Tensip Zaptı Hazırlandı Ne Demek? · Asliye Ceza Mahkemesi Nedir? Görevleri, Baktığı Davalar ve Yargılama Usulü · Beraat Ne Demek? Beraat Sebepleri, Derhal Beraat ve Sonuçları (CMK 223) · Mütalaa Ne Demek? Savcının Esas Hakkındaki Mütalaası, Sonuçları ve Savunma Hakkı · Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir? Şartları ve Denetim Süresi