Asli Müdahil ve Feri Müdahil Ne Demek?

Kısa Cevap

Müdahale, davanın tarafı olmayan üçüncü kişinin görülmekte olan bir yargılamada yer almasıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu bunun iki türünü ayrı maddelerde düzenler ve ikisi birbirinin derecesi değildir.

Asli müdahil, uyuşmazlığın konusu üzerinde kendi adına hak iddia eder ve yargılamanın taraflarına karşı dava açar. Feri müdahil, kendi adına bir hak iddia etmez; davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan tarafın yanında yer alır ve ona yardım eder.

Ayrımın pratik sonucu kanun yolunda görülür. Asli müdahil kendi davasının tarafıdır. Feri müdahil ise yanında katıldığı tarafla birlikte hareket eder ve o taraf başvurmadığında kural olarak tek başına istinaf veya temyiz yoluna gidemez.

Asli Müdahale: Üçüncü Kişinin Kendi Hak İddiası

Asli müdahalede üçüncü kişi taraflardan birine yardım etmez. Davanın konusunu oluşturan hak veya şey üzerinde kendisi hak iddia eder ve bu iddiayı her iki tarafa karşı ileri sürer.

6100 sayılı HMK m.65 — Asli müdahale

Bir yargılamanın konusu olan hak veya şey üzerinde kısmen ya da tamamen hak iddia eden üçüncü kişi, hüküm verilinceye kadar bu durumu ileri sürerek, yargılamanın taraflarına karşı aynı mahkemede dava açabilir.

Maddenin ikinci fıkrası, açılan bu davanın ayrı bir dosyada yürütülmeyeceğini belirtir:

Asli müdahale davası ile asıl yargılama birlikte yürütülür ve karara bağlanır.

Buradan iki sınır çıkar. Zaman bakımından sınır hüküm verilinceye kadardır. Yer bakımından sınır ise aynı mahkemedir; asli müdahil davasını başka bir mahkemede açmaz.

Feri Müdahale: Tarafın Yanında Yer Alma

Feri müdahalede üçüncü kişinin amacı kendi hakkını hüküm altına aldırmak değil, yanında yer aldığı tarafın davayı kazanmasına yardım etmektir.

6100 sayılı HMK m.66 — Fer’î müdahale

Üçüncü kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar, fer’î müdahil olarak davada yer alabilir.

İki şart birlikte aranır. Üçüncü kişinin, yanında katılacağı tarafın davayı kazanmasında hukuki yararı bulunmalıdır. Başvuru ise tahkikat sona erinceye kadar yapılmalıdır. Bu, asli müdahaledeki “hüküm verilinceye kadar” sınırından daha erken biten bir süredir; HMK m.186 uyarınca mahkeme tahkikatın bittiğini tefhim ettikten sonra sözlü yargılama aşamasına geçer, hüküm ise bu aşamadan sonra kurulur.

Feri Müdahale Nasıl Talep Edilir?

Talep dilekçeyle yapılır ve dilekçenin içeriği kanunda sayılmıştır.

6100 sayılı HMK m.67 — Fer’î müdahale talebi ve incelenmesi

Müdahale talebinde bulunan üçüncü kişi, yanında katılmak istediği tarafı, müdahale sebebini ve bunun dayanaklarını belirten bir dilekçeyle mahkemeye başvurur.

Dilekçe verildikten sonra izlenecek yol da aynı maddede düzenlenir:

Müdahale dilekçesi, davanın taraflarına tebliğ edilir. Mahkeme, gerekirse taraflarla birlikte üçüncü kişiyi de dinlemek üzere davet eder, gelmeseler dahi müdahale talebi hakkında karar verir.

Mahkeme talebi karara bağlarken tarafların ve üçüncü kişinin duruşmaya gelmesini beklemek zorunda değildir. Davet edilenler gelmese dahi talep hakkında karar verilir.

Talep Kabul Edilirse Feri Müdahil Ne Yapabilir?

Kabul kararı, feri müdahile tarafın sahip olduğu yetkilerin tamamını vermez. Yetkinin sınırı, yanında katıldığı tarafın tutumudur.

6100 sayılı HMK m.68 — Fer’î müdahilin durumu

Müdahale talebinin kabulü hâlinde müdahil, davayı ancak bulunduğu noktadan itibaren takip edebilir. Müdahil, yanında katıldığı tarafın yararına olan iddia veya savunma vasıtalarını ileri sürebilir; onun işlem ve açıklamalarına aykırı olmayan her türlü usul işlemlerini yapabilir.

Bu düzenleme iki yönlüdür. Feri müdahil geçmişe dönük olarak yapılmış işlemleri yeniden yaptıramaz, davayı bulunduğu noktadan alır. Yapabileceği usul işlemleri de tarafın işlem ve açıklamalarıyla çelişmemek koşuluna bağlıdır.

Mahkemenin tebligat yükümlülüğü de katılma anından itibaren doğar:

Mahkeme, katıldığı noktadan itibaren, taraflara bildirilen işlemleri müdahile de tebliğ eder.

Feri Müdahil Kararı Tek Başına İstinaf veya Temyiz Edebilir mi?

Uygulamada en çok karşılaşılan soru budur ve cevabı HMK m.68’deki “aykırı olmayan” ölçütünden çıkar. Yanında katıldığı taraf kanun yoluna başvurmuyorsa, feri müdahilin tek başına başvurması bu ölçütle bağdaşmaz.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, davalı yanında yer alan feri müdahilin temyiz istemini bu gerekçeyle reddetmiştir:

“fer’i müdahilin davada yanında katıldığı tarafla birlikte hareket etmesi nedeni ile fer’i müdahil ancak davada lehine katıldığı tarafla birlikte kararı temyiz edebilmektedir.”

(Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2025/319, K. 2025/4008, T. 03.10.2025 — temyiz dilekçesinin reddi)

Bölge adliye mahkemesi kararlarında da aynı sonuç, kuralın gerekçesiyle birlikte ifade edilmektedir:

“Lehine müdahale edilen taraf kanun yoluna başvurmazsa, HMK’nın 68. maddesi uyarınca, yanında katıldığı tarafla birlikte hareket etmek zorunda olan fer’i müdahil, yalnız başına kanun yoluna başvuramaz.”

(İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/886, K. 2025/1879, T. 25.12.2025)

Kuralın tartışmasız olmadığı nokta. Yukarıdaki Yargıtay kararı oy çokluğuyla verilmiştir; kararda karşı oy yer almaktadır. Bu, sonucun uygulamada yerleşik olmadığı anlamına gelmez, ancak feri müdahilin kanun yolu yetkisinin dairede tartışıldığını gösterir. Somut dosyada müdahalenin türü ve tarafın tutumu ayrıca değerlendirilmelidir.

Müdahale Talebi Reddedilirse Ne Olur?

Ret kararı üzerine hemen ayrı bir kanun yoluna gidilmez. Talebi reddedilen üçüncü kişi, asıl hükmü bekler ve itirazını o hükme karşı ileri sürer.

“Fer’i müdahil, müdahale talebinin reddine ilişkin kararı, asıl hüküm verildikten sonra lehine müdahale etmek istediği taraf aleyhine verilmiş olan hükme karşı kanun yoluna başvurarak temyiz veya istinaf ederek hükmün, müdahale talebinin haksız olarak reddedilmiş olması nedeniyle bozulmasını isteyebilir.”

(İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/886, K. 2025/1879, T. 25.12.2025)

Bu yol, talebi reddedilen kişinin hükmün sonucunu tamamen beklemesini gerektirir. Ret kararının haksız olduğu iddiası, asıl hükme karşı başvuruda bozma sebebi olarak ileri sürülür.

Hükmün Feri Müdahile Etkisi ve Rücu İlişkisi

Feri müdahil davada yer alsa da hüküm onun hakkında kurulmaz.

6100 sayılı HMK m.69 — Fer’î müdahalenin etkisi

Müdahilin de yer aldığı asıl davada hüküm, taraflar hakkında verilir.

Kararın feri müdahil bakımından asıl sonucu, tarafla arasındaki rücu ilişkisinde doğar. Maddenin ikinci fıkrası bu ilişkide ileri sürülemeyecek iddiayı ve bunun istisnalarını birlikte düzenler:

Fer’î müdahilin, tarafla rücu ilişkisinde, asıl davadaki uyuşmazlık hakkında yanlış karar verildiği iddiası dinlenilmez. Ancak, müdahil, zamanında ihbar yapılmadığı için davaya geç katıldığını veya yanında katıldığı tarafın iddia ve savunma imkânlarını kullanmasını engellediğini ya da kendisince bilinmeyen iddia ve savunma imkânlarının, tarafın ağır kusuru sebebiyle kullanılamadığını belirterek, yanında katıldığı tarafın yargılamayı hatalı yürüttüğünü ileri sürebilir.

Kural olarak feri müdahil, rücu davasında “asıl davada yanlış karar verildi” diyemez. Maddede sayılan üç durumda ise tarafın yargılamayı hatalı yürüttüğünü ileri sürebilir: zamanında ihbar yapılmadığı için davaya geç katılmış olması, tarafın kendisinin savunma imkânlarını kullanmasını engellemiş olması ve kendisince bilinmeyen imkânların tarafın ağır kusuruyla kullanılamamış olması.

Ceza Davasındaki Katılan ile Karıştırmayın

Günlük kullanımda “müdahil” sözcüğü hem hukuk hem ceza yargılaması için söylenir, ancak iki kurum farklıdır. Ceza yargılamasında bu kişinin kanundaki adı katılandır ve kanun yolu yetkisi çok daha geniştir.

5271 sayılı CMK m.242 — Katılanın kanun yoluna başvurması

Katılan, Cumhuriyet savcısına bağlı olmaksızın kanun yollarına başvurabilir.

Karşılaştırma açıktır. Ceza yargılamasındaki katılan Cumhuriyet savcısından bağımsız hareket edebilirken, hukuk yargılamasındaki feri müdahil yanında katıldığı tarafla birlikte hareket etmek zorundadır. Ceza yargılamasındaki katılma kurumunun şartları ve usulü için müdahil (katılan) kavramını anlatan yazıya bakabilirsiniz.

Asli Müdahil, Feri Müdahil ve Katılan Ölçütleri

Ölçüt	Asli müdahil (HMK m.65)	Feri müdahil (HMK m.66)	Katılan (CMK m.237)
Yargılama türü	Hukuk	Hukuk	Ceza
Kendi adına hak iddiası	Var	Yok	Mağdur, suçtan zarar gören veya malen sorumlu olma
Kime karşı / kimin yanında	Her iki tarafa karşı	Bir tarafın yanında	Kamu davasına katılır
Zaman sınırı	Hüküm verilinceye kadar	Tahkikat sona erinceye kadar	İlk derecede hüküm verilinceye kadar
Hakkında hüküm kurulur mu	Kendi davası karara bağlanır	Kurulmaz (m.69)	Katılan sıfatıyla yer alır
Tek başına kanun yolu	Kendi davasının tarafı olarak başvurur	Kural olarak hayır (m.68)	Evet, savcıdan bağımsız (m.242)

Tablodaki son satır ayrımın pratikte en çok sonuç doğuran yeridir. Bir dosyada “müdahil” olduğu söylenen kişinin kanun yoluna tek başına gidip gidemeyeceği, önce yargılamanın hukuk mu ceza mı olduğuna, sonra müdahalenin asli mi feri mi olduğuna bağlıdır.