TCK 191: Kullanmak İçin Uyuşturucu Bulundurma — Madde Metni, Cezası ve Erteleme Süreci

Kısa Cevap

TCK 191, kullanmak için uyuşturucu satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma suçunu düzenler. Cezası 2 yıldan 5 yıla kadar hapistir, ama uygulamada çoğu dosya cezayla sonuçlanmaz: savcı 5 yıl süreyle kamu davasının açılmasını ertelemek zorundadır (191/2) ve kişi denetimli serbestliğe tabi tutulur (191/3). Yükümlülüklere uyulursa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (191/7). Ticaret suçundan (TCK 188/3, 10 yıldan az olmamak üzere hapis) farkı, bulundurmanın amacıdır.

TCK 191/1 — Suç ve Ceza

“Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”

(TCK m.191/1)

Dört seçimlik hareket vardır: satın almak · kabul etmek · bulundurmak · kullanmak. Herhangi biri yeterlidir.

TCK 191/2 — Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi

Maddenin can alıcı noktası budur. Savcı, şartlar varsa erteleme kararı vermek ZORUNDADIR — takdir yetkisi yoktur.

“Bu suçtan dolayı başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesindeki şartlar aranmaksızın, beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir.”

(TCK m.191/2)

Anayasa Mahkemesi bunu açıkça teyit eder:

“Başka bir ifadeyle anılan fıkrada kovuşturma yapılmasını gerektirmeyen hâller dışında kamu davasının açılmasının ertelenmesi konusunda Cumhuriyet savcısına herhangi bir takdir yetkisi tanınmamıştır.”

(Anayasa Mahkemesi, E. 2024/56, K. 2024/166, T. 24.09.2024 — itirazın reddi; § 6)

Erteleme süresi: 5 yıl.

TCK 191/3 — Denetimli Serbestlik ve Zorunlu Test

(2023’te 7445 sayılı Kanun’la değiştirildi.)

“Erteleme süresi zarfında şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Bu süre denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya resen Cumhuriyet savcısının kararı ile altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Hakkında denetimli serbestlik tedbiri verilen kişi, gerek görülmesi hâlinde denetimli serbestlik süresi içinde tedaviye tabi tutulabilir. Cumhuriyet savcısı, erteleme süresi zarfında uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp kullanmadığını tespit etmek için yılda en az iki defa şüphelinin ilgili kuruma sevkine karar verir.”

(TCK m.191/3)

Üç şey öne çıkar:

• Denetimli serbestlik: asgari 1 yıl, altışar aylık dilimlerle en fazla 2 yıl daha uzatılabilir (yani azami 3 yıl).
• Tedavi zorunlu değil — “gerek görülmesi hâlinde” uygulanabilir.
• Yılda en az iki kez uyuşturucu testi zorunludur. Bu hüküm Anayasa Mahkemesi’ne taşınmış ve anayasaya uygun bulunmuştur — ama Mahkeme savcının yetkisine bir sınır çizmiştir (aşağıda).

TCK 191/4 ve 191/5 — İhlal Hâlleri

“Kişinin, erteleme süresi zarfında; a) Kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi, b) Tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması, c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması, hâlinde, hakkında kamu davası açılır.”

(TCK m.191/4)

Kritik nokta: erteleme süresinde tekrar kullanmak ayrı bir suç olarak yargılanmaz — sadece ihlal sayılır:

“Erteleme süresi zarfında kişinin kullanmak için tekrar uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması, dördüncü fıkra uyarınca ihlal nedeni sayılır ve ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz.”

(TCK m.191/5)

TCK 191/6 — Erteleme Yalnızca Bir Kez

“Dördüncü fıkraya göre kamu davasının açılmasından sonra, birinci fıkrada tanımlanan suçun tekrar işlendiği iddiasıyla açılan soruşturmalarda ikinci fıkra uyarınca kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilemez.”

(TCK m.191/6)

Yargıtay kuralı net biçimde ifade eder:

“hükmü gereği, kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı bu suçtan yürütülen soruşturmalarda sadece bir kez verilebilecektir. Buna göre, usulüne uygun verilip kesinleşen herhangi bir erteleme kararı bulunmamasına rağmen aynı sanık hakkında birden fazla soruşturma bulunması halinde, soruşturmaların birleştirilmesi sonrası erteleme kararı verilmesi gerekmektedir.”

(Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2023/400, K. 2024/15877, T. 12.02.2024 — kanun yararına bozma, oy birliğiyle)

TCK 191/7 — Kovuşturmaya Yer Olmadığı

“Şüpheli erteleme süresi zarfında dördüncü fıkrada belirtilen yükümlülüklere aykırı davranmadığı ve yasakları ihlal etmediği takdirde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.”

(TCK m.191/7)

Yani süreç temiz tamamlanırsa dava hiç açılmaz ve ceza da olmaz.

TCK 191/10 — Okul Yakınlığı

“Birinci fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.”

(TCK m.191/10)

Süreç Akışı ve Süre Tablosu

Aşama	Süre / Sonuç	Dayanak
Temel ceza	2 – 5 yıl hapis	191/1
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi	5 yıl (savcı için zorunlu)	191/2
Denetimli serbestlik	asgari 1 yıl (+ en fazla 2 yıl uzatma)	191/3
Uyuşturucu testi	yılda en az 2 kez	191/3
Tedavi	gerek görülürse	191/3
İhlal	kamu davası açılır	191/4
Erteleme süresinde tekrar kullanma	ihlal sayılır, ayrı dava YOK	191/5
İkinci kez erteleme	verilemez	191/6
Yükümlülüklere uyulursa	kovuşturmaya yer olmadığı	191/7
Okul vb. 200 m yakınında	ceza yarı oranında artar	191/10

Anayasa Mahkemesi 2024: Zorunlu Test ve “Emare” Sınırı

Asliye ceza mahkemeleri, kesinleşmiş mahkûmiyeti olmayan bir kişinin yılda en az iki kez zorla uyuşturucu testine gönderilmesinin beden bütünlüğünü ve masumiyet karinesini ihlal ettiğini ileri sürerek kuralı Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı.

Mahkeme itirazı reddetti:

“Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 13. ve 17. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.”

(Anayasa Mahkemesi, E. 2024/56, K. 2024/166, T. 24.09.2024 — itirazın reddi; § 33)

Ancak gerekçede savcının yetkisine somut bir sınır çizdi — bu, savunma açısından kullanılabilir bir tespittir:

“kural uyarınca iki seferden fazla sevk işlemi konusunda Cumhuriyet savcısına tanınan takdir yetkisinin ancak hakkında erteleme kararı verilen şüphelinin uyuşturucu veya uyarıcı madde kullandığı yönünde bir emarenin ortaya çıkması hâlinde kullanılabileceği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kamu davasının açılmasının ertelenmesi kurumunun amacı ve niteliği dikkate alındığında kuralın Cumhuriyet savcısına tanınan yetkinin keyfî olarak kullanılmasına imkân tanıdığı söylenemez.”

(Anayasa Mahkemesi, E. 2024/56, K. 2024/166, T. 24.09.2024 — itirazın reddi; § 31)

Pratik sonuç: yılda iki test zorunlu; ikiden fazlası ancak “emare” varsa yapılabilir. Keyfî test yapılamaz.

Ticaret mi, Kullanmak İçin mi? (TCK 188/3 ↔ TCK 191)

Aynı fiil (uyuşturucu bulundurmak) iki ayrı suça girebilir ve ceza farkı devasadır:

• TCK 191/1 (kullanmak için): 2-5 yıl + erteleme + denetimli serbestlik
• TCK 188/3 (ticaret): 10 yıldan az olmamak üzere hapis

Ceza Genel Kurulu ayırt edici ölçütü koyar:

“Uyuşturucu madde bulundurma eyleminin, kullanmak için uyuşturucu madde bulundurmak suçunu mu, yoksa uyuşturucu madde ticareti suçunu mu oluşturduğunun tespitinde belirgin rol oynayan husus, bulundurmanın amacıdır.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/378, K. 2018/618, T. 06.12.2018 — bozma, oybirliğiyle)

Ve miktar tek başına belirleyici değildir:

“Kısaca madde miktarı bulundurma amacının belirlenmesinde yardımcı olabilir ancak tek bir ölçüt olamaz.”

(Yargıtay 20. Ceza Dairesi, E. 2017/4155, K. 2017/6865, T. 06.12.2017 — bozma, oybirliğiyle)

Ölçütlerin tamamı (failin davranışları · bulundurulan yer ve biçim · çeşit ve miktar) ve Adli Tıp ölçüsü için: TCK 188 — Uyuşturucu İmal ve Ticareti

Aynı kullanma/ticaret ayrımı, maddeyi satın almak yerine kendisi yetiştiren fail bakımından da yapılır; ekim fiilinin kendisi ayrıca izinsiz kenevir ekme suçu olarak 2313 sayılı Kanun m.23’te düzenlenmiştir.

Dikkat: başkalarıyla birlikte kullanmak veya ikram etmek bu suçu (TCK 191) oluşturur; kolaylaştırma suçuna (TCK 190) dönüşmesi için ayrı bir özel kast aranır (ve o suçun etkin pişmanlığı yoktur: TCK 190) Uyuşturucu Kullanılmasını Kolaylaştırma

Etkin Pişmanlık ve Tedavi Talebi (TCK 192)

Kullanıcı için iki ayrı cezasızlık kapısı vardır. (Dört fıkranın tamamı, “söyledim yetmez” içtihadı, eş değerlik ilkesi ve hekim bildirim güvencesi dahil ayrıntılı anlatım: Uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlık — TCK 192)

1. Kimden aldığını bildirmek (192/2):

“Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, bu maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini merciine haber vererek suçluların yakalanmalarını veya uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa, hakkında cezaya hükmolunmaz.”

(TCK m.192/2)

2. Kendiliğinden tedavi istemek (192/4):

“Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, hakkında kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmaktan dolayı soruşturma başlatılmadan önce resmi makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isterse, cezaya hükmolunmaz.”

(TCK m.192/4)

Her ikisi de “resmî makamlar haber almadan / soruşturma başlatılmadan önce” şartına bağlıdır. Yakalandıktan sonraki başvuru bu fıkralara girmez.

TCK 191/8 HAGB’ye dayanıyor — HAGB 1 Ekim 2026’da kalkıyor

TCK 191/8, ticaret (188) veya kullanımı kolaylaştırma (190) suçundan yargılanan sanığın fiilinin münhasıran 191 kapsamında kaldığı anlaşılırsa hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verileceğini düzenler; 191/9 da CMK 231’e atıf yapar.

Anayasa Mahkemesi, HAGB’yi düzenleyen CMK 231/5-14 fıkralarını iptal etmiştir; iptal 1 Ekim 2026’da yürürlüğe girecektir (AYM E. 2024/98, K. 2025/149, T. 10.07.2025). Bu tarihten sonra TCK 191/8’in atıf yaptığı kurumun ne olacağı henüz yerleşik içtihatla netleşmemiştir. Ayrıntı: HAGB Nedir, Kaldırıldı mı?

TCK 191 Yargıtay Kararları

Erteleme kararı tebliğ edilmeden ve itiraz hakkı tanınmadan, beş yıllık süre İŞLEMEYE BAŞLAMAZ. Bu, uygulamada en sık gözden kaçan noktadır. Aşağıdaki dosyada erteleme kararı “kesin olarak” verilmiş, şüpheliye itiraz hakkı tanınmamıştır. Daire, bu hâlde tedbirin infazının hukuki sonuç doğurmayacağını ve erteleme süresinin başlamamış sayılacağını belirterek kararı kanun yararına bozmuştur:

“şüpheliye, hakkında verilen karara karşı itiraz hakkı tanınmadan ve kendisine tebliğ edilmeden tedavi ve denetimli serbestlik tedbirinin infazına başlanamayacağı gibi beş yıllık erteleme süresinin de işlemeye başlamayacağı”

(Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2023/400, K. 2024/15877, T. 12.02.2024 — kanun yararına bozma, oy birliğiyle)

Bunun somut sonucu ağırdır: erteleme süresi hiç başlamamışsa, sonradan işlenen fiil “erteleme süresi içinde” işlenmiş sayılamaz ve kovuşturma şartı gerçekleşmez:

“kararın kesinleşmemesi nedeniyle tedbirin infazına başlanamayacağı, müdürlükçe yapılan infaza ilişkin işlemler hukuki sonuç doğurmayacağı gibi beş yıllık erteleme süresi de işlemeye başlamayacağından ihlâl kabul edilen 18.05.2016 tarihli suçun erteleme süresi içerisinde işlendiğinden sözedilemeyeceği”

(Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2023/400, K. 2024/15877, T. 12.02.2024 — kanun yararına bozma, oy birliğiyle)

Zincirleme suç zaman çizelgesi. Aynı kişinin birden çok kullanma eylemi varsa hangisinin ayrı suç, hangisinin ihlal, hangisinin zincirleme suç sayılacağını Daire net bir çizelgeye bağlar:

“Dairemiz yerleşik içtihatlarına göre, erteleme kararının kesinleşmesi tarihine kadar aynı şüpheli/sanık tarafından kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan işlenen tüm eylemler tek suç olarak kabul edilmekte ve 5237 sayılı Kanun’un 61 inci maddesi kapsamında temel cezanın belirlenmesinde alt sınırdan uzaklaşma gerekçesi olarak kabul edilmektedir. Erteleme kararının kesinleşmesinden sonra işlenen ilk kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçu ise, 5237 sayılı Kanun’un 191 inci maddesinin beşinci fıkrası kapsamında ihlal sebebi sayılmakta, bu ihlalden sonra işlenen kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçlarının soruşturma ve kovuşturma konusu olabileceği, ancak iddianame düzenlenmeden aynı suçtan işlenen eylemlerin ise 5237 sayılı Kanun’un 43 üncü maddesi kapsamında zincirleme suça esas alınması gerektiği kabul edilmektedir. İddianame düzenlendikten sonra aynı suçtan işlenen suçlar ise ayrı suçtur ve 5237 sayılı Kanun’un 191 inci maddesinin altıncı fıkrası kapsamında doğrudan dava konusu edilebilir.”

(Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2023/400, K. 2024/15877, T. 12.02.2024 — kanun yararına bozma, oy birliğiyle)

Özet

• TCK 191: kullanmak için satın alma/kabul/bulundurma veya kullanma → 2-5 yıl hapis.
• Ama kural olarak ceza verilmez: savcı 5 yıl erteleme kararı vermek zorundadır (191/2 — AYM: takdir yetkisi yok).
• Denetimli serbestlik asgari 1 yıl, azami 3 yıl; yılda en az 2 kez zorunlu test (191/3).
• AYM 2024: zorunlu test anayasaya uygun — ama ikiden fazla sevk ancak “emare” varsa (E. 2024/56, K. 2024/166).
• İhlal → kamu davası (191/4); erteleme süresinde tekrar kullanma ayrı dava değil, ihlal (191/5); ikinci erteleme yok (191/6).
• Temiz tamamlanırsa → kovuşturmaya yer olmadığı (191/7).
• Erteleme kararı tebliğ + itiraz hakkı olmadan verilmişse, 5 yıllık süre HİÇ BAŞLAMAZ (10. CD 2024).
• Ticaretten farkı bulundurmanın AMACIDIR; miktar tek başına belirleyici değildir.
• TCK 191/8’in dayandığı HAGB 1 Ekim 2026’da yürürlükten kalkıyor — geçiş dönemi netleşmedi.

İlgili yazılar: TCK 188: Uyuşturucu İmal ve Ticareti Suçu — Madde Metni, Cezası ve Kullanma Suçundan Farkı · TCK 190 — Uyuşturucu Kullanılmasını Kolaylaştırma Suçu ve Cezası · Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir? Şartları ve Denetim Süresi