TCK 190 — Uyuşturucu Kullanılmasını Kolaylaştırma Suçu ve Cezası

Kısa Cevap

TCK 190, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma suçunu düzenler; halk arasında “uyuşturucuya özendirme suçu” olarak da bilinir. Cezası beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adli para cezasıdır. Suçun oluşması için özel kast aranır. Birlikte uyuşturucu kullanmak tek başına bu suçu oluşturmaz.

Bu Durumda mısınız?

• Evinizde veya işyerinizde başkalarıyla birlikte uyuşturucu kullandığınız için TCK 190’dan yargılanıyorsunuz.
• Sosyal medyada yaptığınız bir paylaşım nedeniyle “özendirme”den soruşturma açıldı.
• Kullanmak için bulundurma suçundan yargılanırken suç vasfı TCK 190’a çevrildi.
• Elinizdeki uyuşturucuyu arkadaşlarınıza ikram ettiniz ve kolaylaştırma suçlaması var.
• Etkin pişmanlıktan yararlanıp yararlanamayacağınızı merak ediyorsunuz.

Bu durumlardan biri sizi tanımlıyorsa, dosyanızı bir avukata inceletmeniz yerinde olur.

TCK 190 Nedir?

TCK 190, uyuşturucu zincirinin ne satıcısını (TCK 188) ne de kullanıcısını (TCK 191) cezalandırır. Arada duran bir figürü hedef alır: kullanmayı kolaylaştıran kişiyi.

Kanun bu kişiyi üç davranışla tanımlar: kullanmak için özel yer, donanım veya malzeme sağlamak; kullananların yakalanmasını zorlaştıracak önlemler almak; kullanma yöntemleri hakkında bilgi vermek. İkinci fıkra ise alenen özendirme ve yayın yapmayı cezalandırır.

Uygulamada bu suça sıkça “uyuşturucuya özendirme suçu” denir. Kanun metni “özendirme” ifadesini yalnızca ikinci fıkrada kullanır; birinci fıkranın teknik adı “kullanılmasını kolaylaştırma”dır. İkisi aynı maddede olmakla birlikte farklı davranışları cezalandırır.

Dayandığı Kanun Maddesi: TCK 190

TCK m.190 — Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma

Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırmak için; a) Özel yer, donanım veya malzeme sağlayan, b) Kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler alan, c) Kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi veren, Kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

İkinci fıkra aleniyeti cezalandırır:

Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını alenen özendiren veya bu nitelikte yayın yapan kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Üçüncü fıkra ise failin mesleğine göre artırım öngörür:

Bu maddede tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.

TCK 190/1 — Kullanılmasını Kolaylaştırma

Birinci fıkranın üç seçimlik hareketi vardır:

• (a) Özel yer, donanım veya malzeme sağlamak — kullanım için tahsis edilmiş bir mekân, düzenek ya da ekipman.
• (b) Yakalanmayı zorlaştıracak önlemler almak — gözcülük, gizleme düzeneği, uyarı sistemi.
• (c) Kullanma yöntemleri konusunda bilgi vermek — nasıl kullanılacağını öğretmek.

Kilit şart: ÖZEL KAST (özel saik)

Bu suçun en çok yanlış anlaşılan yanı budur. Yukarıdaki davranışları yapmak tek başına yetmez; failin ayrıca “kullanılmasını kolaylaştırma” özel saikiyle hareket etmiş olması gerekir. Yargıtay bunu açıkça bir unsur olarak niteler:

“190/1. maddesinde düzenlenen suçun unsurlarından olan, “uyuşturucu madde kullanılmasını kolaylaştırma” özel saiki ile gerçe”

(Yargıtay 20. Ceza Dairesi, E. 2018/957, K. 2018/3370, T. 10.09.2018 — düzelterek onama)

Bunun pratik sonucu çok nettir: kendi uyuşturucusunu başkalarıyla birlikte kullanmak, TCK 190 değildir. Yargıtay bu eylemi bir bütün olarak kullanmak için bulundurma (TCK 191) sayar:

“sanığın eyleminin bir bütün olarak kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçunu oluştuduğu ayrıca, özel yer ve donanım veya malzeme sağlama olarak değerlendirilemeyeceği”

(Yargıtay 20. Ceza Dairesi, E. 2017/3336, K. 2018/1747, T. 02.04.2018 — bozma)

İkram etmek de kolaylaştırma değildir. Elindeki maddeyi arkadaşlarına ikram eden kişinin kastı, kolaylaştırmak değil birlikte kullanmaktır:

“sanığın kastının kullanmak amacıyla bulundurduğu uyuşturucu maddeyi başkalarına da ikram ederek onlarla birlikte kullanmak olduğu”

(Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2017/3847, K. 2018/7772, T. 06.11.2018 — bozma)

Aynı şekilde, evinin bir bölümünde arkadaşlarıyla kullanan kişi de bu suçtan cezalandırılamaz:

“eyleminin bir bütün halinde kullanmak için uyuşturucu madde bulundurmak suçunu oluşturduğu”

(Yargıtay 20. Ceza Dairesi, E. 2015/2070, K. 2015/3232, T. 08.07.2015 — bozma)

Bir düzenek hazırlanmış olsa bile, kast yoksa suç oluşmaz:

“sanığın eyleminin özel yer ve donanım veya malzeme sağlama olarak değerlendirilemeyeceği, sanığın atılı suç yönünden kastının bulunmadığı, bu nedenle suçun unsurları itibariyle oluşmadığı”

(Yargıtay 20. Ceza Dairesi, E. 2017/2008, K. 2020/730, T. 21.01.2020 — bozma)

Amaç farklıysa suç da farklıdır

İlginç bir sınır: satıcının, müşterilerini yakalanmaktan korumak için evinde kullandırması kolaylaştırma değildir — çünkü amacı kolaylaştırmak değil, kendi ticaretini korumaktır:

“sanıkların amacının uyuşturucu madde kullanımını kolaylaştırmak değil, kullanıcıların, kendilerinden temin ettikleri uyuşturucu maddelerle yakalanmalarını engellemek olduğu”

(Yargıtay 20. Ceza Dairesi, E. 2016/2053, K. 2016/5303, T. 27.10.2016 — düzelterek onama)

En güncel kararlarda da aynı çizgi sürer; özel kast yoksa beraat gerekir:

“özel kastının gerçekleşmediği, bu suretle suçun unsurunun oluşmadığı anlaşıldığından, uyuşturucu madde kullanımını kolaylaştırma suçundan beraati yerine mahkûmiyetine karar verilmesi hukuka aykırı bulunmuştur”

(Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2024/20181, K. 2025/2113, T. 13.03.2025 — düzelterek onama)

TCK 190/2 — Alenen Özendirme ve Yayın

İkinci fıkra, birinci fıkradan tamamen farklı bir davranışı cezalandırır: uyuşturucu kullanımını alenen özendirmek veya bu nitelikte yayın yapmak.

Buradaki anahtar kavram aleniyettir. Suç, belirsiz sayıda kişinin ulaşabileceği bir ortamda işlenir. Sosyal medya paylaşımları bu fıkranın en sık uygulama alanıdır. Yargıtay, Twitter üzerinden özendirici paylaşım yapan sanığın mahkûmiyetini onamıştır:

“sanığın kullanmış olduğu twitter adlı sosyal paylaşım sitesinden uyuşturucu madde kullanmaya özendirici nitelikte paylaşım yaptığı”

(Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2024/18114, K. 2025/1155, T. 13.02.2025 — onama)

Tekrarlayan paylaşım: temadi eden suç

Pratikte çok önemli bir ayrıntı: paylaşımlar tekrarlıyorsa, suç temadi eden (kesintisiz) suç olarak değerlendirilir. Bu, suç tarihinin belirlenmesini doğrudan etkiler. Suç tarihi, son kesinti tarihidir:

“Sanığın temadi eden suçu kapsamındaki son kesinti tarihi olan”

(Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2024/16689, K. 2025/1008, T. 11.02.2025 — onama)

Bunun sonucu şudur: yıllar önce başlamış bir paylaşım serisinde zamanaşımı, ilk paylaşımdan değil son paylaşımdan işlemeye başlar.

TCK 190/3 — Sağlık Mesleği Mensubunun İşlemesi

Üçüncü fıkra bir nitelikli hâl getirir: suç tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı ya da eczacılıkla iştigal eden kişi tarafından işlenirse ceza yarı oranında artırılır.

Bu artırım maddenin her iki fıkrası için de geçerlidir (“bu maddede tanımlanan suçlar”).

Etkin Pişmanlık Var mı? — HAYIR

Bu, TCK 190’ın en çok yanlış bilinen yanıdır ve pratik değeri yüksektir.

Uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlık TCK 192’de düzenlenmiştir. Ancak maddenin fıkraları kimlere uygulanacağını tek tek sayar — ve TCK 190 bu sayımın hiçbir yerinde yoktur:

TCK m.192 — Etkin pişmanlık

Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarına iştirak etmiş olan kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, diğer suç ortaklarını ve uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri merciine haber verirse, verilen bilginin suç ortaklarının yakalanmasını veya uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ele geçirilmesini sağlaması halinde, hakkında cezaya hükmolunmaz.

Bu fıkra imal ve ticaret suçlarına (TCK 188) ilişkindir. İkinci fıkra ise kullanıcıya bakar:

Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, bu maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini merciine haber vererek suçluların yakalanmalarını veya uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa, hakkında cezaya hükmolunmaz.

Dördüncü fıkra da yine kullanıcıya özgüdür (TCK 191):

Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, hakkında kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmaktan dolayı soruşturma başlatılmadan önce resmi makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isterse, cezaya hükmolunmaz.

Sonuç: TCK 192’nin fıkraları yalnızca TCK 188 (imal/ticaret) ve TCK 191 (kullanma) suçlarını sayar. TCK 190, hiçbir fıkrada geçmez. Dolayısıyla kullanılmasını kolaylaştırma suçunda TCK 192 etkin pişmanlığından yararlanılamaz.

Bu, savunma stratejisini doğrudan etkiler: TCK 190’dan yargılanan bir sanığa etkin pişmanlık vaat edilemez. Savunmanın asıl ekseni bu nedenle özel kastın yokluğu üzerinde kurulur.

Kanun, vasıf değişimi için özel bir yol öngörmüştür

TCK 191/8, TCK 190’ı adıyla anar.

TCK m.191 — Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak

Bu Kanunun; a) 188 inci maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, b) 190 ıncı maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma, suçundan dolayı yapılan kovuşturma evresinde, suçun münhasıran bu madde kapsamına girdiğinin anlaşılması hâlinde, sanık hakkında bu madde hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir.

Yani: TCK 190’dan yargılanırken, fiilin münhasıran kullanma (TCK 191) kapsamına girdiği anlaşılırsa, mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verir. Bu, yukarıda incelediğimiz “birlikte kullanma / ikram” kararlarının kanuni karşılığıdır — Yargıtay’ın vasfı 191’e çevirmesi, sanık bakımından bu kapıyı açar.

Zamansal uyarı: Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumu, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararıyla 1 Ekim 2026’da yürürlükten kalkmaktadır (ayrıntı için: HAGB nedir, kaldırıldı mı?). Bu tarihten sonra TCK 191/8’in dayandığı kurum ortadan kalkacağından, hükmün nasıl uygulanacağı henüz yerleşik içtihatla netleşmemiştir.

Cezalar Tablosu

Fıkra	Suç	Ceza	Dayanak
TCK 190/1	Kullanmak için özel yer/donanım/malzeme sağlama; yakalanmayı zorlaştırma; yöntem bilgisi verme	5 – 10 yıl hapis + 1.000 – 10.000 gün adli para	TCK m.190/1
TCK 190/2	Alenen özendirme veya bu nitelikte yayın	5 – 10 yıl hapis + 1.000 – 10.000 gün adli para	TCK m.190/2
TCK 190/3	Suçun sağlık mesleği mensubunca işlenmesi	Ceza yarı oranında artırılır	TCK m.190/3
Etkin pişmanlık	YOK (TCK 192 bu suçu kapsamaz)	—	TCK m.192
Uzlaştırma	YOK (CMK 253 listesinde değil)	—	CMK m.253

TCK 188 / 190 / 191 Farkı

Üç madde uyuşturucu zincirinin üç ayrı halkasını cezalandırır. Karıştırılmaları, uygulamada en sık görülen hatadır.

Madde	Kim?	Tipik davranış	Etkin pişmanlık
TCK 188	Satıcı / imalatçı	İmal, ithal, satma, satışa arz, nakletme, bulundurma (ticari amaçla)	VAR (TCK 192/1)
TCK 190	Kolaylaştırıcı	Özel yer/donanım sağlama · yakalanmayı zorlaştırma · yöntem öğretme · alenen özendirme	YOK
TCK 191	Kullanıcı	Kullanmak için satın alma, kabul etme, bulundurma; kullanma	VAR (TCK 192/2, 192/4)

Sınır çizgisi: kendi uyuşturucusunu başkalarıyla birlikte kullanan kişi TCK 190’dan değil, TCK 191’den sorumludur. Yargıtay kararları bu ayrımı istikrarlı biçimde uygular (yukarıdaki “ikram” ve “birlikte kullanma” kararları).

Görevli Mahkeme, Uzlaştırma ve Zamanaşımı

Görevli mahkeme. Ağır ceza mahkemesi, kanunda tek tek sayılan suçlara (yağma, irtikâp, resmî belgede sahtecilik, hileli iflâs vb.) ve “ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren” suçlara bakar (5235 sayılı Kanun m.12). TCK 190 bu sayılan suçlar arasında yoktur ve üst sınırı on yıldır — “on yıldan fazla” değildir. Bu nedenle kural olarak Asliye Ceza Mahkemesi görevlidir.

Uzlaştırma yoktur. CMK’nın 253. maddesindeki uzlaştırma kataloğunda TCK 190 yer almaz. Suç, bireysel bir mağduru değil kamu sağlığını korur; bu nedenle uzlaştırma kurumu yapısal olarak da uygulanamaz.

Zamanaşımı. Dava zamanaşımı cezanın üst sınırına göre belirlenir (TCK m.66/4). TCK 190’ın üst sınırı 10 yıl olduğundan, “beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az” bandına girer → 15 yıl (TCK m.66/1-d). TCK 190/2’de paylaşımlar tekrarlıyorsa süre, son kesinti tarihinden işlemeye başlar.

Sık Yapılan Hatalar

• “Birlikte kullandık, kolaylaştırma olur” sanmak. Olmaz. Özel kast yoksa eylem TCK 191’dir.
• İkram etmeyi kolaylaştırma sanmak. Yargıtay bunu birlikte kullanma sayar.
• Etkin pişmanlık beklemek. TCK 192 bu suçu kapsamaz — beyanla ceza kalkmaz.
• 190/1 ile 190/2’yi karıştırmak. Biri fiilî kolaylaştırma, diğeri aleniyet/yayın. Farklı davranışlar.
• Sosyal medya paylaşımını “tek bir suç” sanmak. Tekrarlıyorsa temadi eden suçtur; suç tarihi son kesintidir.
• Uçucu maddeyi uyuşturucu sanmak. Yapıştırıcı gibi uçucu maddeler ayrı bir kanuna tabidir (aşağı bkz.).

TCK 190 Yargıtay Kararları

Özel saik bir “unsur”dur. Suçun oluşması için kolaylaştırma saiki aranır:

Uçucu maddeler TCK 190 kapsamında değildir. Yapıştırıcı gibi uçucu maddelerin kullanılmasına özendirme, ayrı bir kanunun konusudur:

“5898 sayılı Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunmasına Dair Kanunun”

(Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2019/2071, K. 2019/6933, T. 01.11.2019 — bozma)

Özet

• TCK 190, uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma suçunu düzenler; halk dilinde “uyuşturucuya özendirme suçu”.
• TCK 190/1 (fiilî kolaylaştırma) ve TCK 190/2 (alenen özendirme/yayın) → her ikisi de 5-10 yıl hapis + 1.000-10.000 gün adli para.
• TCK 190/3: sağlık mesleği mensubu işlerse ceza yarı oranında artırılır.
• Özel kast (özel saik) şarttır. Birlikte kullanmak, ikram etmek → TCK 190 değil, TCK 191.
• Etkin pişmanlık YOKTUR — TCK 192 yalnız 188 ve 191’i sayar; 190 hiçbir fıkrada geçmez.
• Uzlaştırma yok · Görevli mahkeme Asliye Ceza · Zamanaşımı 15 yıl.
• Sosyal medyada tekrarlayan özendirici paylaşım = temadi eden suç; suç tarihi son kesinti.

İlgili yazılar: TCK 188: Uyuşturucu İmal ve Ticareti Suçu — Madde Metni, Cezası ve Kullanma Suçundan Farkı · TCK 191: Kullanmak İçin Uyuşturucu Bulundurma — Madde Metni, Cezası ve Erteleme Süreci · Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir? Şartları ve Denetim Süresi