Adli Para Cezası Hesaplama

Adli para cezası nasıl hesaplanır?

Adli para cezası tek bir rakamdan çıkmaz. Mahkeme sırayla iki şey belirler: önce tam gün sayısını, sonra bir gün karşılığı takdir edilen tutarı. Ceza, bu ikisinin çarpımıdır. Kanunun lafzı da bunu söyler: adli para cezası, belirlenen tam gün sayısının bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan meblağın Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir (TCK m.52/1).

Toplam adli para cezası = Tam gün sayısı × Bir gün karşılığı tutar

Tam gün sayısı kural olarak 5 günden az, 730 günden çok olamaz. Bir gün karşılığı tutar ise en az 100, en fazla 500 Türk Lirasıdır (TCK m.52/2). İkisi de hâkimin takdirindedir; bu araç takdir yapmaz, kararınızdaki sayıları alır ve çarpar. Çarpım küsuratlı çıkarsa bir Türk Lirasının altındaki kısım hesaba katılmaz (TCK m.61/6).

Kararınızdaki iki sayıyı nereden okursunuz?

Kanun bunu açıkça zorunlu kılar: kararda, adli para cezasının belirlenmesinde esas alınan tam gün sayısı ile bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ayrı ayrı gösterilir (TCK m.52/3). Yani hükmün sonuç kısmında toplam tutarı aramanıza gerek yoktur; iki sayı orada ayrı ayrı yazılıdır. Bunları yukarıdaki araca girmeniz yeterlidir.

Örnek: mahkeme 200 gün adli para cezasına hükmetmiş ve bir gün karşılığını 300 TL takdir etmişse, toplam adli para cezası 200 × 300 işleminden 60.000 TL olarak bulunur. Aynı gün sayısında hâkim bir gün karşılığını 100 TL takdir etseydi sonuç 20.000 TL, 500 TL takdir etseydi 100.000 TL olurdu. Toplamı belirleyen, gün sayısı kadar bu takdirdir.

Adli para cezasında artırım ve indirim gün üzerinden yapılır

Adli para cezası hesaplanırken cezanın belirlenmesine ve bireyselleştirilmesine yönelik artırma ve indirimler gün üzerinden yapılır; ceza, belirlenen sonuç gün ile kişinin bir gün karşılığı ödeyebileceği miktarın çarpılmasıyla bulunur (TCK m.61/8). Yani hâkim önce gün sayısını artırır veya indirir, tutarla çarpma en sonda yapılır. Örnek: temel ceza 120 gün belirlenmiş, yarı oranında artırılmış (180 gün) ve altıda bir oranında indirilmişse sonuç 150 gündür; bir gün karşılığı 200 TL ise ceza 150 × 200 işleminden 30.000 TL olur. Araç bu ara adımları yapmaz; kararın sonuç kısmında yazan gün sayısını girmeniz yeterlidir.

Gün sayısına göre adli para cezası

Aşağıdaki tablo, sık aranan gün sayıları için cezanın alt ve üst ucunu gösterir. Alt uç bir gün karşılığı 100 TL, üst uç 500 TL takdir edildiği varsayımıyla hesaplanmıştır; hâkim bu aralıkta başka bir tutar takdir etmişse sonuç ikisinin arasında kalır.

* 730 günü aşan satırlar genel kurala göre mümkün değildir. TCK m.52/1 tam gün sayısını “kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde” 730 günle sınırlar; bu satırlar ancak ilgili özel kanun daha yüksek bir sınır öngörmüşse gündeme gelir. Örneğin kaçakçılık ve karşılıksız çek gibi bazı suç tiplerinde özel kanunlar binlerce güne kadar adli para cezası öngörür. Hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi bu sınırın istisnası değildir: m.52/1'deki tek istisna "kanunda aksine hüküm" bulunmasıdır. Tablodaki bir satırı kendi dosyanıza uygulamadan önce, cezanın dayandığı maddenin kendi sınırını kontrol edin.

Bir gün karşılığı tutar neye göre belirlenir?

Bir gün karşılığı adli para cezasının miktarı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri göz önünde bulundurularak takdir edilir (TCK m.52/2). Kanun bir formül vermez; yalnızca 100 ile 500 TL arasında bir bant çizer ve takdiri hâkime bırakır. Bu yüzden aynı gün sayısına hükmedilen iki dosyada toplam ceza beş kat farklı çıkabilir.

Suç tarihine göre bir gün karşılığı tutar

Bir gün karşılığı tutarın bandı 7499 sayılı Kanunla değişti. Önceki metinde bir gün karşılığı en az 20, en fazla 100 Türk Lirasıydı; bugünkü metin en az 100, en fazla 500 Türk Lirası der (TCK m.52/2). Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa failin lehine olan kanun uygulanır (TCK m.7/2). Bu yüzden kararınızdaki bir gün karşılığı tutar 100 TL'nin altındaysa, bu tek başına bir hata sayılmaz.

Araçta "Ek bilgiler" bölümündeki kutuyu işaretlerseniz tutar eski aralığa göre denetlenir. Bazı özel kanunlar da bir gün karşılığı için farklı tutarlar öngörebilir. Araç bu nedenle girdiğiniz tutarı sınırlamaz; aralık dışında bir değer girdiğinizde yalnızca bilgilendirici bir uyarı gösterir.

Hapis cezası paraya çevirme hesaplama

Hapis cezası paraya çevrildiğinde adli para cezası yine aynı formülle hesaplanır: kararda gösterilen tam gün sayısı, bir gün karşılığı takdir edilen tutarla çarpılır. Kısa süreli hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir (TCK m.50/1-a) ve kararda, adli para cezasının belirlenmesinde esas alınan tam gün sayısı ile bir gün karşılığı miktar ayrı ayrı gösterilir (TCK m.52/3). Araçta hesap türü olarak "Hapis cezasından çevrilen adli para cezası" seçilir ve karardaki gün sayısı girilir. Uygulamada asıl mahkûmiyet, çevrilen adli para cezasıdır (TCK m.50/5).

6 ay veya 1 yıl hapis cezası kaç para eder?

6 ay ya da 1 yıl hapis cezasının kaç para edeceğini kanun tek bir rakamla vermez. TCK m.50/1-a kısa süreli hapis cezasının adli para cezasına çevrilebileceğini söyler; hapis süresinin kaç gün adli para cezasına karşılık geleceğine ilişkin bir oran yazmaz. Tutar, hükümde gösterilen tam gün sayısı ile bir gün karşılığı tutarın çarpımıdır (TCK m.52/3). Hapis süresinin hesabında bir gün yirmi dört saat, bir ay otuz gündür; yıl ise resmî takvime göre hesap edilir (TCK m.61/6). Araç bu yüzden hapis süresini kendiliğinden güne çevirmez; kararınızda yazan gün sayısını esas alır.

Hangi hapis cezası paraya çevrilir?

Hapis cezasının paraya çevrilmesi için önce cezanın kısa süreliolması gerekir: hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır (TCK m.49/2). Kanun bunun dışında üç durumu ayrıca düzenler:

1. Kısa süreli hapis cezası; suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre adli para cezasına çevrilebilir (TCK m.50/1-a). Çevirme hâkimin takdirindedir.
2. Taksirli suçlardan hükmolunan hapis cezası uzun süreli olsa da diğer koşullar varsa adli para cezasına çevrilebilir; bilinçli taksirde bu hüküm uygulanmaz (TCK m.50/4).
3. Suç tanımında hapis ile adli para cezası seçenek olarak öngörülmüşse ve hâkim hapis cezasına hükmetmişse, bu ceza artık adli para cezasına çevrilmez (TCK m.50/2).
4. Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerin bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, seçenek yaptırımlardan birine çevrilir (TCK m.50/3). Buradaki zorunluluk adli para cezasına değil, m.50/1'deki seçeneklerden birine çevirmeye ilişkindir.

Hapis cezasının paraya çevrilip çevrilmediği ve çevrilmezse ertelenip ertelenmeyeceği ayrı değerlendirmelerdir; ertelemenin koşulları için hapis cezasının ertelenmesi yazısına, çevrilmeyen hapis cezasında cezaevinde kalınacak süre için infaz (yatar) hesaplama aracına bakabilirsiniz.

Adli para cezasında gözaltı ve tutukluluk mahsubu

Hüküm kesinleşmeden önce gözaltında veya tutuklulukta geçen günler adli para cezasından düşülür. Adli para cezasına hükmedilmesi durumunda bu süreler bir gün 500 Türk Lirası sayılarak cezadan indirilir (TCK m.63/1). Örnek: 100 gün × 200 TL = 20.000 TL cezada iki gün gözaltı varsa 1.000 TL düşülür ve ödenecek tutar 19.000 TL olur. Araçta gün sayısını "Ek bilgiler" bölümüne girebilirsiniz.

Bu tutar 7499 sayılı Kanunla 100 Türk Lirasından 500 Türk Lirasına çıkarıldı. Hangi metnin uygulanacağı suç tarihine ve lehe kanun kuralına göre belirlenir (TCK m.7/2). Mahsubun kapsamı için mahsup nedir, gözaltı süreleri için gözaltı süresi yazılarına bakabilirsiniz.

Adli para cezası ödenmezse ne olur?

Ödenmemenin sonucu doğrudan hapis değildir; kanun kademeli bir zincir kurar (5275 sayılı Kanun m.106). Sıra şöyledir:

1. Adli para cezasını içeren ilam Cumhuriyet Başsavcılığına verilir ve Cumhuriyet savcısı otuz gün içinde ödeme için hükümlüye bir ödeme emri tebliğ eder (m.106/2).
2. Ödeme emrine rağmen belli süre içinde ödenmezse, savcının kararıyla ödenmeyen kısma karşılık gelen gün miktarı hapis cezasına çevrilir ve 2 saat çalışma bir gün sayılmak üzere kamuya yararlı bir işte çalıştırmaya dönüştürülür (m.106/3).
3. Günlük çalışma süresi, en az 2 ve en fazla 8 saat olacak şekilde denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenir (m.106/3). Yani bir takvim gününde cezanın birden fazla gününü çalışarak kapatmak mümkün olabilir.
4. Programa ve denetimli serbestlik görevlilerinin uyarılarına uyulmazsa, çalışılan günler mahsup edilerek kalan kısmın tamamı açık ceza infaz kurumunda yerine getirilir (m.106/3).

Kısmen ödenmişse yalnız ödenmeyen kısım hapse çevrilir, çünkü kanun "ödenmeyen kısma karşılık gelen gün miktarı" der (m.106/3). Kalan tutar, hükümdeki bir gün karşılığı tutara bölünür ve bir günün küsuratı hesaba katılmaz (TCK m.61/6). Örnek: 300 gün × 200 TL = 60.000 TL cezanın 20.000 TL'si ödenmişse kalan 40.000 TL, 200 güne karşılık gelir. Araçta ödenen tutarı "Ek bilgiler" bölümüne girerek kalan günü görebilirsiniz.

Zincirin en önemli halkası çoğu kaynakta atlanır: bu çevirmenin bir üst sınırı vardır. Adli para cezası yerine çektirilen hapis süresi 3 yılı, birden fazla hükümle adli para cezalarına mahkûmiyet hâlinde 5 yılı geçemez (m.106/7). Bu, yüksek gün sayıları bakımından belirleyicidir: özel kanuna dayanan beş bin günlük bir adli para cezasında gün karşılığı çevirme çok daha uzun bir süre gösterse de, fiilen çekilecek hapis bu tavanla sınırlıdır.

İnfaz başladıktan sonra da çıkış yolu kapanmaz: hükümlü, hapis yattığı veya kamuya yararlı işte çalıştığı günlerin dışındaki günlere karşılık gelen parayı öderse hapisten çıkarılır ya da çalıştırılma sona erer (m.106/8). Buna karşılık adli para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemez ve bu infazda koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz (m.106/9); hapse çevrilmiş olmasına rağmen hak yoksunlukları bakımından esas alınacak olan yine adli para cezasıdır.

Çocuklar bakımından fark: çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi hâlinde bu ceza hapse çevrilemez (m.106/4). Bu durumda ilam, kalan adli para cezasının 6183 sayılı Kanuna göre tahsili için mahallin en büyük mal memuruna verilir (m.106/11).

Adli para cezası kesin mi? 15.000 TL istinaf sınırı

Adli para cezası 15.000 TL veya daha azsa ve hapis cezasından çevrilmemişse, mahkûmiyet hükmüne karşı istinaf yoluna başvurulamaz. Kanun, hapis cezasından çevrilen adli para cezaları hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen onbeşbin Türk Lirası dahil adli para cezasına mahkûmiyet hükümlerini istinaf dışında tutar (CMK m.272/3-a). Aynı fıkra, üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat hükümlerini de istinafa kapatır (CMK m.272/3-b).

Bu yüzden cezanın türü sonucu değiştirir: aynı tutardaki ceza doğrudan hükmedilmişse kesin olabilir, hapisten çevrilmişse bu sınır nedeniyle kesinleşmez. Araç, seçtiğiniz hesap türüne ve toplam tutara göre bu sonucu ayrıca gösterir. İstinaf yolunun genel işleyişi için istinaf nedir yazısına bakabilirsiniz.

Taksit ve ödeme süresi: birbirinden ayrı iki yol

Adli para cezasını taksitle ödemenin iki ayrı hukuki yolu vardır ve bunlar farklı aşamalara aittir. Karıştırılmaları sık görülür.

1. Hüküm aşaması — TCK m.52/4

Hâkim, ekonomik ve şahsi halleri göz önünde bulundurarak, hükmün kesinleşme tarihinden itibaren bir yıldan fazla olmamak üzere mehil verebileceği gibi, cezanın belirli taksitler hâlinde ödenmesine de karar verebilir. Taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit miktarı dörtten az olamaz. Kararda, taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi hâlinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrileceği belirtilir. Yukarıdaki araçtaki taksit seçeneği bu hükme göre çalışır.

2. İnfaz aşaması — 5275 sayılı Kanun m.106/6

Hükümde adli para cezası takside bağlanmamışsa yol kapanmış olmaz. Bir aylık süre içinde adli para cezasının üçte birini ödeyen hükümlünün isteği üzerine, geri kalan kısmın birer ay ara ile iki eşit taksitte ödenmesine izin verilir. İlk taksidin süresinde ödenmemesi hâlinde, verilen ikinci takside ilişkin izin hükümsüz kalır. Bu imkân mahkemenin değil infazın kolu olduğu için, hükümde taksit bulunmaması tek başına peşin ödeme zorunluluğu anlamına gelmez.