Akaryakıt Kaçakçılığı Suçu ve Cezası (5607 m.3/11-15)

Kısa Cevap

Akaryakıt kaçakçılığı, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m.3’ün 11 ilâ 15. fıkralarında düzenlenen bir suç kümesidir. Beş fıkranın hepsi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörür. Değişen ceza değil, hangi fiilin işlendiğidir; gizli düzenek kullanılırsa ceza iki katına çıkar.

Bu Durumda mısınız?

• İstasyonunuzdan alınan numunede ulusal marker seviyesi geçersiz çıktı ve hakkınızda soruşturma başlatıldı.
• Deponuzda veya aracınızda ele geçen sıvının akaryakıt mı, madeni yağ mı olduğu tartışmalı.
• İşletmenizde lisans belgelerinde görünmeyen bir tank ya da hat bulunduğu iddia ediliyor.
• Solvent veya baz yağ ticareti yapıyorsunuz ve ürünün akaryakıt yerine kullanıldığı öne sürülüyor.
• Boru hattı güzergâhında ele geçen ürün nedeniyle “bilerek satın alma” iddiasıyla suçlanıyorsunuz.

Bu dosyalarda sonucu çoğu zaman bilirkişi raporunun kapsamı belirler. Bir ceza avukatına danışın.

Akaryakıt Kaçakçılığı Suçu Nedir?

Bu suç kümesinin ayırt edici yanı, gümrük rejimine değil piyasa denetimine dayanmasıdır. Eşyanın ülkeye nasıl girdiği değil, ürünün kanuna uygun nitelik taşıyıp taşımadığı ve failin gerekli izne sahip olup olmadığı sorulur. Bu yüzden fıkralarda tekrar eden iki kavram vardır: ulusal marker ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu izni.

Genel kaçakçılık rejimi, ceza bandı ve etkin pişmanlık için kaçakçılık suçu ve cezası yazımıza bakabilirsiniz; bu yazı yalnız akaryakıt koluna ayrılmıştır.

Dayandığı Kanun Maddeleri

Ulusal marker içermeyen akaryakıt (m.3/11):

“Ulusal marker uygulamasına tabi olup da, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun belirlediği seviyenin altında ulusal marker içeren veya hiç içermeyen akaryakıtı; a) Ticari amaçla üreten, bulunduran veya nakleden, b) Satışa arz eden veya satan, c) Bu özelliğini bilerek ve ticari amaçla satın alan, kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Ancak, marker içermeyen veya seviyesi geçersiz olan akaryakıtın kaçak olarak yurda sokulduğunun anlaşılması hâlinde, onuncu fıkra hükmüne istinaden cezaya hükmolunur.”

(5607 sayılı Kanun m.3/11)

Fıkranın son cümlesi bir yol ayrımı kurar: ürünün yurda kaçak sokulduğu ortaya konursa ceza artık bu fıkradan değil, onuncu fıkra üzerinden belirlenir. Savunma açısından hangi yolun seçildiği önemlidir, çünkü ispat edilmesi gereken unsurlar değişir.

Solvent ve benzeri ürünlerden akaryakıt üretimi (m.3/12):

“Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan izin alınmadan; akaryakıt haricinde kalan solvent, madenî yağ, baz yağ, asfalt ve benzeri petrol ürünlerinden akaryakıt üreten veya bunları doğrudan akaryakıt yerine ikmal ederek üreten, satışa arz eden, satan, bulunduran, bu özelliğini bilerek ticarî amaçla satın alan, taşıyan veya saklayan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Akaryakıt yerine kullanılan diğer ürünler yönünden de bu fıkra uyarınca cezaya hükmolunur.”

(5607 sayılı Kanun m.3/12 — son cümle 29.04.2021 tarihli 7318 sayılı Kanunla eklenmiştir)

Boru hattı, depo ve kuyudan alınan ürünler (m.3/13):

“Her türlü üretim, iletim ve dağıtım hatları dahil olmak üzere sıvı veya gaz halindeki hidrokarbonlarla, hidrokarbon türevi olan yakıtları nakleden boru hatlarından, depolarından veya kuyulardan kanunlara aykırı şekilde alınan ürünleri satışa arz eden, satan, bulunduran, bu özelliğini bilerek ticarî amaçla satın alan, taşıyan veya saklayan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.”

(5607 sayılı Kanun m.3/13)

Bu fıkra, hattan ürünü alan kişiyi değil, alınmış ürünü piyasaya sokan halkayı cezalandırır. Hatta doğrudan müdahale ayrıca değerlendirilir.

Gizli tank, düzenek veya ekipman bulundurma (m.3/14):

“Kaçak akaryakıt veya sahte ulusal marker elde etmeye, satmaya ya da herhangi bir piyasa faaliyetine konu etmeye yarayacak şekilde lisansa esas teşkil eden belgelerde belirlenenlere aykırı olarak sabit ya da seyyar tank, düzenek veya ekipman bulunduranlar iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.”

(5607 sayılı Kanun m.3/14)

Bu, kümenin en dikkat çeken fıkrasıdır: suç bulundurma ile tamamlanır. Ölçüt, düzeneğin lisansa esas teşkil eden belgelerde belirlenenlere aykırı olması ve tarif edilen amaca yarayacak nitelik taşımasıdır.

Ulusal markerin kendisiyle ilgili fiiller (m.3/15):

“Ulusal markeri yetkisiz olarak üreten, satışa arz eden, satan, yetkisiz kişilerden satın alan, kabul eden, bu özelliğini bilerek nakleden veya bulunduranlar, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Ulusal markerin kimyasal özelliklerini taşımasa bile, bu madde yerine kullanılmak amacıyla üretilen kimyasal terkipler hakkında da bu fıkra hükmü uygulanır.”

(5607 sayılı Kanun m.3/15)

Son cümle kapsamı genişletir: terkip, markerin kimyasal özelliklerini taşımasa bile onun yerine kullanılmak amacıyla üretilmişse fıkra uygulanır.

Hangi Tarihteki Kanun Uygulanır?

Bu kolun tarihçesi, eski kararları okurken kafa karıştırır: akaryakıt suçları 2013’ten önce 5607’de değildi. Fiilleri düzenleyen hüküm 5015 ek m.5 idi (5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu; madde 2007’de eklenmişti). Bu madde, 6455 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırıldı; aynı düzenleme 5607 m.3’ü bütünüyle yeniden yazarak akaryakıt fıkralarını buraya taşıdı. Değişikliğin yürürlük tarihi 28 Mart 2013’tür.

Sonrasında da değişiklikler sürdü: 6545 (18.06.2014) m.3/11’i yeniden düzenledi, 7318 (29.04.2021) m.3/12’ye “akaryakıt yerine kullanılan diğer ürünler” cümlesini ekledi, 7423 (30.11.2022) araya yeni bir fıkra ekleyerek sonraki fıkra numaralarını bir kaydırdı.

Bunun iki pratik sonucu var:

• Suç tarihi 2013’ten önceyse uygulanacak metin 5015 Ek m.5’tir; bugünkü 5607 m.3/11-15 değil. TCK m.7/2 uyarınca lehe olan kanun uygulanır ve karşılaştırma metinlerin bütünü üzerinden yapılır. Farklı tarihli düzenlemelerin lehe parçalarını birleştirmek karma uygulamadır.
• Eski kararlarda fıkra numaraları bugünküyle örtüşmez. Aşağıda alıntılanan Ceza Genel Kurulu kararı da 2013 öncesi döneme ait bir olaya ilişkindir; kararın eksik araştırma ölçütü hangi fıkranın uygulandığından bağımsız olduğu için bugün de yol göstericidir, ama sevk maddesi karşılaştırması yapılırken tarih mutlaka gözetilmelidir.

Ceza Tablosu

Fıkra	Fiil	Hapis	Adlî para cezası
m.3/11	Marker seviyesi geçersiz veya markersiz akaryakıtla ticaret	2 – 5 yıl	20.000 güne kadar
m.3/12	EPDK izni olmadan solvent/baz yağ vb.‘den akaryakıt üretimi ve ticareti	2 – 5 yıl	20.000 güne kadar
m.3/13	Boru hattı, depo veya kuyudan aykırı alınan ürünün ticareti	2 – 5 yıl	20.000 güne kadar
m.3/14	Lisansa aykırı sabit/seyyar tank, düzenek veya ekipman bulundurma	2 – 5 yıl	20.000 güne kadar
m.3/15	Ulusal markeri yetkisiz üretme, satma, bulundurma	2 – 5 yıl	20.000 güne kadar

Tablo temel cezadır. Üç kural bandı değiştirir:

• m.4/8 — iki kat: kaçak akaryakıt satışı m.3/14’teki düzenek kullanılarak yapılmışsa cezalar iki kat artırılır (aşağı bakınız).
• m.3/10 — yarısından iki katına: eşya akaryakıt ise diğer fıkralara göre verilecek cezalar artırılır ve sonuç ceza üç yıldan az olamaz.
• m.3/23 — değere göre: eşyanın değeri fahiş ise artırım, hafif veya pek hafif ise indirim uygulanır.

Düzenek Kullanılırsa Ceza İki Katına Çıkar

Kümedeki en ağır sonuç buradan doğar. m.3/14’teki düzenek yalnız başına suç oluşturmakla kalmaz, satışta kullanıldığında ayrıca nitelikli hâl sayılır:

“Kaçak akaryakıt satışının, 3 üncü maddenin on dördüncü fıkrasında belirtildiği şekilde sabit ya da seyyar tank, düzenek veya ekipman kullanılarak gerçekleştirilmesi halinde verilecek cezalar iki kat artırılır.”

(5607 sayılı Kanun m.4/8)

Pratikte bu, istasyon dosyalarında iddianamenin ağırlık merkezinin düzeneğin varlığı ve işlevi olmasına yol açar. Düzeneğin lisans belgelerine uygun olduğu ya da tarif edilen amaca yaramadığı ortaya konabiliyorsa, hem m.3/14 hem m.4/8 tartışmalı hâle gelir.

Ele Geçen Sıvı Gerçekten Akaryakıt mı? — Bilirkişi Meselesi

Bu dosyaların kaderini çoğu zaman kimyasal nitelendirme belirler. Madeni yağ, baz yağ, solvent ve katkı müstahzarları ile akaryakıt arasındaki sınır teknik bir sorudur ve dosyaya ancak bilirkişi eliyle girer.

Ceza Genel Kurulu, ele geçen maddenin niteliği tartışmalıyken eksik araştırmayla hüküm kurulmasını bozma sebebi saymıştır. Kurul, TÜBİTAK MAM raporunun net görüş bildirmediği bir olayda şu yolu göstermiştir:

“ele geçen maddenin kullanım alanının ve oksidasyon önleyici müstahzar niteliğinde olup olmadığının tespiti bakımından konusunda uzman üç kişiden oluşan bilirkişi heyetinden rapor aldırılıp gerekirse ODTÜ Petrol Araştırma Merkezinden de görüş sorulduktan sonra ele geçen eşyanın iadesi ya da müsaderesi şartlarının tartışılması gerekirken Mahkemece eksik araştırmayla hüküm kurulması usul ve kanuna aykırıdır.”

(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/312, K. 2021/512, T. 27.10.2021 — BOZULMASINA)

Buradan çıkan savunma açısı nettir: rapor “olabilir” diyorsa dosya tamamlanmamıştır. Kurulun aradığı şey, maddenin kullanım alanının ve niteliğinin açıkça tespit edilmesidir; bu yapılmadan iade ya da müsadere kararı verilemez.

Müsadere, Etkin Pişmanlık ve Tasfiye

Müsadere sırası önemlidir. Yukarıdaki karar, eşyanın akıbetine ilişkin kararın nitelik tespitinden sonra verilebileceğini söyler. Taşıma aracının müsaderesi ise ayrı bir rejime tabidir: 5607 m.13/1, aracın müsaderesi için üç koşuldan birinin gerçekleşmesini arar ve bunların hiçbiri gerçekleşmemişse müsadere istenemez.

Etkin pişmanlık bu kolda da açıktır. 5607 m.5/2, eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katının Devlet Hazinesine ödenmesi hâlinde cezada indirim öngörür; oran, ödemenin soruşturma evresinde mi kovuşturmada mı yapıldığına göre değişir. Ayrıca m.5/1’de ihbara dayalı ve sonucu doğrudan cezasızlık olan ikinci bir yol vardır. Genel çerçeve için etkin pişmanlık yazımıza bakabilirsiniz.

Akaryakıt tasfiye kuralının dışındadır. 5607 m.16/1, el konulan eşya için altı aylık (bazı hâllerde bir aylık) tasfiye takvimi kurarken kaçak akaryakıtı bu kuralın dışında tutar. Bu istisna, akaryakıtın akıbetinin genel takvime göre değil dosyanın kendi koşullarına göre belirlenmesi sonucunu doğurur.

Genel müsadere rejimi için ilgili yazımıza bakabilirsiniz.

Görevli Mahkeme, Şikâyet ve Zamanaşımı

Görevli mahkeme. 5607 m.17/2 uyarınca bu Kanun kapsamındaki davalar, Adalet Bakanlığının teklifi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye ceza mahkemelerinde görülür. Bu suçlarla bağlantılı olarak resmî belgede sahtecilik de işlenmişse görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.

Gümrük idaresi katılan olabilir. 5607 m.18 uyarınca mahkeme iddianamenin bir örneğini ilgili gümrük idaresine gönderir ve başvurusu üzerine idare davaya katılan olarak kabul edilir.

Şikâyet ve zamanaşımı. Bu suçlar şikâyete bağlı değildir; kamu davası re’sen yürütülür. Dava zamanaşımı TCK m.66/4 uyarınca cezanın kanunda yer alan üst sınırına göre belirlenir; üst sınırı beş yılı aşmayan bu fıkralarda süre sekiz yıldır. Nitelikli hâllerin cezayı artırdığı durumlarda TCK m.66/3 uyarınca daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâller de göz önünde bulundurulur.

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Sevk maddesini tespit edin. m.3/11 ile m.3/12 farklı unsurlar taşır; hangisinden yargılandığınız savunmanın eksenini belirler.
2. Numune ve analiz zincirini isteyin. Numunenin nasıl, kim tarafından ve hangi usulle alındığı, analizi yapan laboratuvarın akredite olup olmadığı denetlenmelidir.
3. Raporun kesinliğini sorgulayın. “Olabilir” diyen, kullanım alanını belirlemeyen rapor, Ceza Genel Kurulu ölçütüne göre eksik araştırmadır.
4. Lisans belgelerinizi karşılaştırın. m.3/14 ölçütü, düzeneğin lisansa esas belgelerde belirlenenlere aykırı olmasıdır; belgeye uygunluk doğrudan bu fıkraya cevaptır.
5. m.4/8 iddiasını ayrıca ele alın. Satışın düzenek kullanılarak yapıldığı ispatlanamıyorsa iki kat artırım uygulanamaz.
6. Etkin pişmanlık kararını süreyle birlikte verin. İndirim oranı, ödemenin hangi evrede yapıldığına bağlı olarak değişir.

Sık Yapılan Hatalar

• Analiz raporunu tartışmasız kabul etmek. Nitelik tespiti bu dosyaların merkezidir; eksik rapor bozma sebebidir.
• m.3/14’ü yalnız “ürün bulunursa suç olur” diye okumak. Fıkra bulundurma ile tamamlanır; ürün ele geçmese de uygulanabilir.
• İki kat artırımı kaçınılmaz saymak. m.4/8, satışın düzenek kullanılarak gerçekleştirilmesini arar; bu ayrı bir ispat konusudur.
• Akaryakıtı genel tasfiye takvimine tabi sanmak. m.16/1 kaçak akaryakıtı bu kuralın dışında tutmuştur.
• Aracın müsaderesini otomatik saymak. m.13/1 üç koşuldan birini arar; hiçbiri yoksa müsadere istenemez.
• Yurda kaçak sokma iddiasını görmezden gelmek. m.3/11’in son cümlesi devreye girerse ceza onuncu fıkra üzerinden belirlenir.

Özet

• Akaryakıt kaçakçılığı 5607 m.3’ün 11-15. fıkralarındadır; beşinin de ceza bandı iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıdır.
• m.3/11 markersiz veya seviyesi geçersiz akaryakıtı, m.3/12 solvent ve benzeri ürünlerden izinsiz üretimi, m.3/13 boru hattı ve depodan alınan ürünleri, m.3/14 gizli düzeneği, m.3/15 markerin kendisini hedefler.
• m.3/14’teki düzenek satışta kullanılmışsa m.4/8 uyarınca ceza iki kat artırılır.
• Ele geçen maddenin akaryakıt olup olmadığı bilirkişi ile tespit edilmelidir; Ceza Genel Kurulu eksik araştırmayla kurulan hükmü bozmuştur.
• Kaçak akaryakıt, m.16/1’deki altı aylık tasfiye kuralının dışında tutulmuştur.
• Görevli mahkeme kural olarak asliye ceza, bağlantılı resmî belgede sahtecilik varsa ağır ceza mahkemesidir.