Akaryakıt Kaçakçılığı Suçu ve Cezası (5607 m.3/11-15)

Akaryakıt kaçakçılığı, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m.3’ün 11 ilâ 15. fıkralarında düzenlenen bir suç kümesidir. Beş fıkranın hepsi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörür. Değişen ceza değil, hangi fiilin işlendiğidir; gizli düzenek kullanılırsa ceza iki katına çıkar.

Bu dosyalarda sonucu çoğu zaman bilirkişi raporunun kapsamı belirler. Bir ceza avukatına danışın.

1. Akaryakıt Kaçakçılığı Suçu Nedir?

Bu suç kümesinin ayırt edici yanı, gümrük rejimine değil piyasa denetimine dayanmasıdır. Eşyanın ülkeye nasıl girdiği değil, ürünün kanuna uygun nitelik taşıyıp taşımadığı ve failin gerekli izne sahip olup olmadığı sorulur. Bu yüzden fıkralarda tekrar eden iki kavram vardır: ulusal marker ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu izni.

Genel kaçakçılık rejimi, ceza bandı ve etkin pişmanlık için kaçakçılık suçu ve cezası yazımıza bakabilirsiniz; bu yazı yalnız akaryakıt fıkralarına ayrılmıştır.

2. Dayandığı Kanun Maddeleri

Akaryakıt kaçakçılığı 5607 m.3’ün 11-15. fıkralarındadır; beşinin de ceza bandı iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıdır.

m.3/11 markersiz veya seviyesi geçersiz akaryakıtı, m.3/12 solvent ve benzeri ürünlerden izinsiz üretimi, m.3/13 boru hattı ve depodan alınan ürünleri, m.3/14 gizli düzeneği, m.3/15 markerin kendisini hedefler.

Ulusal marker içermeyen akaryakıt (m.3/11):

“Ulusal marker uygulamasına tabi olup da, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun belirlediği seviyenin altında ulusal marker içeren veya hiç içermeyen akaryakıtı; a) Ticari amaçla üreten, bulunduran veya nakleden, b) Satışa arz eden veya satan, c) Bu özelliğini bilerek ve ticari amaçla satın alan, kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Ancak, marker içermeyen veya seviyesi geçersiz olan akaryakıtın kaçak olarak yurda sokulduğunun anlaşılması hâlinde, onuncu fıkra hükmüne istinaden cezaya hükmolunur.”

(5607 sayılı Kanun m.3/11)

Fıkranın son cümlesi bir yol ayrımı kurar: ürünün yurda kaçak sokulduğu ortaya konursa ceza artık bu fıkradan değil, onuncu fıkra üzerinden belirlenir. Savunma açısından hangi yolun seçildiği önemlidir, çünkü ispat edilmesi gereken unsurlar değişir.

Solvent ve benzeri ürünlerden akaryakıt üretimi (m.3/12):

“Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan izin alınmadan; akaryakıt haricinde kalan solvent, madenî yağ, baz yağ, asfalt ve benzeri petrol ürünlerinden akaryakıt üreten veya bunları doğrudan akaryakıt yerine ikmal ederek üreten, satışa arz eden, satan, bulunduran, bu özelliğini bilerek ticarî amaçla satın alan, taşıyan veya saklayan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Akaryakıt yerine kullanılan diğer ürünler yönünden de bu fıkra uyarınca cezaya hükmolunur.”

(5607 sayılı Kanun m.3/12 — son cümle 29.04.2021 tarihli 7318 sayılı Kanunla eklenmiştir)

Boru hattı, depo ve kuyudan alınan ürünler (m.3/13):

“Her türlü üretim, iletim ve dağıtım hatları dahil olmak üzere sıvı veya gaz halindeki hidrokarbonlarla, hidrokarbon türevi olan yakıtları nakleden boru hatlarından, depolarından veya kuyulardan kanunlara aykırı şekilde alınan ürünleri satışa arz eden, satan, bulunduran, bu özelliğini bilerek ticarî amaçla satın alan, taşıyan veya saklayan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.”

(5607 sayılı Kanun m.3/13)

Bu fıkra, hattan ürünü alan kişiyi değil, alınmış ürünü piyasaya sokan halkayı cezalandırır. Hatta doğrudan müdahale ayrıca değerlendirilir.

Gizli tank, düzenek veya ekipman bulundurma (m.3/14):

“Kaçak akaryakıt veya sahte ulusal marker elde etmeye, satmaya ya da herhangi bir piyasa faaliyetine konu etmeye yarayacak şekilde lisansa esas teşkil eden belgelerde belirlenenlere aykırı olarak sabit ya da seyyar tank, düzenek veya ekipman bulunduranlar iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.”

(5607 sayılı Kanun m.3/14)

Bu, kümenin en dikkat çeken fıkrasıdır: suç bulundurma ile tamamlanır. Ölçüt, düzeneğin lisansa esas teşkil eden belgelerde belirlenenlere aykırı olması ve tarif edilen amaca yarayacak nitelik taşımasıdır.

Ulusal markerin kendisiyle ilgili fiiller (m.3/15):

“Ulusal markeri yetkisiz olarak üreten, satışa arz eden, satan, yetkisiz kişilerden satın alan, kabul eden, bu özelliğini bilerek nakleden veya bulunduranlar, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Ulusal markerin kimyasal özelliklerini taşımasa bile, bu madde yerine kullanılmak amacıyla üretilen kimyasal terkipler hakkında da bu fıkra hükmü uygulanır.”

(5607 sayılı Kanun m.3/15)

Son cümle kapsamı genişletir: terkip, markerin kimyasal özelliklerini taşımasa bile onun yerine kullanılmak amacıyla üretilmişse fıkra uygulanır.

m.3/14’ü yalnız “ürün bulunursa suç olur” diye okumak. Fıkra bulundurma ile tamamlanır; ürün ele geçmese de uygulanabilir.

Yurda kaçak sokma iddiasını görmezden gelmek. m.3/11’in son cümlesi devreye girerse ceza onuncu fıkra üzerinden belirlenir.

3. Hangi Tarihteki Kanun Uygulanır?

Bu fıkraların tarihçesi, eski dosyaları okurken kafa karıştırır: akaryakıt suçları 2013’ten önce 5607’de değildi. Fiilleri düzenleyen hüküm 5015 ek m.5 idi (5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu; madde 2007’de eklenmişti). Bu madde, 6455 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırıldı; aynı düzenleme 5607 m.3’ü bütünüyle yeniden yazarak akaryakıt fıkralarını buraya taşıdı. Değişikliğin yürürlük tarihi 28 Mart 2013’tür.

Sonrasında da değişiklikler sürdü: 6545 (18.06.2014) m.3/11’i yeniden düzenledi, 7318 (29.04.2021) m.3/12’ye “akaryakıt yerine kullanılan diğer ürünler” cümlesini ekledi, 7423 (30.11.2022) araya yeni bir fıkra ekleyerek sonraki fıkra numaralarını bir kaydırdı.

Bunun iki pratik sonucu var:

• Suç tarihi 2013’ten önceyse uygulanacak metin 5015 Ek m.5’tir; bugünkü 5607 m.3/11-15 değil. TCK m.7/2 uyarınca lehe olan kanun uygulanır ve karşılaştırma metinlerin bütünü üzerinden yapılır. Farklı tarihli düzenlemelerin lehe parçalarını birleştirmek karma uygulamadır.
• 2013 öncesine ait kaynaklarda fıkra numaraları bugünküyle örtüşmez. Sevk maddesi karşılaştırılırken suç tarihi mutlaka gözetilmelidir; 7423 sayılı Kanunun fıkra kaydırması nedeniyle 2022 öncesi metinlerde de numaralar farklıdır.

4. Ceza Tablosu

Fıkra	Fiil	Hapis	Adlî para cezası
m.3/11	Marker sevi­yesi geçer­siz veya mar­ker­siz akar­ya­kıtla ticaret	2 – 5 yıl	20.000 güne kadar
m.3/12	EPDK izni olmadan solvent/baz yağ vb.‘den akar­ya­kıt üretimi ve tica­reti	2 – 5 yıl	20.000 güne kadar
m.3/13	Boru hattı, depo veya kuyudan aykırı alınan ürünün tica­reti	2 – 5 yıl	20.000 güne kadar
m.3/14	Lisansa aykırı sabit/seyyar tank, düzenek veya ekipman bulun­durma	2 – 5 yıl	20.000 güne kadar
m.3/15	Ulusal markeri yet­ki­siz üretme, satma, bulun­durma	2 – 5 yıl	20.000 güne kadar

Tablo temel cezadır. Üç kural bandı değiştirir:

• m.4/8 — iki kat: kaçak akaryakıt satışı m.3/14’teki düzenek kullanılarak yapılmışsa cezalar iki kat artırılır (aşağı bakınız).
• m.3/10 — yarısından iki katına: eşya akaryakıt ise diğer fıkralara göre verilecek cezalar artırılır ve sonuç ceza üç yıldan az olamaz.
• m.3/23 — değere göre: eşyanın değeri fahiş ise artırım, hafif veya pek hafif ise indirim uygulanır.

5. Düzenek Kullanılırsa Ceza İki Katına Çıkar

m.3/14’teki düzenek satışta kullanılmışsa m.4/8 uyarınca ceza iki kat artırılır.

Kümedeki en ağır sonuç buradan doğar. m.3/14’teki düzenek yalnız başına suç oluşturmakla kalmaz, satışta kullanıldığında ayrıca nitelikli hâl sayılır:

“Kaçak akaryakıt satışının, 3 üncü maddenin on dördüncü fıkrasında belirtildiği şekilde sabit ya da seyyar tank, düzenek veya ekipman kullanılarak gerçekleştirilmesi halinde verilecek cezalar iki kat artırılır.”

(5607 sayılı Kanun m.4/8)

Pratikte bu, istasyon dosyalarında iddianamenin ağırlık merkezinin düzeneğin varlığı ve işlevi olmasına yol açar. Düzeneğin lisans belgelerine uygun olduğu ya da tarif edilen amaca yaramadığı ortaya konabiliyorsa, hem m.3/14 hem m.4/8 tartışmalı hâle gelir.

İki kat artırımı kaçınılmaz saymak. m.4/8, satışın düzenek kullanılarak gerçekleştirilmesini arar; bu ayrı bir ispat konusudur.

6. Ele Geçen Sıvı Gerçekten Akaryakıt mı? — Bilirkişi Meselesi

Ele geçen maddenin akaryakıt olup olmadığı teknik bir sorudur ve bilirkişi raporuyla tespit edilir (CMK m.63/1).

Bu dosyaların kaderini çoğu zaman kimyasal nitelendirme belirler. Madeni yağ, baz yağ, solvent ve katkı müstahzarları ile akaryakıt arasındaki sınır teknik bir sorudur ve dosyaya ancak bilirkişi eliyle girer.

CMK m.63/1’e göre çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin görüşünün alınmasına re’sen ya da sanığın veya müdafiin istemi üzerine karar verilebilir. Bilirkişi sayısını gerekçe göstererek birden çok olarak belirlemek hâkim veya mahkemeye aittir (CMK m.63/2); soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı da aynı yetkiyi kullanır (CMK m.63/3). Teknik olarak tartışmalı bir maddede tek kişilik rapor yerine heyet istenmesi bu hükme dayanır.

Rapor, bilirkişinin yaptığı işlemleri ve vardığı sonuçları açıklamak zorundadır (CMK m.67/1). İnceleme tamamlandığında sanığa ve müdafiine yeni bilirkişi incelemesi istemek veya itirazlarını bildirmek için süre verilir; istem reddedilirse üç gün içinde gerekçeli karar verilir (CMK m.67/5).

Buradan çıkan savunma açısı nettir: rapor “olabilir” diyorsa ya da maddenin kullanım alanını belirlemiyorsa, m.67/5’te verilen süre içinde itiraz edilmeli ve yeni inceleme istenmelidir. Eşyanın iadesi ya da müsaderesi bu tespite bağlıdır.

Analiz raporunu tartışmasız kabul etmek. Nitelik tespiti bu dosyaların merkezidir; itiraz süresi kaçırılırsa eksik rapor dosyada kalır.

7. Müsadere, Etkin Pişmanlık ve Tasfiye

Kaçak akaryakıt, m.16/1’deki altı aylık tasfiye kuralının dışında tutulmuştur.

Müsadere sırası önemlidir. Eşyanın akıbeti, niteliğinin tespitine bağlıdır; ele geçen sıvının ne olduğu belirlenmeden iade ya da müsadere tartışması sağlıklı yürütülemez. Taşıma aracının müsaderesi ise ayrı bir rejime tabidir: 5607 m.13/1, aracın müsaderesi için üç koşuldan birinin gerçekleşmesini arar ve bunların hiçbiri gerçekleşmemişse müsadere istenemez.

Etkin pişmanlık bu fıkralarda da açıktır. 5607 m.5/2, eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katının Devlet Hazinesine ödenmesi hâlinde cezada indirim öngörür; oran, ödemenin soruşturma evresinde mi kovuşturmada mı yapıldığına göre değişir. Ayrıca m.5/1’de ihbara dayalı ve sonucu doğrudan cezasızlık olan ikinci bir yol vardır. Genel çerçeve için etkin pişmanlık yazımıza bakabilirsiniz.

Akaryakıt tasfiye kuralının dışındadır. 5607 m.16/1, el konulan eşya için altı aylık (bazı hâllerde bir aylık) tasfiye takvimi kurarken kaçak akaryakıtı bu kuralın dışında tutar. Bu istisna, akaryakıtın akıbetinin genel takvime göre değil dosyanın kendi koşullarına göre belirlenmesi sonucunu doğurur.

Genel müsadere rejimi için ilgili yazımıza bakabilirsiniz.

Akaryakıtı genel tasfiye takvimine tabi sanmak. m.16/1 kaçak akaryakıtı bu kuralın dışında tutmuştur.

Aracın müsaderesini otomatik saymak. m.13/1 üç koşuldan birini arar; hiçbiri yoksa müsadere istenemez.

8. Görevli Mahkeme, Şikâyet ve Zamanaşımı

Görevli mahkeme kural olarak asliye ceza, bağlantılı resmî belgede sahtecilik varsa ağır ceza mahkemesidir.

Görevli mahkeme. 5607 m.17/2 uyarınca bu Kanun kapsamındaki davalar, Adalet Bakanlığının teklifi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye ceza mahkemelerinde görülür. Bu suçlarla bağlantılı olarak resmî belgede sahtecilik de işlenmişse görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.

Gümrük idaresi katılan olabilir. 5607 m.18 uyarınca mahkeme iddianamenin bir örneğini ilgili gümrük idaresine gönderir ve başvurusu üzerine idare davaya katılan olarak kabul edilir.

Şikâyet ve zamanaşımı. Bu suçlar şikâyete bağlı değildir; kamu davası re’sen yürütülür. Dava zamanaşımı TCK m.66/4 uyarınca cezanın kanunda yer alan üst sınırına göre belirlenir; üst sınırı beş yılı aşmayan bu fıkralarda süre sekiz yıldır. Nitelikli hâllerin cezayı artırdığı durumlarda TCK m.66/3 uyarınca daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâller de göz önünde bulundurulur.

9. Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Sevk maddesini tespit edin. m.3/11 ile m.3/12 farklı unsurlar taşır; hangisinden yargılandığınız savunmanın eksenini belirler.
2. Numune ve analiz zincirini isteyin. Numunenin nasıl, kim tarafından ve hangi usulle alındığı, analizi yapan laboratuvarın akredite olup olmadığı denetlenmelidir.
3. Raporun kesinliğini sorgulayın. “Olabilir” diyen, kullanım alanını belirlemeyen rapora CMK m.67/5’te verilen süre içinde itiraz edin; gerekirse heyet hâlinde yeni inceleme isteyin (CMK m.63/2).
4. Lisans belgelerinizi karşılaştırın. m.3/14 ölçütü, düzeneğin lisansa esas belgelerde belirlenenlere aykırı olmasıdır; belgeye uygunluk doğrudan bu fıkraya cevaptır.
5. m.4/8 iddiasını ayrıca ele alın. Satışın düzenek kullanılarak yapıldığı ispatlanamıyorsa iki kat artırım uygulanamaz.
6. Etkin pişmanlık kararını süreyle birlikte verin. İndirim oranı, ödemenin hangi evrede yapıldığına bağlı olarak değişir.