İçindekiler 11
Kısa Cevap
Araç değer kaybının iki ayrı hesap yöntemi vardır ve farklı sonuç verirler. Sigorta başvurusunda genel şartların ekindeki formül kullanılır; yargılamada ise Yargıtay’ın ölçütü esas alınır: aracın kaza tarihindeki hasarsız ikinci el piyasa değeri ile onarım sonrası ikinci el piyasa değeri arasındaki fark. İkisi çatıştığında yargı yolunda piyasa farkı ölçütü uygulanır.
Bu Durumda mısınız?
- Sigortadan gelen değer kaybı ödemesini düşük buluyorsunuz ve neye göre hesaplandığını anlamıyorsunuz.
- Eksper bir rakam söyledi, bilirkişi başka bir rakam çıkardı.
- Hakem heyeti kararındaki tutarın hangi yönteme dayandığını çözemiyorsunuz.
- İnternetteki hesaplama tablolarının bağlayıcı olup olmadığını merak ediyorsunuz.
- Dava açmadan önce eldeki tutarın makul olup olmadığını değerlendirmek istiyorsunuz.
İki Yöntem, İki Sonuç
Değer kaybı tartışmasının kaynağı, aynı zarara iki farklı hesabın uygulanmasıdır:
| Genel Şartlar eki formül | Yargıtay ölçütü | |
|---|---|---|
| Nerede kullanılır | Sigortaya yapılan başvuruda, eksper değerlendirmesinde | Mahkeme ve tahkim yargılamasında |
| Nasıl işler | Araç sınıfı, kilometre, hasar gören parçalar ve işlem türü üzerinden katsayılı hesap | Hasarsız ikinci el değeri ile onarım sonrası ikinci el değerinin farkı |
| Dayanağı | Zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarının eki | Yerleşik daire içtihadı |
| Bağlayıcılığı | Sigorta ilişkisi bakımından uygulanır | Yargı yolunda esas alınır |
Bu ikilik teorik değil: aynı araç için iki yöntem farklı rakamlar üretir ve hangisinin uygulanacağı dosyanın hangi aşamada olduğuna bağlıdır.
Yargıtay’ın Ölçütü: Piyasa Farkı
Yargı yolunda ölçüt açıktır:
“Dairemizce değer kaybının belirlenmesi hususunda esas alınan kriterin aracın kaza tarihindeki hasar görmemiş 2. el piyasa değeri ile kazadan sonra onarılmış haldeki 2. el piyasa değeri arasındaki fark olarak kabul edildiği”
(Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/2945, K. 2025/6015, T. 16.04.2025 — BOZULMASINA)
Aynı karar, bilirkişinin hangi unsurları birlikte değerlendirmesi gerektiğini de sayar:
“aracın modeli, markası, özellikleri, hasarı, yapılan onarım işlemleri, kilometresi, olay tarihindeki yaşı, davacı tarafın iddiaları, davalı tarafın savunmaları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek aracın kaza öncesi hasarsız ikinci el piyasa rayiç değeri ile kaza meydana geldikten ve tamir edildikten sonraki ikinci el piyasa rayiç değeri arasındaki farka göre değer kaybı zararının belirlendiği miktara karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu şekilde hüküm kurulması da doğru olmamıştır.”
(Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/2945, K. 2025/6015, T. 16.04.2025 — BOZULMASINA)
Kararın altındaki bilirkişi raporunda piyasa değeri, ikinci el satış ilanları araştırılarak ve hasar tarihi ile pazarlık payı gözetilerek belirlenmiştir. Ölçütün zaman noktası da bellidir: kaza tarihi, bugünkü piyasa değil.
Formül ile İçtihat Çatışırsa Ne Olur?
Bu sorunun cevabı, konunun en pratik noktasıdır. Yukarıdaki kararda hakem heyeti, poliçe tarihinde yürürlükte olan genel şartlar eki formüle göre hesaplanan tutara hükmetmişti. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi bu kararı bozdu ve piyasa farkı ölçütüne göre belirlenen miktara hükmedilmesi gerektiğini belirtti.
Aynı olaydaki iki rakam, farkın büyüklüğünü gösteriyor:
| Yöntem | Bulunan değer kaybı |
|---|---|
| Bilirkişi — piyasa farkı ölçütü | kırk bin TL |
| Genel Şartlar eki formül | kırk dokuz bin sekiz yüz dört TL |
Dikkat çekici olan yön: bu dosyada formül, mahkeme yönteminden daha yüksek sonuç vermiştir. “Formül her zaman daha düşük çıkar, dava açarsanız daha çok alırsınız” biçimindeki yaygın kabul bu olayda doğrulanmamıştır. Yön dosyadan dosyaya değişir; bu nedenle her iki hesabın da yapılması ve karşılaştırılması gerekir.
Norm Zemini: KTK m.90 ve Anayasa Mahkemesi İptalleri
Hesap yönteminin kanuni zemini Karayolları Trafik Kanunu m.90’dadır ve bu madde bugün budanmış hâlde yürürlüktedir.
Maddenin kurduğu temel yapı şudur: zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanundaki usul ve esaslara tabidir; Kanunda düzenlenmeyen hususlar için ise madde bir köprü kurar ve başka bir kanuna yollar:
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.90
“düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.”
Bu yollama, değer kaybı hesabı bakımından belirleyicidir: bu Kanunda düzenlenmeyen hususlar bakımından devreye giren hükümler Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiile ilişkin hükümleridir — aşağıda ele alınan miktar belirleme kuralları da buradan gelir.
Kritik nokta, maddeye 2021 yılında 7327 sayılı Kanun’la eklenen düzenlemelerin akıbetidir: eklenen bir cümle ile bir fıkra, Anayasa Mahkemesi’nin 29/12/2022 tarihli, E. 2021/82, K. 2022/167 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Maddenin bugünkü resmî metninde bu eklemelerin yerinde “İptal cümle” ve “İptal fıkra” kayıtları durmaktadır. Aynı maddenin daha önceki bir bölümü de Anayasa Mahkemesi’nin E. 2019/40, K. 2020/40 sayılı kararına konu olmuştur.
Bunun pratik anlamı: tazminatın belirlenmesinde genel şartlara tanınan alanı genişleten düzenlemeler ayakta değildir. Maddeyi iptal öncesi lafzıyla aktaran kaynaklar bu nedenle yanıltıcıdır. Ve internetteki değer kaybı yazılarının önemli bir kısmı hâlâ o lafza dayanmaktadır.
Miktarı Kim Belirler? Bilirkişi mi, Hâkim mi?
KTK m.90’ın yolladığı Türk Borçlar Kanunu hükümleri arasında, “nasıl hesaplanır” sorusunu doğrudan ilgilendiren iki madde vardır ve raporla hüküm arasındaki ilişkiyi tam olarak bunlar kurar.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.50 iki kural taşır. Birincisi ispat yüküdür: zararı ve zarar verenin kusurunu ispat etmek zarar görene düşer. İkincisi ise miktara ilişkindir. Uğranılan zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa, hâkim olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak zararın miktarını hakkaniyete uygun olarak belirler.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.51 ise takdirin ölçütünü verir: hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler.
Bu iki maddenin birlikte okunmasının üç pratik sonucu vardır:
| Maddenin söylediği | Dayanağı |
|---|---|
| Zararın miktarını hâkim belirler | TBK m.50 · m.51 |
| Miktar tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri gözeterek hakkaniyete uygun bir miktar belirler | TBK m.50 |
| Tazminatın kapsamı belirlenirken durumun gereği ve özellikle kusurun ağırlığı göz önüne alınır | TBK m.51 |
Üçüncü satır, bilirkişi raporundaki rakamın tek başına okunamayacağını gösterir: tazminatın kapsamı belirlenirken kusurun ağırlığı da hesaba katılan bir ölçüttür. Bu maddelerin genel çerçevesi için haksız fiil yazımıza bakabilirsiniz.
(Bu bölüm maddelerin lafzını aktarır; somut bir dosyada kusur oranının tazminata etkisi ayrıca değerlendirilir ve bu yazıda bu konuda bir iddia kurulmamıştır.)
Bilirkişi Raporunda Neye Bakmalısınız?
Rapor elinize geçtiğinde şu sorular denetim listesidir:
- Hangi yöntem kullanılmış: piyasa farkı mı, genel şartlar eki formül mü?
- Piyasa değeri hangi tarihe göre alınmış — kaza tarihi mi, rapor tarihi mi?
- Hasarsız değer hangi kaynaktan araştırılmış, pazarlık payı gözetilmiş mi?
- Aracın kilometresi, yaşı ve markası hesaba katılmış mı?
- Hangi parçalarda hangi işlem yapıldığı (değişim, onarım, boya) ayrı ayrı gösterilmiş mi?
Bu unsurlardan biri eksikse rapora itiraz için somut bir gerekçeniz var demektir.
Yaklaşık Bir Gösterge
Sigortaya yapılacak başvuruda esas alınan genel şartlar eki formüle göre yaklaşık bir gösterge için araç değer kaybı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz. Aracın ürettiği sonuç sigorta-eksper ilişkisine yöneliktir ve mahkemeyi bağlamaz; yargı yolunda değer kaybı yukarıda açıklanan piyasa farkı ölçütüyle belirlenir.
Sık Yapılan Hatalar
- Tek hesapla yetinmek. Formül ve piyasa farkı farklı sonuç verir; ikisini de görün.
- Formülü bağlayıcı sanmak. Yargı yolunda esas alınan ölçüt piyasa farkıdır.
- “Dava açarsam kesin daha çok alırım” varsaymak. 2025 tarihli karara konu olayda formül daha yüksek çıkmıştır.
- Bugünkü piyasa değerini kullanmak. Ölçüt kaza tarihindeki değerdir.
- KTK m.90’ı iptal öncesi hâliyle okumak. Maddenin 2021’de eklenen cümle ve fıkrası iptal edilmiştir.
Özet
Değer kaybı hesabında iki yöntem yarışır. Sigorta başvurusunda genel şartlar eki formül, yargılamada ise Yargıtay’ın piyasa farkı ölçütü uygulanır. Çatışma hâlinde yargı yolunda piyasa farkı esas alınır; nitekim daire, formüle dayanan hakem kararını bozmuştur. Hangi yöntemin sizin lehinize olduğu peşinen belli değildir. Bu yüzden her iki hesabı da yaptırın ve raporu yukarıdaki denetim listesiyle okuyun.
İlgili yazılar: araç değer kaybı davası · araç değer kaybı başvurusu · araç değer kaybı emsal kararlar · kaskodan değer kaybı alınır mı
Sıkça Sorulan Sorular
Araç değer kaybı nasıl hesaplanır?
Yargıtay'ın esas aldığı ölçüt, aracın kaza tarihindeki hasar görmemiş ikinci el piyasa değeri ile onarıldıktan sonraki ikinci el piyasa değeri arasındaki farktır. Hesap bilirkişi veya eksper raporuyla yapılır; sabit bir tarife yoktur. Miktarın belirlenmesine ilişkin kural 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.50 hükmündedir ve bu hüküm, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.90 yollaması nedeniyle uygulanır.
Değer kaybı için resmî bir formül var mı?
Zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarının ekinde bir hesaplama formülü bulunur ve sigorta başvurularında kullanılır. Ancak Yargıtay, yargılamada bu formülü değil piyasa farkı ölçütünü esas almaktadır.
Formül ile mahkeme yöntemi farklı sonuç verirse hangisi uygulanır?
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, hakem heyetinin genel şartlar eki formüle göre belirlediği tutara hükmetmesini bozmuş ve piyasa farkı ölçütüne göre karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Yargı yolunda belirleyici olan piyasa farkı ölçütüdür.
Formül her zaman daha düşük sonuç mu verir?
Hayır. Yargıtay'ın 2025 tarihli bir kararına konu olayda formüle göre hesaplanan tutar, piyasa farkı yöntemiyle bulunan tutardan daha yüksekti. Yön her dosyada değişebilir; bu nedenle iki hesabın da yaptırılması önemlidir.
Değer kaybı hesabında hangi unsurlar dikkate alınır?
Aracın modeli, markası, özellikleri, hasarın niteliği, yapılan onarım işlemleri, kilometresi ve olay tarihindeki yaşı dikkate alınır. Yargıtay bu unsurların birlikte değerlendirilmesini aramaktadır. Tazminatın kapsamı belirlenirken 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.51 uyarınca durumun gereği ve özellikle kusurun ağırlığı da göz önüne alınır.
İnternetteki hazır değer kaybı tabloları geçerli mi?
Sabit tablolar bireysel değerlendirmenin yerine geçmez. Hesap, somut aracın özellikleri ve hasarın niteliği üzerinden bilirkişi veya eksper raporuyla yapılır; miktarı nihai olarak belirleyen ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.50 uyarınca hâkimdir.
Piyasa değeri neye göre belirlenir?
Yargıtay kararına konu bilirkişi raporunda piyasa rayiç değeri ikinci el satış ilanları araştırılarak, hasar tarihi ve pazarlık payı gözetilerek belirlenmiştir. Ölçüt kaza tarihindeki değerdir, bugünkü değer değil.
KTK m.90 değer kaybı hesabını nasıl etkiler?
Karayolları Trafik Kanunu m.90, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatların bu Kanundaki usul ve esaslara tabi olduğunu belirtir. Maddeye sonradan eklenen cümle ve fıkra Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir.
Onarım yapılmazsa değer kaybı istenebilir mi?
Ölçüt hasarsız değer ile onarım sonrası değer arasındaki farktır. Onarımın fiilen yapılmamış olması talebi tek başına ortadan kaldırmaz; hesap, onarım gerektiren hasarın araç değerine etkisi üzerinden kurulur. Somut durum için avukata danışılmalıdır.
Değer kaybı tutarını önceden öğrenebilir miyim?
Kesin tutar yargılamada belirlenir; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.50 uyarınca miktarı takdir eden hâkimdir ve bilirkişi raporu bu takdire esas olan bir değerlendirmedir. Sigorta başvurusunda kullanılan genel şartlar eki formüle göre yaklaşık bir gösterge için hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz; bu sonuç mahkemeyi bağlamaz.
Bilirkişi raporundaki rakam mahkemeyi bağlar mı?
Rapor bir değerlendirmedir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.50 zararın miktarını hâkimin belirleyeceğini, m.51 ise hâkimin tazminatın kapsamını durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirleyeceğini düzenler. Rapordaki rakam bu takdire esas olur, onun yerine geçmez.
Değer kaybı miktarı tam olarak ispat edilemezse talep reddedilir mi?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.50 bu durumu ayrıca düzenler. Uğranılan zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak zararın miktarını hakkaniyete uygun olarak belirler.
Kusur oranı değer kaybı tutarını etkiler mi?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.51, hâkimin tazminatın kapsamını belirlerken durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alacağını düzenler. Bu nedenle bilirkişinin bulduğu değer kaybı rakamı ile hükmedilecek tutar aynı olmayabilir. Somut dosyanızdaki etkisi için avukata danışılmalıdır.
Değer kaybında hangi kanun uygulanır?
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.90, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatların bu Kanundaki usul ve esaslara tabi olduğunu, bu Kanunda düzenlenmeyen hususlarda ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümlerinin uygulanacağını belirtir. Miktarın belirlenmesine ilişkin kurallar bu yollama üzerinden Türk Borçlar Kanunundan gelir.