Tefrik Ne Demek? Davaların Ayrılması ve Tefrik Kararı

Tefrik, sözlükte ayrım anlamına gelen eski bir sözcüktür; hukukta birlikte görülen davaların mahkeme kararıyla birbirinden ayrılmasını anlatır. Hukuk davasında tefrikin kanundaki adı davaların ayrılmasıdır: mahkeme, yargılamanın iyi bir şekilde yürütülmesi için birlikte açılmış veya sonradan birleştirilmiş davaları her aşamada, talep üzerine ya da kendiliğinden ayırabilir ve ayrılan davalara bakmaya devam eder (HMK m.167).

Bu yazı, dosyasında “tefrik” ya da “dosyanın tefrikine” ibaresini gören davacı, davalı veya sanık için tefrik kararının ne anlama geldiğini, ayrılan dosyanın nerede ve hangi numarayla yürüdüğünü ve karara karşı hangi yolun açık olduğunu açıklar. Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük tefrik sözcüğünü eskimiş olarak işaretler ve ayrım maddesine gönderir; adliye dilinde ise sözcük yaşamaya devam eder.

1. Tefrik: Öne Çıkanlar

• Tefrik, birlikte görülen davaların ayrılmasıdır; hukuk davasında kanundaki adı davaların ayrılmasıdır (HMK m.167).
• Tefrik kararını davaya bakan mahkeme, davanın her aşamasında, talep üzerine veya kendiliğinden verebilir (HMK m.167).
• Tefrik edilen dava aynı mahkemede kalır ve o mahkemenin esasına yeni bir numarayla ayrıca kaydedilir (HMK m.167, Yazı İşleri Hizmetleri Yönetmeliği m.219/2).
• Ayrılıp yeni esas numarası alan her dava için başvuru harcı alınır (Yazı İşleri Hizmetleri Yönetmeliği m.219/2).
• Tefrik kararına karşı istinafa ancak hükümle birlikte gidilir ve bu husus tek başına kaldırma veya bozma sebebi değildir (HMK m.168/2).
• Ceza davasında bağlantılı davaların ayrılmasına kovuşturmanın her aşamasında yüksek görevli mahkeme karar verebilir (CMK m.10/1).

2. Tefrik Ne Demek?

Tefrik, bir mahkemede birlikte görülmekte olan davaların ayrı dosyalar hâlinde yürütülmesine karar verilmesidir. Sözcük eski Türkçede ayırma, ayrım anlamına gelir; bugün kanun metinleri aynı işlem için “ayrılma” ve “ayırma kararı” ifadelerini kullanır (HMK m.167, m.168). Dosyada veya duruşma tutanağında görülen “tefrik”, “tefrikine karar verildi” ve “tefrik edildi” ifadeleri bu işlemi anlatır.

Tefrik, bir davanın sona ermesi değildir. Tefrik edilen dava devam eder; değişen yalnız dosyanın düzenidir. Davalardan biri ayrı bir esas numarasıyla, kendi tarafları ve kendi talebiyle ayrı yürütülür, ilk dosyada kalan kısım ise eski numarasıyla devam eder (Yazı İşleri Hizmetleri Yönetmeliği m.219/2).

2.1. Hukukta Tefrik Ne Demek?

Hukukta tefrik, yargılama usulüne ait bir karardır ve davanın esasına ilişkin bir hüküm içermez. Hukuk Muhakemeleri Kanunu tefriki “Davaların ayrılması” başlığıyla düzenler. Mahkeme, yargılamanın iyi bir şekilde yürütülmesini sağlamak için birlikte açılmış veya sonradan birleştirilmiş davaların ayrılmasına karar verebilir (HMK m.167). Ceza yargılamasında aynı işlem bağlantılı ceza davalarının ayrılması adıyla düzenlenir (CMK m.10/1).

Tefrikin tek ölçütü yargılamanın iyi bir şekilde yürütülmesidir (HMK m.167). Bu ölçüt, hâkimin yargılamayı makul sürede ve düzenli biçimde yürütme ve gereksiz gider yapılmamasını sağlama yükümlülüğüyle birlikte okunur (HMK m.30/1). Farklı usul kurallarına tabi talepler veya birbirinden bağımsız taraflar aynı dosyada yargılamayı ağırlaştırıyorsa tefrik bu yükümlülüğün aracıdır.

2.2. Tefrik Etmek ve Tefrik Edilmek Ne Demek?

Tefrik etmek, davaları birbirinden ayırmak demektir; bu kararı mahkeme verir. Tefrik edilmek ise bir davanın veya bir taraf yönünden davanın ana dosyadan ayrılmasını anlatır. “Davanın tefrik edilmesi” ifadesi bu nedenle dosyadaki davalardan birinin ayrı bir esasa alınmasını gösterir.

Taraflar tefrik edemez, yalnız tefrik isteyebilir. Mahkeme talep üzerine karar verebileceği gibi talep olmadan kendiliğinden de karar verebilir (HMK m.167). Tarafın tefrik talebi mahkemeyi bağlamaz; karar yargılamanın iyi yürütülmesi ölçütüyle verilir.

2.3. Dosya Tefrik Edildi Ne Demek?

Dosya tefrik edildi ibaresi, dosyadaki davalardan bir veya birkaçının ayrılarak aynı mahkemede yeni bir esas numarasıyla ayrı bir dosyada yürütüleceğini gösterir. Hukuk mahkemesinde ayrılan dava veya davalar o mahkemenin esasına ayrıca kaydedilir, eski kayıt ile yeni kayıt birbiriyle ilişkilendirilir ve ilk kayıt dosyada kalan kısma özgülenir (Yazı İşleri Hizmetleri Yönetmeliği m.219/2).

Tefrik edilen dosya sıfırdan açılmaz. Ayrılan davanın dosyası, ilk dosyadaki o kısma ait yazıların tamamının onaylı suretleri konularak yeniden oluşturulur (Yazı İşleri Hizmetleri Yönetmeliği m.219/2). Ayırma işlemleri için yapılan masraflar ve ayrılan dosyanın duruşma gününün tebliğ gideri ana dosyanın gider avansından karşılanır; gerektiğinde gider avansı tamamlattırılır (m.219/3). Avansın işleyişi gider avansı ve delil avansı yazısında anlatılır.

3. Tefrik Kararı Nedir?

Tefrik kararı, mahkemenin birlikte görülen davaları ayrı ayrı yürütmeye karar verdiği ara karardır. Kararı davaya bakan mahkeme verir ve kanun bu karar için üç kural koyar (HMK m.167):

• Zaman bakımından sınır yoktur. Tefrik kararı davanın her aşamasında verilebilir; ön inceleme, tahkikat veya sözlü yargılama aşamasında olunması sonucu değiştirmez.
• Talep şart değildir. Mahkeme talep üzerine veya kendiliğinden karar verebilir.
• Dosya başka mahkemeye gitmez. Mahkeme, ayrılmasına karar verdiği davalara bakmaya devam eder.

Tefrik kararı, birlikte açılmış davalar ile sonradan birleştirilmiş davaların ikisi için de verilebilir (HMK m.167). Yani daha önce birleştirme kararıyla aynı dosyada toplanan davalar, yargılama ilerledikçe birlikte yürütülmeleri yargılamayı ağırlaştırıyorsa yeniden ayrılabilir.

3.1. Tefrik Kararı ile Harç ve Gider Avansı

Tefrik kararı harç sonucunu da etkiler. Ayrılıp yeni esas numarası alan her dava için başvuru harcı alınır. Ayrılan davalar bakımından daha önce tek karar ve ilâm harcı alınmışsa her biri için ayrıca harç alınır; daha önce alınan harç ayrılan davaları da kapsıyorsa yeniden harç alınmaz (Yazı İşleri Hizmetleri Yönetmeliği m.219/2).

Tefrik kararından sonra mahkemenin harç veya gider avansı tamamlanmasını istemesi bu kuraldan kaynaklanır. Harç tutarının nasıl hesaplandığı için dava harcı hesaplama aracına, dava sonunda bu giderlerin kime yükletileceği için yargılama giderleri yazısına bakılabilir.

4. Tefrik Kararı Hangi Davalarda Verilir?

Tefrik kararı, birlikte görülen davaların aynı dosyada yürütülmesi yargılamanın iyi işlemesini engellediğinde verilir (HMK m.167). Kanun bu durumları tek tek saymaz; değerlendirmeyi iki kurum yönlendirir: birlikte dava açmayı mümkün kılan dava arkadaşlığı ve davaları birlikte görmeyi haklı kılan bağlantı.

Birden çok kişi, dava konusu hak veya borcun ortak olması, ortak bir işlemle hepsinin yararına hak veya yükümlülük doğması ya da davaların temelini oluşturan vakıaların ve hukuki sebeplerin aynı veya benzer olması hâlinde birlikte dava açabilir veya birlikte dava edilebilir (HMK m.57/1). Bu bağ bulunmadan birlikte açılmış davalar, tefrik değerlendirmesinin en sık konusudur.

Tefrikin sınırı da kanundadır. Maddi hukuka göre hakkın birden fazla kişi tarafından birlikte kullanılması veya birlikte ileri sürülmesi ve tamamı hakkında tek hüküm verilmesi gereken hâllerde mecburi dava arkadaşlığı vardır (HMK m.59/1). Tek hüküm gerektiren böyle bir davada tarafları ayrı dosyalara bölmek bu gerekle bağdaşmaz. Davalar arasında bağlantı varsa da tefrik dikkatle değerlendirilir; biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyeceği davalarda kanun bağlantı var sayar (HMK m.166/4).

5. Tefrik ile Birleştirme Arasındaki Fark

Tefrik ile birleştirme birbirinin karşıtıdır ama kuralları simetrik değildir. Birleştirme bağlantılı davaları ilk davanın açıldığı mahkemede toplar; tefrik ise birlikte görülen davaları aynı mahkemede ayrı esaslara böler (HMK m.166/1, m.167).

Ölçüt	Birleştirme (HMK m.166)	Tefrik (HMK m.167)
Amaç	Bağlantılı davaların birlikte görülmesi	Yar­gı­la­ma­nın iyi bir şekilde yürütülmesi
Koşul	Davalar arasında bağlantı	Birlikte görmenin yargılamayı ağır­laş­tır­ması
Dosya nerede toplanır	İlk davanın açıldığı mahkemede	Tefrik kararını veren mahkemede kalır
Esas kaydı	Birleştirme kaydı esas kayıt­la­rında belirtilir	Ayrılan dava yeni esasa kaydedilir
Kanun yolu	Aynı yargı çev­re­sin­deki davalar yönünden sadece istinaf (m.168/1)	Hükümle birlikte istinaf (m.168/2)

Bağlantının kanuni tanımı birleştirme maddesindedir: davaların aynı veya birbirine benzer sebeplerden doğması ya da biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyecek nitelikte bulunması durumunda bağlantı var sayılır (HMK m.166/4). Birleştirme kararı verilen davaların esas kayıtlarında bu durum belirtilir (Yazı İşleri Hizmetleri Yönetmeliği m.219/1).

6. Tefrik Kararına İtiraz ve Kanun Yolu

Tefrik kararına karşı ayrı ve hemen kanun yoluna gidilemez. İlk derece mahkemelerince verilen ayırma kararlarına karşı istinaf yoluna, bölge adliye mahkemelerinin birleştirme ve ayırma kararları hakkında ise temyiz yoluna ancak hükümle birlikte gidilebilir (HMK m.168/2).

Kanun ayrıca bir sınır koyar: ayırma kararı tek başına bölge adliye mahkemesinde hükmün kaldırılarak esastan incelenmesi, Yargıtayda ise bozma sebebi oluşturmaz (HMK m.168/2). Tefrik kararına karşı istinaf veya temyiz başvurusunda yalnız ayırma kararına dayanmak bu sonucu doğurmaz. Kanun yollarının işleyişi istinaf nedir ve temyiz nedir yazılarında anlatılır.

Birleştirme kararının kanun yolu farklıdır. Aynı yargı çevresindeki aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde görülen davalar yönünden verilen birleştirme kararına karşı sadece istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m.168/1).

6.1. Tefrik Kararında 2026 Değişikliği

HMK m.168, 16 Temmuz 2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla bütünüyle yeniden yazıldı ve aynı Kanun m.166/1’in ikinci cümlesini değiştirdi (HMK m.166/1, m.168). 7589 sayılı Kanun 31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı; bu maddeler yayımı tarihinde yürürlüğe girdi (7589 sayılı Kanun m.26/1-c). Bu tarihten önce yazılmış kaynaklarda m.168’in eski metni ve m.166/1’in değişmeden önceki ikinci cümlesi yer alabilir; tefrik kararının kanun yolu için yukarıdaki yürürlükteki metin esas alınmalıdır.

7. Tefrik İstinaf Aşamasında Yapılabilir mi?

Tefrik, istinaf aşamasında bölge adliye mahkemesince de yapılabilir. Bölge adliye mahkemesinde karşı dava, müdahale, ıslah ve birleştirme istemi gibi yapılamayacak işlemler sayılmıştır ve davaların ayrılması bu sayımda yer almaz (HMK m.357/1). Bu bölümde aksine hüküm bulunmayan hâllerde ilk derece mahkemesinde uygulanan yargılama usulü bölge adliye mahkemesinde de uygulanır (HMK m.360/1).

İstinafta tefrik kararı verildiğinde ayrılan dava bölge adliye mahkemesi dairesinin esasına ayrıca kaydedilir ve dosya, ilk dosyadaki ilgili yazıların onaylı suretleriyle yeniden oluşturulur (Yazı İşleri Hizmetleri Yönetmeliği m.66/1). Bölge adliye mahkemesinin ayırma kararına karşı temyize de ancak hükümle birlikte gidilebilir (HMK m.168/2).

İstinafta tefrik, taraflardan biri yönünden davanın sona ermesiyle de gündeme gelebilir. Örneğin bir davalı yönünden davadan feragat edilmişse feragat kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur (HMK m.311/1); diğer davalı yönünden yargılamanın sürmesi için dosyanın ayrılması gerekebilir. Feragatin sonuçları davadan feragat yazısında anlatılır.

8. Ceza Davasında Tefrik

Ceza davasında tefrik, bağlantılı ceza davalarının birbirinden ayrılmasıdır. Bir kişi birden fazla suçtan sanık olursa veya bir suçta her ne sıfatla olursa olsun birden fazla sanık bulunursa bağlantı var sayılır (CMK m.8/1). Kovuşturma evresinin her aşamasında bağlantılı ceza davalarının birleştirilmesine veya ayrılmasına yüksek görevli mahkemece karar verilebilir (CMK m.10/1).

Ceza davasında tefrik edilen dava da aynı mahkemede kalabilir: işin esasına girdikten sonra ayrılan davalara aynı mahkemede devam olunur (CMK m.10/3). Ayrılan dosyaya yeni bir esas numarası verilir ve kovuşturmaya ilişkin işlemler bu numara üzerinden yürütülür; ilk dosyadaki belgelerden ilgili olanların birer örneği ayrılan dosyaya aktarılır (Yazı İşleri Hizmetleri Yönetmeliği m.160/1-2).

Farklı mahkemelerin yetkisindeki bağlantılı ceza davaları birleştirilmişse, bunların ayrılması da birleştirmedeki usulle olur: mahkemeler arasındaki uyuşmaya veya uyuşulamazsa ortak yüksek görevli mahkemenin kararına bağlıdır (CMK m.16/2-4). Kovuşturma evresinin ne zaman başladığı kovuşturma ne demek yazısında anlatılır.

9. Tefrik ile Görevsizlik ve Derdestlik Arasındaki Fark

Tefrik, dosyanın başka mahkemeye gitmesi sonucunu doğurmaz; bu yönüyle görevsizlik ve yetkisizlik kararlarından ayrılır. Tefrikte mahkeme ayrılan davalara bakmaya devam eder (HMK m.167). Dosyanın başka bir mahkemeye gönderilmesi tefrikin değil, görev veya yetki sorununun sonucudur.

Tefrik derdestlikle de karıştırılmamalıdır. Tefrik, aynı dosyada birlikte görülen farklı davaların ayrılmasıdır; derdestlik ise aynı davanın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olmasıdır ve ayrı bir dava şartı sorunudur. Ayrılan dosyada talebin genişletilmesi ise ıslahın kapsamı ve sınırları içinde değerlendirilir. Kanunun tam metni için Hukuk Muhakemeleri Kanunu, davanın başlangıcı için dava nasıl açılır yazısına bakılabilir.