AYM Bireysel Başvuru Formu: Ekler ve Eksiklik Süresi

Kısa Cevap

Bireysel başvuru, serbestçe yazılan bir dilekçeyle değil Anayasa Mahkemesinin resmî formuyla yapılır. Formda olayların tarih sırasına göre özeti, ihlal edilen her hak için ayrı açıklama ve başvuru yollarının tüketilme aşamaları yer almalı; zorunlu belgeler eklenmelidir. Eksiklik çıkarsa on beş günlük kesin süre verilir, giderilmezse başvuru reddedilir.

Formu Nereden Alırsınız?

Başvurular, İçtüzük ekinde (EK-1) örneği bulunan ve Mahkemenin internet sitesinde yayımlanan başvuru formu kullanılarak resmî dilde yapılır (İçtüzük m.59/1). Serbest metinli bir dilekçe bu şartı karşılamaz.

Formun güncel sürümü yalnızca Anayasa Mahkemesinin kendi sitesinden alınmalıdır. İnternette dolaşan eski tarihli form nüshaları güncel İçtüzük değişikliklerini yansıtmayabilir; form içeriği en son 6/11/2018 tarihli İçtüzük değişikliğiyle yeniden düzenlenmiştir.

Formda Zorunlu Olarak Bulunması Gerekenler

İçtüzük m.59/2, formda yer alması gereken hususları tek tek sayar. Başlıca kalemler şunlardır:

• Kimlik ve iletişim bilgileri. Gerçek kişilerde T.C. kimlik numarası, ad, soyad, anne ve baba adı, doğum tarihi, cinsiyet, uyruk, meslek ve adres; tüzel kişilerde MERSİS numarası, unvan, adres ve temsile yetkili kişinin bilgileri.
• Temsilci bilgileri. Avukat aracılığıyla yapılıyorsa avukatın adı, soyadı, kayıtlı olduğu baro ve sicil numarası; avukat olmayan kanuni temsilci varsa onun kimlik ve adres bilgileri.
• Olayların tarih sırasına göre özeti. Kamu gücünün ihlale neden olduğu iddia edilen işlem, eylem ya da ihmaline dair olaylar kronolojik olarak anlatılır.
• Hangi hakkın hangi nedenle ihlal edildiği, buna ilişkin gerekçeler ve delillere ait özlü açıklamalar.
• Her temel hak için AYRI açıklama. İhlal edildiği iddia edilen haklara ilişkin açıklamalar birbirleriyle ilişkilendirilerek ayrı ayrı yapılır (m.59/2-e).
• Başvuru yollarının tüketilme aşamaları, tarih sırasına göre.
• Öğrenme tarihi. Başvuru yollarının tüketildiği veya başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarih.
• Talepler, varsa kimliğin gizli tutulması talebi ve gerekçesi, varsa tedbir talebi ve gerekçesi.
• İmza. Başvurucunun veya avukatının ya da kanuni temsilcisinin imzası.

Bilgilerde sonradan değişiklik olursa bunun Mahkemeye bildirilmesi zorunludur (m.59/5).

Forma Eklenmesi Zorunlu Belgeler

İçtüzük m.59/3, belgelerin ya da onaylı örneklerinin eklenmesini zorunlu tutar:

Belge	Ne zaman gerekir
Temsile yetkili olunduğuna dair mevzuata uygun belge	Avukat veya kanuni temsilci varsa
Harcın ödendiğine dair belge	Her hâlde
Kimliği tespite yarar resmî belgenin onaylı örneği	Başvuru bizzat yapılmışsa
Temsile yetkili olunduğunu gösteren resmî belgenin onaylı örneği	Tüzel kişi adına kanuni temsilci başvuruyorsa
Nihai karar ya da işlemi öğrenme tarihini gösteren belge	Her hâlde — süre denetiminin dayanağı
İhlal iddialarını temellendirecek belgelerin onaylı örnekleri	Her hâlde
Uğranılan zarara ilişkin belgeler	Tazminat talebi varsa
Olağan ve olağanüstü kanun yolu dilekçelerinin onaylı örnekleri	Her hâlde — tüketme şartının ispatı
Mazereti ispatlayan belgeler	Süre kaçırılmışsa
Mali durumu gösteren belgeler	Adli yardım talebi varsa

Bir belgeyi herhangi bir nedenle sunamıyorsanız bunun gerekçelerini belirterek varsa buna ilişkin bilgi ve belgeleri forma eklemeniz gerekir; Mahkeme mazereti kabul ederse ve gerekli görürse bu bilgi ve belgeleri kendiliğinden toplar (m.59/4). Belgeyi sessizce eksik bırakmak ile gerekçesini yazmak arasındaki fark, başvurunun kaderini değiştirebilir.

Formun Biçimi: Sayfa Sınırı ve Dizi Pusulası

Form okunaklı ve başvurunun esasına yönelik özlü bilgileri içerir şekilde hazırlanır. Ekler hariç on sayfayı geçmesi hâlinde başvurucunun ayrıca forma olayların özetini eklemesi gerekir (İçtüzük m.60/2). Bu bir yasak değil, ek yükümlülük doğuran eşiktir.

Ekler tarih sırasına göre numaralandırılır ve her belge tanımlayıcı başlıklar hâlinde dizi pusulasına bağlanır (m.60/3). Yüzlerce sayfalık dağınık ek, eksiklik bildirimine ve süre kaybına yol açar.

Formun Kalbi: İhlal İddiasını Temellendirmek

Formun biçimsel kısımları kolaydır; başvuruların büyük kısmı temellendirme aşamasında kaybedilir. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu yükümlülüğü ikiye ayırır:

“Görüldüğü üzere Anayasa Mahkemesi ancak temellendirilebilmiş bir bireysel başvuruyu inceler. Başvurucuların şikâyetlerini hem maddi hem hukuki olarak temellendirme zorunluluğu bulunmaktadır. Maddi dayanaklar yönünden başvurucuların yükümlülüğü şikâyetlerine konu temel olay ve olguları açıklamak, bunlara ilişkin delilleri Anayasa Mahkemesine sunmak, hukuki dayanak yönünden yükümlülüğü ise bireysel başvuruya konu temel hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildiğini özü itibarıyla açıklamaktır”

(Anayasa Mahkemesi, B. No: 2016/12900, T. 21.01.2021 — Genel Kurul, açıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle kabul edilemezlik)

Bu yük tamamen başvurucudadır:

“Anayasa Mahkemesinin başvurucunun yerine geçerek ihlal iddialarını gerekçelendirme, olay ve olguları ortaya koyma ve delil toplama görev ve yükümlülüğü bulunmamaktadır. Söz konusu yükümlülükler başvurucuya aittir.”

(Anayasa Mahkemesi, B. No: 2016/12900, T. 21.01.2021 — Genel Kurul, açıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle kabul edilemezlik)

Pratik karşılığı şudur: form doldurulurken her ihlal iddiası için (a) hangi olay ve olgular yaşandı, (b) bunu hangi belge kanıtlıyor, (c) hangi anayasal hak hangi nedenle ihlal edildi sorularının üçü birden ayrı ayrı yanıtlanmalıdır. “Kararlar hukuka aykırı” biçimindeki genel ifadeler bu yükümlülüğü karşılamaz.

Formun hangi bölümüne ne yazılacağı ve hangi ifadelerin başvuruyu düşürdüğü ayrı bir konudur: bireysel başvuru dilekçesinin bölüm bölüm nasıl yazıldığı yazımıza bakınız.

Aynı zorunluluklar kanuni düzeyde de sayılmıştır (6216 sayılı Kanun m.47/3):

“Başvuru dilekçesinde başvurucunun ve varsa temsilcisinin kimlik ve adres bilgilerinin, işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle ihlal edildiği ileri sürülen hak ve özgürlüğün ve dayanılan Anayasa hükümlerinin, ihlal gerekçelerinin, başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin aşamaların, başvuru yollarının tüketildiği, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarih ile varsa uğranılan zararın belirtilmesi gerekir.”

Formu Nereye ve Nasıl Verirsiniz?

Başvuru, Mahkemeye şahsen verilebileceği gibi diğer mahkemeler ya da yurt dışı temsilcilikleri aracılığıyla da yapılabilir (İçtüzük m.63/1). Usulünce hazırlanan form harç tahsil makbuzuyla birlikte teslim edildiğinde alındı belgesi verilir ve bu tarih başvuru tarihi sayılır (m.63/2). Süre bakımından esas alınacak tarih budur; postaya veriliş tarihi değil.

Mahkemelere veya temsilciliklere teslim edilen form ve ekleri, kayıt işlemleri yapılıp fiziki ve elektronik ortamda Mahkemeye gönderilir (m.63/3).

Buradaki “elektronik ortam” kurumlar arasındaki aktarımı anlatır. Mahkemenin sitesinde yayımlanan elektronik form ise formun bilgisayarda doldurulup kaydedilebilen sürümüdür; bir çevrimiçi gönderme kanalı değildir. İçtüzük, güvenli elektronik imzayla başvuru yapılmasına yalnız tek bir yerde değinir ve bunu Genel Kurulun karar alabileceği bir yetki olarak kurar (m.63/4). Bu nedenle formu hazırladıktan sonra teslim kanalını Mahkemenin kendi duyurularından doğrulamak gerekir; süre bakımından esas alınan tarih, m.63/2 uyarınca alındı belgesinin tarihidir.

Başvuru bizzat başvurucu, kanuni temsilcisi ya da avukatı tarafından yapılabilir; avukat zorunlu değildir. Avukat veya kanuni temsilci aracılığıyla yapılan başvurularda temsile dair yetki belgesinin sunulması zorunludur (m.61/1).

Sürenin ne zaman başladığı ve nasıl hesaplandığı ayrı bir konudur: AYM bireysel başvuru süresi yazımıza bakınız.

Eksiklik Çıkarsa: On Beş Günlük Kesin Süre

Gelen başvurular önce Bireysel Başvuru Bürosu tarafından şeklî eksiklikler yönünden incelenir. Formda veya eklerinde eksiklik tespit edilirse, bunların tamamlattırılması için başvurucuya, varsa avukatına veya kanuni temsilcisine on beş günü geçmemek üzere kesin bir süre verilir (İçtüzük m.66/1). Yazıda, geçerli mazeret olmaksızın bu sürede eksiklik tamamlanmazsa başvurunun reddine karar verileceği bildirilir (m.66/2).

Anayasa Mahkemesi bu şartın ağırlığını şöyle ifade etmiştir:

“Eksiklik bildiriminin süresinde tamamlanmaması hâlinde bu husus, başvurunun usulüne uygun yapılıp yapılmadığı yönünden bireysel başvurunun her aşamasında resen gözetilmelidir. Bu bağlamda eksikliğin süresinde giderilmesi başvurunun esastan incelenebilmesi için ön koşuldur.”

(Anayasa Mahkemesi, B. No: 2020/35400, T. 01.11.2023 — eksikliğin süresinde giderilmemesi nedeniyle başvurunun reddi)

Ret kararına yedi gün içinde itiraz edilebilir

Bu, uygulamada en çok gözden kaçan haktır. Başvurunun süresinde yapılmadığı, İçtüzük’ün 59 ve 60. maddelerindeki şekil şartlarına uygun olmadığı veya tespit edilen eksikliklerin kesin sürede tamamlanmadığı hâllerde ret kararını Komisyonlar Başraportörü verir ve karar başvurucuya tebliğ edilir. Bu karara tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde Komisyona itiraz edilebilir; Komisyonların bu konuda verdiği kararlar kesindir (İçtüzük m.66/3).

Yani eksiklik nedeniyle gelen ret, ilk bakışta göründüğü kadar kesin değildir; ancak itiraz süresi yalnızca yedi gündür.

Gerçek Ret Örnekleri

Aşağıdaki kararların üçü de esasa hiç girilmeden, yalnızca form ve ek eksikliği nedeniyle sonuçlanmıştır.

Karar	Eksiklik	Sonuç
B. No: 2018/37357, T. 16.11.2023	Adli yardım talebi reddedildikten sonra harç yatırılmadı, ara karara cevap verilmedi	Başvurunun reddi
B. No: 2020/35400, T. 01.11.2023	Eksiklik bildirimi tebliğ edildi, kesin sürede giderilmedi	Başvurunun reddi
B. No: 2021/40627, T. 04.03.2026	Bildirilen bazı eksiklikler geçerli mazeret olmaksızın süresinde giderilmedi	Başvurunun reddi

Son satır dikkat çekicidir: eksikliklerin bir kısmının giderilmemesi de yeterlidir.

Bu üç karar yalnızca şeklî eksiklikle ilgilidir. Form eksiksiz olsa bile başvuru esasa girilmeden reddedilebilir; bunun sebepleri için bireysel başvurularda kabul edilemezlik yazımıza bakınız.

Sık Yapılan Hatalar

• Serbest dilekçe yazmak. Resmî form zorunludur; serbest metinli dilekçe şekil şartını karşılamaz.
• İnternetten eski form indirmek. Güncel sürüm yalnızca Mahkemenin kendi sitesindedir.
• Tüm şikâyetleri tek başlıkta toplamak. Her hak için ayrı açıklama gerekir; aksi hâlde iddialar temellendirilmemiş sayılabilir.
• Belgeyi sessizce eksik bırakmak. Sunulamayan belgenin gerekçesi forma yazılmalıdır.
• Öğrenme tarihini gösteren belgeyi koymamak. Süre denetiminin dayanağı budur.
• Kanun yolu dilekçelerini eklememek. Tüketme şartı bu belgelerle ispatlanır.
• Ekleri dizi pusulasına bağlamamak. Dağınık ek, eksiklik bildirimi demektir.
• Harcı yatırdığına dair belgeyi unutmak. En sık ret sebeplerinden biridir.
• Eksiklik yazısını ciddiye almamak. Süre kesindir ve on beş günü geçmez.
• Ret kararından sonra pes etmek. Tebliğden itibaren yedi gün içinde Komisyona itiraz hakkı vardır.

Özet

• Başvuru resmî formla ve resmî dilde yapılır; serbest dilekçe kabul edilmez (İçtüzük m.59/1).
• Formda olayların kronolojik özeti, her hak için ayrı ihlal açıklaması, tüketme aşamaları ve öğrenme tarihi bulunmalıdır.
• On kalemlik zorunlu ek listesi vardır; sunulamayan belgenin gerekçesi yazılmalıdır (m.59/3-4).
• Form ekler hariç on sayfayı geçerse olayların özeti ayrıca eklenir; ekler dizi pusulasına bağlanır (m.60).
• Asıl eşik temellendirmedir: maddi (olay + delil) ve hukuki (hangi hak, hangi neden) dayanak ayrı ayrı kurulmalıdır; Mahkeme başvurucunun yerine geçmez.
• Eksiklikte on beş günlük kesin süre verilir; giderilmezse başvuru reddedilir; ancak ret kararına yedi gün içinde Komisyona itiraz edilebilir (m.66).

İlgili yazılar: Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru · Temyiz nedir