Becayiş Ne Demek? Karşılıklı Yer Değiştirme

Kısa Cevap

Becayiş, iki memurun karşılıklı olarak yer değiştirmesidir. 657 sayılı Kanun m.73, aynı kurumun başka başka yerlerde bulunan aynı sınıftaki memurlarının karşılıklı yer değiştirme suretiyle atanmalarını isteyebileceğini düzenler. Talebin yerine getirilmesi, atamaya yetkili amirin uygun bulmasına bağlıdır.

Bu Durumda mısınız?

• Başka bir ilde görev yapan bir meslektaşınızla karşılıklı yer değiştirmek istiyorsunuz.
• Becayiş talebiniz reddedildi ve gerekçesini sorguluyorsunuz.
• Aynı kurum ve aynı sınıf şartlarını taşıyıp taşımadığınızı netleştirmek istiyorsunuz.
• Eşinizin bulunduğu yere gitmek için hangi yolun uygun olduğunu araştırıyorsunuz.
• İdarenin takdir yetkisinin sınırını öğrenmek istiyorsunuz.

Bu başlıkların bir kısmı şartlara, bir kısmı idarenin takdirinin denetimine ilişkindir; ikisinin sonucu farklı olduğundan dosyanızı bir avukatla değerlendirmeniz gerekir.

Becayişin Kanuni Dayanağı

Hüküm kısadır ancak üç unsuru birlikte taşır.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.73:

Aynı Kurumun başka başka yerlerde bulunan aynı sınıftaki memurları, karşılıklı olarak yer değiştirme suretiyle atanmalarını isteyebilirler. Bu isteğin yerine getirilmesi atamaya yetkili amirlerince uygun bulunmasına bağlıdır.

Maddeden çıkan unsurlar şunlardır:

Unsur	Açıklama
Aynı kurum	İki memur da aynı kurumun kadrosunda olmalıdır
Aynı sınıf	İki memur da aynı hizmet sınıfında bulunmalıdır
Başka başka yerler	Görev yerleri farklı olmalıdır
Karşılıklılık	Talep iki taraflıdır; tek taraflı becayiş olmaz
Amirin uygun bulması	Yerine getirilmesi takdire bağlıdır

Son unsur belirleyicidir: madde bir hak değil, bir isteme imkânı tanır. Şartların tamamı sağlansa dahi atama kendiliğinden gerçekleşmez.

Amirin Takdir Yetkisi ve Sınırı

Becayiş talebinin kabulü idarenin değerlendirmesine bağlı olduğuna göre, asıl hukuki soru bu takdirin denetlenip denetlenemeyeceğidir. Danıştay bu noktada nettir:

657 sayılı Yasa’nın yukarıda yer verilen 76. maddesi hükmünden anlaşılacağı üzere, kamu görevlilerinin görevlerini ve görev yerlerini değiştirme konusunda idareye takdir yetkisi tanınmakta ise de, bu takdir yetkisinin mutlak ve sınırsız bir yetki olmayıp, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlı olduğu ve bu yönüyle de yargı denetimine tabi bulunduğu tartışmasızdır.

(Danıştay 2. Daire, E. 2021/18356, K. 2022/303, T. 09.02.2022 — bozma)

Karar doğrudan m.76 (görev yeri değiştirme) hakkında verilmiştir; ancak ortaya koyduğu ilke, atamaya ilişkin takdir yetkisinin tamamı bakımından geçerlidir: takdir mutlak değildir, kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır ve yargı denetimine tabidir.

Aynı kararda Daire, denetimi somutlaştırırken memurun geçmiş hizmetlerini, hakkında adli veya idari soruşturma bulunup bulunmadığını ve başarısızlığa ilişkin nesnel ve hukuken kabul edilebilir bilgi ve belge olup olmadığını değerlendirmiştir. Bu ölçüt, becayiş talebinin reddi hâlinde de kullanılabilir: idarenin soyut gerekçesi, nesnel dayanaktan yoksunsa denetimi geçemez.

Becayiş ile Yer Değiştirme Suretiyle Atanma Farkı

İki kurum karıştırılmamalıdır. Yer değiştirme suretiyle atanma, kurumun kendi planlaması içinde yaptığı bir atamadır.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.72:

Kurumlarda yer değiştirme suretiyle atanmalar; hizmetlerin gereklerine, özelliklerine, Türkiyenin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren iller gruplandırılarak tespit edilen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılır.

Farkı şöyle özetlemek mümkündür:

• m.72 yer değiştirme: idarenin başlattığı, bölge sistemine dayalı, planlı atama.
• m.73 becayiş: iki memurun başlattığı, karşılıklı, talebe dayalı atama.

Birinde inisiyatif idarede, diğerinde memurdadır. Ancak her ikisinde de son söz atamaya yetkili makamındır.

Eşimin Yanına Gitmek İstiyorum: Becayiş Tek Yol Değil

Becayiş, aile birliği için başvurulan yollardan yalnızca biridir ve en kırılganıdır: karşınızda aynı kurumda, aynı sınıfta, sizinle yer değiştirmeye razı bir memur bulmanız gerekir. Kanun bu şartlara bağlı olmayan ayrı bir yol daha düzenler; üstelik bu yol becayişin aksine kurumlar arası koordinasyonu öngörür:

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.72 — Aile birliğinin korunması

Yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda; aile birimini muhafaza etmek bakımından kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanarak memur olan diğer eşin de isteği halinde ataması, atamaya tabi tutulan memurun atandığı yere 74 ve 76 ncı maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde yapılır.

İki hükmün mantığı taban tabana zıttır ve hangisinin işleyeceği durumunuza göre değişir:

	Becayiş (m.73)	Aile birliği (m.72)
Tetikleyen	İki memurun kendi talebi	Eşlerden birinin atanıyor olması
Karşı taraf	Yer değiştirmeye razı bir memur şart	Şart değil
Kurum	Aynı kurum zorunlu	Kurumlar arası koordinasyon öngörülüyor
Sınıf	Aynı sınıf zorunlu	Aranmıyor

Kritik ayrım: m.72 yolu, eşlerden biri zaten atanıyorken işler. Kendiliğinden bir “eş durumu tayini hakkı” vermez. Becayiş ise atama gündemde olmasa da başvurulabilen bir imkândır. Yani ikisi birbirinin alternatifi değil, farklı anların çözümüdür.

Eşin atanacağı yerde teşkilat veya uygun kadro yoksa kanun üçüncü bir imkân tanır:

Yer değiştirme suretiyle atanmaya tabi memurun atandığı yerde eşinin atanacağı teşkilatın bulunmaması ya da teşkilatı olmakla birlikte niteliğine uygun münhal bir görev bulunmaması ve ilgilinin de talebi halinde, bu personele eşinin görev süresi ile sınırlı olmak üzere aşağıdaki şartlarda izin verilebilir.

Yani atama mümkün değilse eşin görev süresiyle sınırlı izin gündeme gelebilir. Maddenin devamı bu izin süresince yapılacak ödemeleri ve kadronun saklı tutulmasını düzenler; memuriyet boyunca bu süre dört yılı geçemez.

Engellilik hâli ayrıca düzenlenmiştir. Aynı maddeye 2014’te eklenen fıkra, becayiş şartlarından bağımsız bir dayanak sağlar:

İlgili mevzuatı uyarınca verilecek rapora göre kendisi, eşi veya birinci derece kan hısımlığı bulunan bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri engelli olan memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenlemeler yapılır.

Bu fıkra doğrudan bir atama hakkı kurmaz; düzenleme yapılmasını öngörür. Somut talep, kurumun kendi yer değiştirme yönetmeliğine göre değerlendirilir ve bu yazıda o ikincil düzenlemelerin içeriğine ilişkin bir iddia kurulmamıştır.

Hangi Tarihteki Kanun Uygulanır?

m.73’ün bugünkü metni 30/5/1974 tarihli KHK-12 ile düzenlenmiş, 15/5/1975 tarihli 1897 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir. Madde o tarihten bu yana değişmemiştir.

Buna karşılık m.72 birden çok kez değişmiştir: 12/5/1982 tarihli 2670 sayılı Kanunla değiştirilmiş, 9/4/1990 tarihli KHK-418 ile getirilen düzenleme Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş, ardından 18/5/1994 tarihli KHK-527 ile yeniden düzenlenmiştir. İptale ilişkin kayıt, maddenin kendi değişiklik çizelgesinde yer alır.

Bu nedenle eski tarihli bir uyuşmazlıkta, işlemin kurulduğu tarihte yürürlükte olan metin esas alınmalıdır.

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Şartları doğrulayın. Aynı kurum, aynı sınıf ve farklı görev yeri unsurlarının tamamı bulunmalıdır.
2. Karşı tarafla eş zamanlı başvurun. Becayiş karşılıklı bir taleptir; tek taraflı dilekçe sonuç doğurmaz.
3. Talebi yazılı ve kayıtlı yapın. Başvuru tarihi ve içeriği sonraki aşamada belirleyici olur.
4. Ret hâlinde gerekçeyi isteyin. Soyut gerekçe, yargı denetiminde idarenin aleyhinedir.
5. Dava süresini kaçırmayın. İptal davasında süre kısadır ve hak düşürücüdür.

Sık Yapılan Hatalar

• Becayişi kesin bir hak sanmak. Kanun isteme imkânı tanır; yerine getirilmesi amirin uygun bulmasına bağlıdır.
• Farklı kurumlar arasında becayiş beklemek. m.73 aynı kurumun memurlarını düzenler.
• Sınıf farkını gözden kaçırmak. Aynı sınıfta olmayan memurlar bu madde kapsamında becayiş yapamaz.
• Tek taraflı başvurmak. Karşılıklılık maddenin kurucu unsurudur.
• Reddi denetlenemez saymak. Takdir yetkisi kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır ve yargı denetimine tabidir.

Özet

• Becayiş, iki memurun karşılıklı yer değiştirmesidir (657 m.73).
• Şartlar: aynı kurum, aynı sınıf, farklı görev yeri ve karşılıklı talep.
• Talebin yerine getirilmesi atamaya yetkili amirin uygun bulmasına bağlıdır.
• Bu takdir yetkisi mutlak değildir; kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlı ve yargı denetimine tabidir.
• Becayiş, idarenin planlı yer değiştirme suretiyle atanmasından (m.72) farklıdır.
• Aile birliği için becayiş tek yol değildir: m.72, atama sırasında kurumlar arası koordinasyonla memur eşin de atanmasını öngörür. Aynı kurum ve aynı sınıf şartı aranmaz, ama eşlerden birinin atanıyor olması gerekir. Uygun kadro yoksa eşin görev süresiyle sınırlı izin gündeme gelebilir; engellilik hâli için ayrı bir fıkra vardır.