Refakat İzni Nedir? Şartları, Süresi ve Refakatçi Raporu

Kısa Cevap

Refakat izni, bir memurun yakınına refakat edebilmesi için verilen ücretli izindir. Aylık ve özlük hakları korunur. Süresi üç aya kadardır ve gerektiğinde bir katına kadar uzatılabilir. İki şart aranır: yakının ağır bir kaza geçirmesi ya da tedavisi uzun süren bir hastalığının bulunması; ve bu durumun sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi. İzin ana, baba, eş, çocuklar ve kardeşler için alınabilir.

Bu Durumda mısınız?

• Bir yakınınız ağır hastalandı ve ona refakat edebilmek için izin almanız gerekiyor.
• Kurumunuz refakat izni talebinizi tek hekim raporu yeterli değil diyerek reddetti.
• Üç aylık süreniz doldu ve uzatma isteyip isteyemeyeceğinizi merak ediyorsunuz.
• Refakat izninde maaşınızın kesilip kesilmeyeceğini araştırıyorsunuz.
• Kendi hastalığınız nedeniyle kullanabileceğiniz izin süresini öğrenmek istiyorsunuz.

İzin talepleri idari işlem niteliğinde olduğundan reddi hâlinde dava yolu gündeme gelebilir; somut durumunuz için bir avukata danışmanız yerinde olur.

Refakat İzni Nedir?

Refakat izni, memur izinlerini düzenleyen maddenin son fıkrasında yer alır:

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.105 — Hastalık ve refakat izni

Ayrıca, memurun bakmakla yükümlü olduğu veya memur refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır bir kaza geçirmesi veya tedavisi uzun süren bir hastalığının bulunması hâllerinde, bu hâllerin sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla, aylık ve özlük hakları korunarak, üç aya kadar izin verilir. Gerektiğinde bu süre bir katına kadar uzatılır.

Bu tek fıkrada beş unsur vardır:

Unsur	İçeriği
Kimler için?	Ana, baba, eş, çocuklar ve kardeşler
Hangi ilişki?	Bakmakla yükümlü olunan veya memur refakat etmezse hayatı tehlikeye girecek olan
Hangi hâl?	Ağır kaza veya tedavisi uzun süren hastalık
Belge	Sağlık kurulu raporu
Süre ve ücret	3 aya kadar, bir katına kadar uzatılabilir, aylık ve özlük hakları korunarak

En Çok Yanlış Bilinen Nokta: İzin Ücretlidir

“Refakat izni” ifadesi, izne çıkan memurun maaşından olacağı izlenimi verir. Kanun metni bunun tersini söyler: izin “aylık ve özlük hakları korunarak” verilir. Yani memur bu süre boyunca maaşını almaya devam eder ve özlük hakları etkilenmez.

Bu yönüyle refakat izni, İş Kanunu’ndaki ücretsiz izinden yapısal olarak ayrılır.

Süre: Üç Ay ve Bir Kat Uzatma

Kanunun süre kurgusu iki aşamalıdır:

1. Üç aya kadar izin verilir. “Kadar” ifadesi bir üst sınırdır; somut ihtiyaca göre daha kısa da olabilir.
2. Gerektiğinde bu süre bir katına kadar uzatılır. Yani uzatmayla birlikte üst sınır altı aya çıkabilir.

Maddenin uzatma cümlesindeki fiil “uzatılır” biçimindedir ve şartı “gerektiğinde”dir; yani uzatma, ihtiyacın devam ettiği hâllerde gündeme gelir.

İDDK Kararı: İzin Amacına Uygun Kullanılmalı

Refakat izni yıllık izin gibi serbestçe kullanılabilecek bir dönem değildir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun incelediği olayda sağlık kurulu raporu, refakat edilmediğinde hayati tehlike bulunduğunu ve sürekli yakın bakım gerektiğini belirtiyordu. Kurul çoğunluğu şu değerlendirmeyi yaptı:

refakatçinin acil durumlarda hastanın ihtiyaçlarının temini amacıyla kısa süreliğine hastanın yanından ayrılabileceği kabul edilse dahi, kural olarak refakat sürecinin fiziken hastanın yanında, sürekli ve yakın bakım şeklinde geçirilmesi gerekmektedir.

(Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2025/193, K. 2025/1871, T. 08.10.2025 — BOZULMASINA)

Kararda memurun izin süresinin toplam 27 gününü il dışında geçirmesi, iznin amacına aykırı bulunmuş ve buna dayalı disiplin işleminde hukuka aykırılık görülmemiştir. Karar oyçokluğuyla verilmiştir. Bununla birlikte çoğunluk gerekçesi dahi hastanın ihtiyacını karşılamak amacıyla kısa süreli ayrılmayı mutlak biçimde dışlamamıştır; değerlendirme rapordaki bakım ihtiyacı, ayrılığın süresi ve amacı birlikte dikkate alınarak yapılır.

Sağlık Kurulu Raporu Şartı

Kanun, belgelendirmeyi izin verilmesinin şartı olarak kurar: bu hâllerin sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla. Burada aranan sağlık kurulu raporudur. Tek hekim tarafından düzenlenen olağan istirahat raporu bu şartı karşılamaz.

Rapora itiraz yolları için sağlık kurulu raporuna itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

”Refakat İzni” ile “Refakatçi” Aynı Şey Değildir

Uygulamada en sık karışan iki kavram bunlardır ve farklı mevzuata dayanırlar:

	Refakat izni	Refakatçi
Kim?	İzni kullanan memur	Hastanın yanında kalan kişi
Ne sağlar?	Çalışmaktan muafiyet (izin)	Hastanede kalma + gider karşılanması
Dayanak	657 sayılı Kanun m.105	Genel Sağlık Sigortası Uygulamaları Yönetmeliği m.16
Belge	Sağlık kurulu raporu	Hekimin tıbben lüzum görmesi

Yani “refakatçi olmak” ile “refakat izni almak” ayrı sonuçlar doğurur: biri sizi hastanede hastanın yanında kalabilir kılar, diğeri işyerinden izinli sayar. Bir kişi ikisine aynı anda ihtiyaç duyabilir, ama şartları ve belgeleri ayrı ayrı sağlanmalıdır.

Refakatçi Raporu ve SGK’nın Karşıladığı Giderler

Refakatçinin hastanede kalması ve giderlerinin karşılanması, hekimin bu durumu gerekli görmesine bağlıdır:

Genel Sağlık Sigortası Uygulamaları Yönetmeliği m.16:

Genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin yatarak tedavileri sırasında hekimin veya diş hekiminin tıbben göreceği lüzum üzerine yanında kalan refakatçinin yatak ve yemek giderleri, bir kişi ile sınırlı olmak üzere Kurumca karşılanır. 18 yaşını doldurmamış çocuklar için refakatçi kalınmasının tıbben lüzum görülmesi şartı aranmaz.

Bu hükümden üç sonuç çıkar:

1. Belge sağlık kurulu raporu değildir. Aranan, hekimin ya da diş hekiminin tıbben lüzum görmesidir. Uygulamada “refakatçi raporu” denen belge budur. Refakat izni için gereken sağlık kurulu raporundan farklıdır.
2. Gider karşılanması bir kişiyle sınırlıdır. Nöbetleşe kalan birden çok yakının yatak ve yemek gideri karşılanmaz.
3. 18 yaş altı çocukta lüzum şartı aranmaz. Çocuğun yanında refakatçi kalması için ayrıca tıbbi gereklilik belgelenmesi gerekmez.

Yerleşim yeri dışına sevk hâlinde refakatçinin yol ve gündelik giderleri de karşılanabilir; ancak aynı madde bunu, sevki düzenleyen hekimin refakati lüzumlu görmesine ve refakatçi eşliğinde gelindiğinin/kalındığının belirtilmiş olmasına bağlar (m.16/5). Burada da 18 yaşını doldurmamış çocukların sevklerinde bu şart aranmaz.

İşçiler İçin Refakat İzni Var mı?

Hayır — 4857 sayılı İş Kanununda memurdaki gibi genel bir refakat izni yoktur. Bu, kelimenin tam anlamıyla böyledir: “refakat” sözcüğü İş Kanununun metninde hiç geçmez. İşçi tarafında bu ihtiyaca en yakın hüküm, mazeret iznini düzenleyen maddede yer alan ve yalnızca çocuğun tedavisine özgülenmiş dar bir izindir:

4857 sayılı İş Kanunu ek m.2:

İşçilerin en az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak ve çalışan ebeveynden sadece biri tarafından kullanılması kaydıyla, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar ücretli izin verilir.

Hükmün sınırları dardır ve dördü birlikte aranır:

• Yalnız çocuk için. Eş, ana, baba veya kardeş bu iznin kapsamında değildir. Memurdaki refakat izninden en belirgin farkı budur.
• Çocuğun durumu. Çocuğun en az yüzde yetmiş oranında engelli olması ya da süreğen bir hastalığının bulunması gerekir. Yüzde yetmişlik oran engellilik hâline ilişkindir; süreğen hastalık için maddede bir oran aranmaz.
• Tek ebeveyn. İzin, çalışan ebeveynden sadece biri tarafından kullanılabilir.
• On güne kadar, yıllık. Bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde kullanılabilir.

Bu şartları taşımayan bir işçinin yakınına refakat etmesi gerektiğinde başvurabileceği yol, kanunda tanınmış bir refakat izni değil; yıllık izin kullanmak ya da işverenle ücretsiz izin üzerinde anlaşmaktır. Burada bir ayrım önemlidir: İş Kanunu bazı ücretsiz izinleri doğrudan hak olarak tanır; örneğin koruyucu aile olan işçiye çocuğun teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir (4857 sayılı Kanun m.74). Ancak bunların hiçbiri yakına refakat amacına özgülenmiş değildir; refakat için ücretsiz izin, kanuni bir hak olarak değil, ancak işverenle anlaşma yoluyla gündeme gelir.

Aynı Maddedeki Diğer İzinler: Hastalık İzni

Refakat izni, memurun kendi hastalığına ilişkin izinle aynı maddede düzenlenmiştir ve ikisi karıştırılmamalıdır:

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.105

Memura, aylık ve özlük hakları korunarak, verilecek raporda gösterilecek lüzum üzerine, kanser, verem ve akıl hastalığı gibi uzun süreli bir tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığı hâlinde onsekiz aya kadar, diğer hastalık hâllerinde ise oniki aya kadar izin verilir.

İzin türü	Kimin için?	Süre
Uzun süreli tedavi gerektiren hastalık	Memurun kendisi	18 aya kadar
Diğer hastalıklar	Memurun kendisi	12 aya kadar
Refakat izni	Memurun yakını	3 aya kadar (+ bir kat)

Kanun ayrıca izin sonunda iyileşmeme hâlini de düzenler:

İzin süresinin sonunda, hastalığının devam ettiği resmî sağlık kurulu raporu ile tespit edilen memurun izni, birinci fıkrada belirtilen süreler kadar uzatılır, bu sürenin sonunda da iyileşemeyen memur hakkında emeklilik hükümleri uygulanır.

Görev Sebebiyle Kaza: Süresiz İzin

Maddede ayrı ve daha korumacı bir hüküm daha vardır:

Görevi sırasında veya görevinden dolayı bir kazaya veya saldırıya uğrayan veya bir meslek hastalığına tutulan memur, iyileşinceye kadar izinli sayılır.

Burada üst sınır yoktur; ölçüt iyileşmedir. Bu hüküm, olağan hastalık izni sürelerinden bağımsız olarak uygulanır.

Sık Yapılan Hatalar

• Refakat iznini ücretsiz sanmak. Aylık ve özlük hakları korunur.
• Tek hekim raporuyla başvurmak. Kanun sağlık kurulu raporu arar.
• Kanunda sayılmayan yakınlar için talep etmek. Sayım ana, baba, eş, çocuklar ve kardeşlerle sınırlıdır.
• Üç ayı kesin süre sanmak. “Üç aya kadar”dır ve gerektiğinde bir katına kadar uzatılır.
• Refakat izniyle hastalık iznini karıştırmak. İkisi ayrı sürelere tabidir (3 ay ↔ 12/18 ay).
• Görev kazasında süre sınırı aramak. O hâlde memur iyileşinceye kadar izinli sayılır.
• Refakat izni ile refakatçiliği aynı sanmak. Biri 657 sayılı Kanuna, diğeri Genel Sağlık Sigortası Uygulamaları Yönetmeliğine dayanır; belgeleri de farklıdır (sağlık kurulu raporu ↔ hekimin tıbben lüzum görmesi).
• İşçinin de üç ay refakat izni olduğunu sanmak. İş Kanununda genel bir refakat izni yoktur; yalnız ağır engelli veya süreğen hastalıklı çocuk için on güne kadar ücretli izin vardır.

Özet

• Refakat izni, memurun yakınına refakati için verilen ücretli izindir (657 sK m.105).
• Yakın çevresi: ana, baba, eş, çocuklar ve kardeşler.
• Şart: ağır kaza veya tedavisi uzun süren hastalık + sağlık kurulu raporu.
• Süre: 3 aya kadar, gerektiğinde bir katına kadar uzatılır.
• Memurun kendi hastalığında süre 12 ay, uzun süreli tedavi gerektiren hastalıklarda 18 aya kadar.
• Görev sırasında ya da görevinden dolayı kaza, saldırı veya meslek hastalığında memur iyileşinceye kadar izinlidir.
• Refakatçilik ayrı bir kurumdur: hekimin tıbben lüzum görmesi üzerine hastanın yanında kalan refakatçinin yatak ve yemek gideri, bir kişiyle sınırlı olmak üzere Kurumca karşılanır; 18 yaş altı çocukta lüzum şartı aranmaz (GSSY m.16).
• İşçilerde genel refakat izni yoktur; yalnız en az %70 engelli veya süreğen hastalıklı çocuğun tedavisinde, tek ebeveyn tarafından, yılda on güne kadar ücretli izin kullanılabilir (4857 sK ek m.2).

İlgili yazılar: Sağlık Kurulu Raporuna İtiraz · Ücretsiz İzin · Memur Disiplin Cezaları · Görevden Uzaklaştırma · İdari Davada Dava Açma Süresi