Bilişim suçları, TCK’nın “Bilişim Alanında Suçlar” bölümünde (m.243-246) düzenlenen; bir bilişim sistemine hukuka aykırı girme, sistemi engelleme/bozma, verileri değiştirme ve banka-kredi kartlarının kötüye kullanılması gibi fiillerdir. Bunlara ek olarak kişisel verileri hukuka aykırı ele geçirme (TCK 136) ve bilişim sistemleri aracılığıyla işlenen dolandırıcılık (TCK 158/1-f) gibi suçlar da uygulamada bilişim suçu olarak anılır. Uygulanacak ceza, sisteme erişim, verilere müdahale veya kart kullanımı gibi fiillerin niteliğine göre belirlenir.
1. Bilişim Suçu Nedir?
Bilişim suçu, bir bilişim sistemi hedef alınarak ya da bu sistem araç olarak kullanılarak işlenen suçtur. Öğreti ve madde gerekçesinde bilişim sistemi, verileri toplayıp yerleştirdikten sonra bunları otomatik işlemlere tabi tutma olanağı veren manyetik/elektronik sistemler olarak tanımlanır (bilgisayar, sunucu, banka sistemi, mobil cihaz vb.).
TCK bu suçları iki grupta ele alır: (1) doğrudan bilişim sistemini hedef alan suçlar (sisteme girme, sistemi bozma, verileri değiştirme, banka/kredi kartı — m.243-245); (2) bilişim sisteminin yalnızca araç olarak kullanıldığı suçlar (bilişim dolandırıcılığı m.158/1-f, kişisel verilerin ele geçirilmesi m.136, nitelikli hırsızlık m.142/2-e gibi). İkinci grupta suç, bilişim maddeleriyle değil, ilgili özel suç tipiyle cezalandırılır.
2. Bilişim Suçları Türleri ve Cezaları
Bilişim suçları TCK 243-246’da düzenlenir: sisteme girme (243), engelleme/veri bozma (244), banka-kredi kartı (245), yasak cihaz/program (245/A).
Aşağıdaki tabloda suçların temel cezaları yer alır. Nitelikli hâller ve somut olaya uygulanabilecek diğer hükümler ayrıca değerlendirilir.
| Suç | Madde | Ceza |
|---|---|---|
| Bilişim sistemine hukuka aykırı girme / kalma | TCK 243/1 | 1 yıla kadar hapis veya adlî para |
| Girme sonucu verilerin yok olması/ | TCK 243/3 | 6 ay – 2 yıl hapis |
| Veri nakillerini teknik araçla izleme | TCK 243/4 | 1 – 3 yıl hapis |
| Sistemin işleyişini engelleme/ | TCK 244/1 | 1 – 5 yıl hapis |
| Verileri bozma/ | TCK 244/2 | 6 ay – 3 yıl hapis |
| Banka/ | TCK 245/1 | 3 – 6 yıl hapis + adlî para |
| Sahte banka/ | TCK 245/2 | 3 – 7 yıl hapis + adlî para |
| Yasak cihaz veya program (üretme/ | TCK 245/A | 1 – 3 yıl hapis + adlî para |
| Kişisel verileri hukuka aykırı verme/ | TCK 136 | 2 – 4 yıl hapis |
| Bilişim sistemleri aracılığıyla dolandırıcılık | TCK 158/1-f | (nitelikli dolandırıcılık cezası) |
3. Bilişim Sistemine Girme (TCK 243)
En temel bilişim suçu, bir sisteme izinsiz erişimdir:
TCK m.243/1
“Bir bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına, hukuka aykırı olarak giren veya orada kalmaya devam eden kimseye bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası verilir.”
Bu fiil nedeniyle sistemin içerdiği veriler yok olur veya değişirse ceza altı aydan iki yıla kadar hapse yükselir (TCK 243/3). Ayrıca 2016 değişikliğiyle, sisteme girmeksizin teknik araçlarla veri nakillerini hukuka aykırı izlemek de suç sayılmıştır (TCK 243/4). Ayrıntı için: Bilişim Sistemine Girme Suçu (TCK 243).
4. Sistemi Engelleme, Verileri Bozma (TCK 244)
TCK 244, sistemin işleyişine ve verilere yönelik saldırıları cezalandırır:
TCK m.244/1
“Bir bilişim sisteminin işleyişini engelleyen veya bozan kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
TCK m.244/2
“Bir bilişim sistemindeki verileri bozan, yok eden, değiştiren veya erişilmez kılan, sisteme veri yerleştiren, var olan verileri başka bir yere gönderen kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
Bu fiiller bir banka, kredi kurumu veya kamu kurumuna ait sistem üzerinde işlenirse ceza yarı oranında artırılır (TCK 244/3).
5. Yargıtay Uygulaması: Şifre Değiştirmek TCK 243 mü, TCK 244 mü?
Bir hesaba izinsiz girmek ile girdikten sonra hesabın şifresini değiştirip sahibinin erişimini kesmek aynı fiil değildir. İlk fiil TCK 243 kapsamında değerlendirilirken, veriyi kasten değiştirmek veya erişilemez kılmak TCK 244/2 kapsamına girebilir.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, e-posta ve buna bağlı sosyal medya hesaplarına şifre kırılarak girildikten sonra sosyal medya hesabının şifresinin değiştirilmesiyle ilgili kararında ayrımı şöyle kurmuştur:
5237 sayılı Kanun’un 243 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında yazılı suç, hukuka aykırı olarak bilişim sistemine girilmesi ancak sistemde kalınan süre içerisinde kasti bir eylem olmaksızın sistemin içerdiği verilerin yok olmasına veya değişmesine sebebiyet vermekten ibaret olduğu cihetle; katılana ait ”…@windowslive.com” ve ”…@hotmail.com” adreslerine ve bu adreslere bağlı Facebook adresine sanık tarafından şifresinin kırılması yoluyla girilmesi ve Facebook adresinin şifresinin değiştirilmesi erişilemez hale getirilmesi nedeniyle sanığın eyleminin, 5237 sayılı Kanun’un 244 üncü maddesinin ikinci fıkrasında tanımlanan suçu oluşturduğu ve birden fazla hesapta bu değişikliğin yapıldığının belirlenmesi halinde de zincirleme suç hükümlerinin uygulanması gerektiği gözetilmeden, suç vasfında yanılgıya düşülerek sanık hakkında 5237 sayılı Kanun’un 243 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca mahkumiyet hükmü kurulması hukuka aykırı bulunmuştur.
(Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2020/12551, K. 2023/2246, T. 12.04.2023 — TCK 243 yönünden bozma)
Kararın pratik sonucu şudur: kastın yönü suç vasfını değiştirir. Sisteme girme sırasında verinin istemeden yok olması veya değişmesi TCK 243/3 kapsamında kalabilir; şifreyi bilerek değiştirmek, hesabı kilitlemek ya da veriyi bilinçli biçimde erişilemez kılmak ise TCK 244/2 kapsamında incelenir. Daire aynı dosyada banka veya kredi kartının izinsiz kullanılması suçundan kurulan hükmü onamış, bilişim sistemine girme suçundan kurulan hükmü ise yanlış suç vasfı nedeniyle bozmuştur. Bu nedenle tek olayda erişim, veri müdahalesi ve ekonomik yarar sağlama fiilleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
6. Banka veya Kredi Kartlarının Kötüye Kullanılması (TCK 245)
Bu suçun kanuni düzenlemesi şöyledir:
TCK m.245/1
“Başkasına ait bir banka veya kredi kartını, her ne suretle olursa olsun ele geçiren veya elinde bulunduran kimse, kart sahibinin veya kartın kendisine verilmesi gereken kişinin rızası olmaksızın bunu kullanarak veya kullandırtarak kendisine veya başkasına yarar sağlarsa, üç yıldan altı yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.”
Başkalarına ait banka hesaplarıyla ilişkilendirilerek sahte banka veya kredi kartı üretmek, satmak, devretmek, satın almak veya kabul etmek TCK 245/2 kapsamında üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adlî para cezasını gerektirir. Ayrıntı için: Banka veya Kredi Kartının Kötüye Kullanılması (TCK 245).
7. Bilişim Yoluyla İşlenen Diğer Suçlar
Bilişim sistemi bazen suçun hedefi değil, aracıdır. Bu hâllerde fiil, bilişim maddeleriyle değil ilgili özel suçla cezalandırılır:
- Kişisel verileri ele geçirme/yayma (TCK 136): “Kişisel verileri, hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi, iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” Ayrıntı için: Kişisel Verileri Ele Geçirme ve Yayma (TCK 136).
- Bilişim dolandırıcılığı (TCK 158/1-f): Dolandırıcılığın bilişim sistemleri, banka veya kredi kurumları araç olarak kullanılarak işlenmesi nitelikli hâldir ve cezayı ağırlaştırır.
- Nitelikli hırsızlık (TCK 142/2-e): Bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle işlenen hırsızlık nitelikli sayılır.
Ayrıca yasak cihaz ve programların (kötü amaçlı yazılım, şifre kırıcı vb.) üretilmesi, satılması veya bulundurulması TCK 245/A ile suç hâline getirilmiştir; bu suçlardan yarar sağlayan tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanır (TCK 246).
8. Görevli Mahkeme, Şikâyet ve Zamanaşımı
Bilişim suçları kural olarak şikâyete bağlı değildir; Cumhuriyet savcılığı re’sen soruşturur. TCK 243-245 kapsamındaki davalar asliye ceza mahkemesinde görülür; bilişim yoluyla işlenen diğer suçlarda görev ayrıca belirlenir. Dava zamanaşımı her suçun cezasının üst sınırına göre belirlenir (TCK m.66): örneğin bilişim sistemine girmede (243/1) süre sekiz yıl, kişisel verileri ele geçirmede (136) sekiz yıl, banka/kredi kartının kötüye kullanılmasında (245/1) on beş yıldır. Her suçun şikâyet, uzlaştırma ve etkin pişmanlık detayları için ilgili sayfaya bakınız.
9. Bilişim Suçlarında Deliller ve Başvuru
- Dijital delilleri koruyun. Ekran görüntüsü, log kayıtları, e-posta başlıkları, işlem dökümleri ve IP bilgilerini silinmeden muhafaza edin.
- Sistem sahibiyseniz durumu tespit ettirin. Yetkisiz erişim veya veri kaybı varsa teknik tespit tutanağı ve bilirkişi incelemesi önemlidir.
- Doğru suç tipini belirleyin. Fiil sistemi mi hedef alıyor (243-245) yoksa bilişim yalnızca araç mı (136, 158/1-f)? Bu, uygulanacak maddeyi ve cezayı değiştirir.
- Banka kartı mağduruysanız hemen bankaya ve savcılığa başvurun. Kartın kötüye kullanılmasında zaman kaybı zararı büyütür.
- Olayın gelişimini kaydedin. Hesaba erişim, şifre değişikliği, veri kaybı ve para hareketlerini tarihleriyle birlikte açıklayın.
İlgili yazılar: TCK 243: Bilişim Sistemine Girme Suçu — Unsurları, Cezası ve 2016 Değişikliği · Banka veya Kredi Kartlarının Kötüye Kullanılması — TCK 245 · TCK 136 Kişisel Verileri Hukuka Aykırı Ele Geçirme ve Yayma Suçu ve Cezası
Sıkça Sorulan Sorular
Bilişim suçları nelerdir?
Bilişim sistemine hukuka aykırı girme (TCK 243), sistemi engelleme/bozma ve verileri değiştirme (TCK 244), banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması (TCK 245) temel bilişim suçlarıdır. Bunlara kişisel verileri ele geçirme (TCK 136) ve bilişim dolandırıcılığı (TCK 158/1-f) gibi suçlar da eklenir.
Bilişim suçlarının cezası nedir?
Ceza fiile göre değişir: sisteme girme bir yıla kadar hapis veya adlî para; sistemi engelleme 1-5 yıl; banka/kredi kartını kötüye kullanma 3-6 yıl; sahte kart üretme 3-7 yıl hapis ve adlî para; kişisel verileri ele geçirme 2-4 yıl hapistir.
Başkasının hesabına izinsiz girmek suç mu?
Evet. Bir bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına hukuka aykırı girmek TCK 243 kapsamında suçtur; girme sonucu veriler yok olur veya değişirse ceza artar.
Sosyal medya hesabını ele geçirmek hangi suçtur?
Hesaba izinsiz erişim TCK 243 (bilişim sistemine girme) kapsamında değerlendirilir; ele geçirilen kişisel verilerin yayılması ayrıca TCK 136'yı gündeme getirebilir. Somut olayın niteliği belirleyicidir.
Banka kartımı izinsiz kullanan kişi hangi ceza ile karşılaşır?
Başkasına ait banka veya kredi kartını rıza dışı kullanarak yarar sağlamak TCK 245/1 uyarınca üç yıldan altı yıla kadar hapis ve adlî para cezası gerektirir.
Bilişim dolandırıcılığı ile bilişim sistemine girme aynı şey mi?
Hayır. Sistem doğrudan hedef alınıyorsa TCK 243-245 uygulanır; sistem yalnızca dolandırıcılığın aracı ise fiil TCK 158/1-f nitelikli dolandırıcılık olarak cezalandırılır.
Bilişim suçları şikâyete bağlı mı?
Kural olarak hayır; bilişim suçları re'sen soruşturulur. Bu nedenle mağdurun şikâyetten vazgeçmesi tek başına davayı düşürmez.
Bilişim suçlarında görevli mahkeme hangisidir?
TCK 243-245 kapsamındaki suçlarda görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Bilişim yoluyla işlenen diğer suçlarda görev, ilgili suçun düzenlemesine göre ayrıca belirlenir.
Bilişim suçlarında hangi deliller önemlidir?
Log kayıtları, IP bilgileri, ekran görüntüleri, işlem dökümleri, e-posta başlıkları ve cihaz incelemeleri belirleyicidir. Bu deliller silinebildiğinden erken tespit önemlidir.
Kötü amaçlı yazılım veya şifre kırıcı bulundurmak suç mu?
Evet. Bilişim suçlarının işlenmesi için hazırlanmış cihaz, program, şifre veya güvenlik kodunu üretmek, satmak veya bulundurmak TCK 245/A kapsamında suçtur.
Ele geçirilen hesabın şifresini değiştirmek hangi suçu oluşturur?
Yargıtay, hesaba izinsiz girmenin ötesinde şifrenin kasten değiştirilerek hesabın sahibine erişilemez hâle getirilmesini TCK 244/2 kapsamındaki verileri değiştirme veya erişilemez kılma suçu olarak değerlendirmektedir. Somut olayda başka suçlar da ayrıca gündeme gelebilir.
İlgili çalışma alanı: Bilişim Hukuku ve KVKK
← Tüm makaleler