Tam Yargı Davası Açma Süresi: 1 Yıl, 5 Yıl, 60 Gün ve Zamanaşımı

Tam yargı davası açma süresi, idare mahkemesinde 60 gün, vergi mahkemesinde 30 gündür (İYUK m.7/1). Ancak tam yargı davası açma süresi, zararın kaynağına göre farklı bir olaydan başlar. Zarar bir idari eylemden doğmuşsa, davadan önce eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurmak zorunludur. 60 günlük süre, idarenin ret cevabından veya cevapsız geçen otuz günden sonra işler (İYUK m.13/1). Zarar bir idari işlemden doğmuşsa ön başvuru şartı yoktur ve süre işlemin tebliğinden, iptal kararının tebliğinden ya da işlemin icrasından başlar (İYUK m.12).

1. Tam Yargı Davası Açma Süresi Ne Kadar?

Tam yargı davası açma süresi, özel kanunda ayrı bir süre gösterilmemişse Danıştay’da ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür (İYUK m.7/1). Tam yargı davaları kural olarak idare mahkemesinde açıldığı için süre çoğu dosyada 60 gündür. Asıl fark, bu 60 günün hangi tarihten başladığındadır:

Zararın kaynağı	Dava öncesi	Tam yargı davası açma süre­si­nin baş­lan­gıcı	Dayanak
İdari eylem	Bir yıl / beş yıl içinde idareye başvuru zorunlu	Ret işle­mi­nin teb­li­ğini izleyen gün veya otuz günlük cevap süre­si­nin bittiği tarih	İYUK m.13/1
İdari işlem, doğ­ru­dan dava	Ön başvuru yok	İşlemin yazılı bil­di­ri­mi­nin yapıl­dığı tarihi izleyen gün	İYUK m.7/2-a
İdari işlem, önce iptal davası	Ön başvuru yok	İptal dava­sında verilen kararın (veya kanun yolu kara­rı­nın) tebliği, zarar işlemin icra­sın­dan doğ­muşsa icra tarihi	İYUK m.12
Adli yargıda görev­den red­de­di­len dava	Ön başvuru aranmaz	Görev­siz­lik kara­rı­nın kesin­leş­me­sini izleyen günden iti­ba­ren otuz gün	İYUK m.9/1, m.13/2

Sürelerin hepsi, başlangıç olayının gerçekleştiği günü izleyen günden itibaren işler (İYUK m.8/1).

2. Tam Yargı Davası Açma Süresinde Eylem ve İşlem Ayrımı

Tam yargı davası açma süresinin hesabı, zarara yol açan şeyin bir idari işlem mi yoksa bir idari eylem mi olduğuna bağlıdır. Kanun bu iki kavramı tanımlamaz, ama süre kurallarını ayrı maddelerde düzenler. İdari işlemden doğan zarar için İYUK m.12, idari eylemden doğan zarar için İYUK m.13 uygulanır.

Pratik ölçüt şudur. Zarar, ilgiliye yazılı olarak bildirilen bir kararın (atama, görevden alma, ruhsat iptali, disiplin cezası gibi) sonucunda doğmuşsa ortada bir işlem vardır ve dava süresi o kararın yazılı bildirimine bağlanır (İYUK m.7/2-a). Zarar, idarenin önceden bir karar bildirmeden yaptığı fiilî bir davranıştan (açık bırakılan bir kazı, kamu hastanesindeki tıbbi müdahale, bir hizmetin hiç yürütülmemesi gibi) doğmuşsa eylem hükümleri işler.

Ayrımın yanlış kurulmasının bedeli ağırdır. Eylemden doğan zararda idareye başvurmadan doğrudan dava açan kişi, m.13’ün öngördüğü ön şartı yerine getirmemiş olur. İşlemden doğan zararda ise idareye başvuru beklenirken işlemin tebliğinden başlayan 60 günlük süre dolabilir. Dava açma süresi mahkemece ilk incelemede kendiliğinden denetlenir ve süre aşımı hâlinde dava reddedilir (İYUK m.14/3-e, m.15/1-b). Olayın eylem mi işlem mi olduğu tartışmalıysa, iki yolun sürelerini birlikte gözetmek gerekir: işlemin tebliğinden itibaren 60 gün geçmeden hem idareye başvurmak hem de gerekiyorsa davayı açmak.

3. Tam Yargı Davasında İdareye Başvuru Süresi: Bir Yıl ve Beş Yıl

Tam yargı davası idari eylemden doğan zarar için açılacaksa, önce idareye başvurulur. İdari eylemlerden hakları ihlal edilenler, dava açmadan önce eylemi yazılı bildirim üzerine veya başka surette öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemek zorundadır (İYUK m.13/1).

Kanun metni bir yıllık süreyi eylemin öğrenilmesinden başlatır; “zararın öğrenilmesi” ifadesi maddede geçmez (İYUK m.13/1). Madde, zararın eylemden sonra ortaya çıktığı durum için ayrı bir başlangıç tarihi öngörmez. Bu nedenle tam yargı davasında en güvenli yol, başvuruyu eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapmaktır. Zararın kapsamı o tarihte henüz belli değilse bile başvuru yapılabilir, tutar sonradan dava aşamasında bir kez artırılabilir (İYUK m.16/4). Zararın eylemden sonra ortaya çıktığı ileri sürülecekse, zararın ne zaman ve hangi belgeyle (rapor, bilirkişi incelemesi, tebligat) anlaşıldığı başvuru dilekçesinde tarihleriyle gösterilmelidir. Başvuru dilekçesinin doldurulabilir örneği Tam Yargı Davası Dilekçe Örneği yazısındadır.

3.1. Tam Yargı Davasında 5 Yıllık Süre

Beş yıllık süre, bir yıllık sürenin üst sınırıdır ve öğrenme tarihine bakılmaksızın eylem tarihinden işler (İYUK m.13/1). İki süre birlikte işler ve hangisi önce dolarsa o esas alınır:

• Eylemi eylem günü öğrenen kişi için belirleyici olan bir yıldır.
• Eylemi dördüncü yılın sonunda öğrenen kişi için başvuru hakkı bir yıl değil, beşinci yılın dolmasına kalan süre kadardır.
• Eylemi beş yıl geçtikten sonra öğrenen kişi için m.13’teki başvuru süresi dolmuştur.

3.2. Tam Yargı Davasında İdare Cevap Vermezse: Otuz Gün ve 60 Gün

İdareye başvurulduktan sonra dava açma süresi iki olaydan birine bağlanır. İstek kısmen veya tamamen reddedilirse süre, ret işleminin tebliğini izleyen günden başlar. İdare otuz gün içinde cevap vermezse süre, bu otuz günün bittiği tarihten başlar (İYUK m.13/1). Her iki hâlde de tam yargı davası, dava açma süresi olan 60 gün içinde açılır (İYUK m.7/1).

Kısmi ret de ret sayılır. İdare zararın bir bölümünü karşılamayı kabul edip kalanını reddederse, reddedilen kısım için dava süresi ret işleminin tebliğini izleyen günden işlemeye başlar (İYUK m.13/1).

4. Tam Yargı Davası Açma Süresi İdari İşlemde: m.12’nin Üç Yolu

İdari işlemden doğan zararda ön başvuru şartı yoktur. Haklarını ihlal eden bir idari işlem nedeniyle ilgililer üç yoldan birini seçebilir ve her yolun süre başlangıcı farklıdır (İYUK m.12):

Yol	Tam yargı davası açma süresinin başlangıcı
Doğrudan tam yargı davası	İşlemin yazılı bil­di­ri­mi­nin yapıldığı tarihi izleyen gün (İYUK m.7/2-a)
İptal ve tam yargı davası birlikte	İşlemin yazılı bil­di­ri­mi­nin yapıldığı tarihi izleyen gün (İYUK m.7/2-a)
Önce iptal davası, sonra tam yargı davası	İptal davasında verilen kararın veya kanun yolu kararının tebliği; işlemin icrasından doğan zararda icra tarihi (İYUK m.12)

4.1. İptal Davasından Sonra Tam Yargı Davası Açma Süresi

Önce iptal davası açan kişi, tazminat için iptal davasının sonucunu bekleyebilir. Bu davanın karara bağlanması üzerine, kararın veya kanun yollarına başvurulmuşsa kanun yolunda verilecek kararın tebliğinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açılabilir (İYUK m.12). Maddede ayrıca işlemin icrası hâli düzenlenir: işlemin uygulanması sebebiyle doğan zararlarda süre icra tarihinden itibaren işler (İYUK m.12).

Bu yolda takip edilmesi gereken tarih, iptal kararının tebliğidir. Kanun yoluna başvurulmuşsa son kararın tebliği beklenebilir. Tebliğden sonra 60 gün geçerse, iptal kararı alınmış olsa bile tazminat için süre kaçırılmış olur. İptal davasının şartları ve süresi için İptal Davası Nedir? yazısına bakılabilir.

4.2. Tam Yargı Davasında Üst Makama Başvuru Süreyi Durdurur

İdari işlemden doğan zararda idareye başvuru zorunlu değildir, ama mümkündür. İlgililer, idari dava açılmadan önce işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını dava açma süresi içinde üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan isteyebilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur (İYUK m.11/1). Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m.11/2). Ret veya zımni ret hâlinde süre yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır (İYUK m.11/3). Bu hak, iptal davasından sonra açılacak tam yargı davası bakımından da saklıdır (İYUK m.12).

m.11 başvurusu ile m.13 başvurusu karıştırılmamalıdır. m.11 isteğe bağlıdır ve işlemeye başlamış 60 günlük süreyi durdurur, geçen süre hesaba katılır. m.13 ise idari eylemde zorunludur, kendi bir yıl / beş yıllık süresine bağlıdır ve dava süresi ancak idarenin cevabından sonra başlar.

5. Tam Yargı Davası Zamanaşımı: İYUK Süresi ile TBK Zamanaşımı Farkı

“Tam yargı davası zamanaşımı” diye aranan süre, çoğu zaman İYUK’taki başvuru ve dava açma süreleridir. İdari Yargılama Usulü Kanunu tam yargı davası için zamanaşımı değil, idareye başvuru süresi (İYUK m.13/1) ve dava açma süresi (İYUK m.7/1) öngörür. Bu süreler dava dilekçesi verildiğinde mahkemece ilk incelemede kendiliğinden denetlenir (İYUK m.14/3-e) ve süre aşımı hâlinde dava reddedilir (İYUK m.15/1-b).

Türk Borçlar Kanunu’ndaki zamanaşımı farklı bir süredir. Haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar (TBK m.72). Bu, adli yargıda açılan tazminat davalarının süresidir. Tam yargı davasında ise zarar gören, kamu görevlisine karşı değil idareye karşı dava açar. Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, ancak idare aleyhine açılabilir (Anayasa m.129). Bu nedenle kamu görevlisinin kusurundan doğan zararda TBK’daki iki yıllık süreye güvenerek beklemek, İYUK’taki bir yıllık başvuru süresini kaçırmaya yol açabilir.

İdareye karşı manevi tazminat davasında da ayrı bir süre yoktur. İYUK m.13/1 idari eylemden hakları ihlal edilenlerin başvuru süresini, m.7/1 de dava açma süresini maddi ve manevi tazminat ayrımı yapmadan düzenler. Maddi ve manevi tazminat aynı başvuruda ve aynı dava dilekçesinde, tutarları ayrı ayrı gösterilerek istenir (İYUK m.3/2-d).

6. Tam Yargı Davası Adli Yargıda Açıldıysa Süre

Tam yargı davası yanlışlıkla adli yargıda açılmış ve görev yönünden reddedilmişse iki kural birlikte uygulanır.

• Otuz günlük süre: Görev yönünden ret kararının kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli idari yargı merciinde dava açılabilir. Görevsiz yargı merciine başvurma tarihi, idari yargıya başvurma tarihi olarak kabul edilir (İYUK m.9/1). Otuz gün geçmiş olsa bile, idari dava için öngörülen süre henüz dolmamışsa bu süre içinde dava açılabilir (İYUK m.9/2).
• Ön başvuru aranmaz: Görevli olmayan adli yargı mercilerine açılan tam yargı davasının görev yönünden reddi hâlinde, sonradan idari yargıda açılacak davada idareye başvurma şartı aranmaz (İYUK m.13/2).

Bu iki kural, özellikle kamu hastanesindeki bir tıbbi müdahale nedeniyle hekime veya hastaneye karşı önce adli yargıda dava açılan dosyalarda önem taşır. Kamu hastanesindeki zarar için davanın hangi yargı yerinde görüleceği Malpraktis Nedir? Doktor Hatası Tazminat Davası yazısında anlatılmıştır.

7. Tam Yargı Davası Açma Süresinin Hesaplanması

Tam yargı davası açma süresi gün olarak hesaplanır ve şu kurallara tabidir:

• Süreler tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar (İYUK m.8/1).
• Tatil günleri sürelere dahildir. Sürenin son günü tatil gününe rastlarsa süre, tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar (İYUK m.8/2).
• Kanundaki sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa, bu süreler ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır (İYUK m.8/3).

Örneğin idarenin ret cevabı 10 Mart’ta tebliğ edilmişse, 60 günlük tam yargı davası açma süresi 11 Mart’ta başlar. Son gün hafta sonuna rastlarsa süre izleyen pazartesi gününün bitimine kadar uzar. Çalışmaya ara verme döneminin tarihleri için Adli Tatil Ne Zaman? yazısına bakılabilir. Genel 60 gün kuralının diğer idari davalardaki uygulaması İdari Davada Dava Açma Süresi yazısında ele alınmıştır.

8. Tam Yargı Davasında Talep Edilen Miktarın Artırılması

Tam yargı davasında süre kuralı dava açıldıktan sonra da önem taşır. İdari yargıda taraflar, süre geçtikten sonra verecekleri savunmalara veya ikinci dilekçelere dayanarak hak iddia edemez (İYUK m.16/4). Dava dilekçesinde yer almayan bir talep, sonradan verilen dilekçeyle aynı davaya eklenemez.

Tam yargı davalarının tek istisnası tutarla ilgilidir. Tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktar, süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus artırılabilir. Artırma dilekçesi otuz gün içinde cevap verilmek üzere karşı tarafa tebliğ edilir (İYUK m.16/4).

Artırma hakkı bir kez kullanılabildiği için, zararın kapsamını ortaya koyacak bilirkişi raporundan önce kullanılması ikinci bir artırma imkânı bırakmaz. Bu kural, bir yıllık başvuru süresi içinde zararın tamamı henüz bilinmediğinde de başvuruyu geciktirmemek için bir gerekçedir: başvuru ve dava bilinen tutarla yapılır, tutar sonradan bir kez yükseltilir.

Tam yargı davasının tanımı, şartları, görevli mahkeme ve iptal davası farkı için Tam Yargı Davası Nedir? İdareye Karşı Tazminat Davası yazısına bakabilirsiniz.