Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklik Verilir mi?

Uzaktan eğitim diplomasına denklik, programın alanına göre ya hiç verilmez ya da ek ölçütlerle incelenir. Başarı sıralaması şartı bulunan tıp, diş hekimliği, eczacılık, hukuk, öğretmenlik, mühendislik, mimarlık ile Kurulun belirlediği klinik uygulaması olan sağlık programlarında uzaktan öğretim yoluyla alınan diplomalara denklik işlemi yapılmaz (Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.10/3). Diğer programlarda uzaktan eğitim diplomasına denklik; program dili, kazanım uyumu, kredi toplamı ve dil sınavı puanı ölçütleriyle incelenir (m.10/1). Açık öğretim ve dışarıdan eğitim ise uzaktan öğretim değildir; bu yollarla alınan diplomalara ilişkin başvurular reddedilir (m.7/6-b).

Denklik başvurusunun genel koşulları ve belgeleri yurt dışı diploma denkliği rehberinde, ret kararına karşı dava yolu YÖK denklik başvurusunun reddi ve iptal davası yazısında açıklanmıştır.

1. Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklik ve Açık Öğretim Ayrımı

Uzaktan eğitim diplomasına denklik ile açık öğretim diplomasına denklik farklı kurallara tabidir ve ayrım Yönetmelikteki tanımlardan çıkar. Yönetmelik üç öğretim türünü ayrı ayrı tanımlar:

• Uzaktan öğretim: Eğitim-öğretim faaliyetlerinin bilgi ve iletişim teknolojilerine dayalı olarak planlandığı ve uygulandığı, öğrenci ile öğretim elemanının ve öğrencilerin kendi aralarında karşılıklı etkileşimine dayalı olarak derslerin bizzat öğretim elemanı tarafından, aynı mekânda bulunma zorunluluğu olmaksızın ancak eşzamanlı biçimde yürütüldüğü öğretimdir (Yönetmelik m.3/1-m).
• Açık öğretim: Yüz yüze ve uzaktan öğretim dışında, öğrencilerin ve öğretim elemanlarının mekândan bağımsız şekilde karşılıklı iletişim ve etkileşimine dayalı olmaksızın gerçekleştirilen öğretim türüdür (m.3/1-a).
• Dışarıdan eğitim: Devam zorunluluğu olmaksızın yalnız yarıyıl içi ve sonu sınavlarına katılma zorunluluğu bulunan öğretimdir (m.3/1-f).

Uzaktan öğretimi açık öğretimden ayıran iki unsur, tanımda adıyla geçen karşılıklı etkileşim ve eşzamanlılıktır. Bir programın internet üzerinden yürütülmesi tek başına onu uzaktan öğretim yapmaz; tanım, derslerin öğretim elemanı tarafından eşzamanlı ve etkileşimli yürütülmesini arar.

1.1. Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklik ile Açık Öğretim Reddi

Uzaktan eğitim diplomasına denklik incelemeye tabidir; açık öğretim diplomasına ilişkin başvuru ise reddedilir. Uzaktan öğretim kapsamı dışında kalan açık öğretim ve dışarıdan eğitim gibi devam zorunluluğu bulunmayan bir eğitim-öğretim süreci sonunda alınan diplomalara ilişkin denklik başvuruları gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilir (Yönetmelik m.7/6-b).

Hüküm, uzaktan öğretimi açıkça ret kapsamının dışında tutar (“uzaktan öğretim kapsamı dışında kalan”). Bu yüzden başvuruda programın hangi öğretim türüne girdiği, sonucu belirleyen ilk sorudur. Ret gerekçesi açık öğretime veya dışarıdan eğitime dayanıyorsa, programın uzaktan öğretim tanımındaki etkileşim ve eşzamanlılık unsurlarını taşıdığını gösteren belgeler bu gerekçeye karşı önem taşır.

2. Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklik Hangi Programlarda Yapılmaz?

Uzaktan eğitim diplomasına denklik, başarı sıralaması şartı bulunan tıp, diş hekimliği, eczacılık, hukuk, öğretmenlik, mühendislik, mimarlık ile Kurulun belirlediği klinik uygulaması olan sağlık programlarında yapılmaz (Yönetmelik m.10/3). Hüküm bu programlar için SYBS ile tamamlama veya ek inceleme gibi bir istisna öngörmez; sonuç, denklik işleminin hiç yapılmamasıdır.

Hüküm, sıralama ölçütündeki istisnayı yalnız bu programların dışında kalanlara tanır. Klinik uygulaması olan sağlık programlarında hangi programların kapsamda olduğunu Kurul belirler (m.10/3). Tıp, diş hekimliği, eczacılık ve hukuk programlarının örgün öğretimde de ayrı bir başarı sıralaması rejimi vardır; bu rejim yurt dışı tıp, diş ve eczacılık diploması denkliği ve yurt dışı hukuk fakültesi diploması denkliği yazılarında açıklanmıştır.

2.1. Uzaktan Eğitim Diplomasına SYBS’siz Denklik

Uzaktan eğitim diplomasına SYBS uygulanmadan denklik, m.10/3’te sayılan programlar dışındaki programlarda ve yalnız sıralama ölçütünü karşılayan üniversiteler için mümkündür. Bu programlarda, yükseköğrenime başlanılan yıl Yükseköğretim Kurulunca belirlenmiş sıralama kuruluşlarının dünya üniversite sıralamalarının en az üçünde ilk dört yüzlük dilim içerisindeki üniversitelerden uzaktan öğretim yoluyla alınan diplomalara SYBS uygulanmaksızın denklik işlemi yapılır (Yönetmelik m.10/3).

Ölçütün zamanı yükseköğrenime başlanılan yıldır; mezuniyet veya başvuru yılındaki sıralama esas alınmaz. Bu ölçütü karşılamayan üniversitelerin diplomaları için m.10/3 ayrı bir ret hükmü koymaz; bu diplomalar m.10/1’deki ölçütlerle ve gerektiğinde m.10/2 uyarınca SYBS ile incelenir.

3. Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklikte İnceleme Ölçütleri

Uzaktan eğitim diplomasına denklik incelemesinde örgün eğitim için geçerli inceleme esaslarına ek olarak şu hususlar dikkate alınır (Yönetmelik m.10/1):

Ölçüt	Aranan	Dayanak
Program dili	Ulus­la­ra­rası anlaş­ma­larla kurulan kurum­lar­daki veya resmî dili Türkçe olan ülkelerdeki programlar hariç, yurt dışı uzaktan öğretim programının dilinin Türkçe olmaması	m.10/1-a
Kazanım uyumu	Uzaktan öğretim programı kaza­nım­la­rı­nın aynı alandaki örgün eğitim programı kaza­nım­la­rıyla uyumlu olması	m.10/1-b
Kredi toplamı	Mezuniyet için gerekli kredi toplamının o ülkedeki eşdeğer örgün programın kredi toplamına eşit veya daha fazla olması	m.10/1-c
Dil sınavı puanı	Öğrenim görülen dilde Kurulca kabul edilen sınavlardan Kurulun belirlediği puanın alınmış olması	m.10/1-d

Bu ölçütler örgün eğitimin inceleme esaslarının yerine geçmez, onlara eklenir. Örgün eğitimde de başvuru; belgelerin asıllığı, kişinin ilgili ülkede kalıp kalmadığı, pasaport ve giriş-çıkış dökümleri ile programın eğitim dili yönünden incelenir (Yönetmelik m.6/1-a). Programın asgari süre, kredi ve kazanımlar bakımından Türk yükseköğretim sistemindeki programa eşdeğer olup olmadığı da ayrıca incelenir (m.6/1-c).

3.1. Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklikte Kredi Karşılaştırması

Uzaktan eğitim diplomasına denklikte kredi karşılaştırması, diplomanın alındığı ülkedeki eşdeğer örgün programla yapılır. Uzaktan öğretim programının mezuniyet için gerekli kredi toplamı, o ülkedeki eşdeğer örgün eğitim programının kredi toplamına eşit veya ondan fazla olmalıdır (Yönetmelik m.10/1-c). Başvuruda bu yüzden hem uzaktan programın hem de aynı kurumdaki veya aynı ülkedeki eşdeğer örgün programın kredi toplamını gösteren belgeler önem taşır.

Kredi ölçütü, Türk yükseköğretim sistemindeki programla yapılan eşdeğerlik incelemesinden ayrıdır; o inceleme m.6/1-c uyarınca her başvuruda yapılır.

3.2. Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklikte Program Dili

Uzaktan eğitim diplomasına denklikte program dili ayrı bir ölçüttür. Yurt dışı yükseköğretim kurumlarındaki uzaktan öğretim programının dilinin Türkçe olmaması aranır; uluslararası anlaşmalarla kurulan yükseköğretim kurumlarındaki ve resmî dili Türkçe olan ülkelerdeki uzaktan öğretim programları bu ölçütün dışındadır (Yönetmelik m.10/1-a). Ayrıca öğrenim görülen dilde Kurulca kabul edilen sınavlardan Kurulun belirlediği puanın alınmış olması gerekir (m.10/1-d).

Yabancı dil belgesinin süresi içinde sunulmaması veya sunulan belgenin başarı şartlarını taşımaması, başvurunun reddi sebebidir (Yönetmelik m.7/6-f).

3.3. Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklikte Dil Belgesi Kimlerden İstenmez?

Uzaktan eğitim diplomasına denklikte de başvuru belgeleri arasında, öğrenim görülen program dilinde Kurulca kabul edilen sınavlardan Kurulun belirlediği puan veya belge yer alır (Yönetmelik m.4/1-ğ). Bu belge, yükseköğretime başlanılan yıl Kurulca esas alınan sıralama kuruluşlarının en az üçünde ilk dörtyüzlük dilimde yer alan üniversitelerden mezun olanlardan istenmez (m.4/4). Muafiyet yalnız m.4/1-ğ’deki belgeye ilişkindir; uzaktan öğretime özgü m.10/1-d ölçütü ayrı bir hükümdür.

Dil belgesi şartının geçiş hükmü de vardır. 20.10.2023 tarihli değişiklik yürürlüğe girmeden önce denklik başvurusunda bulunan ve işlemleri devam edenler hakkında m.4/1-ğ, m.4/4 ve m.7/6-f hükümleri uygulanmaz (Yönetmelik geçici m.3).

4. Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklikte Kazanım Yetersizliği ve SYBS

Uzaktan eğitim diplomasına denklikte kazanım yetersizliği şüphesi, başvurunun doğrudan reddine değil SYBS’ye yol açar. Uzaktan öğretim programının kazanımları ile aynı alandaki örgün programın kazanımları değerlendirildiğinde alınan eğitimin veya kazanımların yetersizliği konusunda şüphe oluşursa başvuru sahibi, Yükseköğretim Kurulunun belirleyeceği usul ve esaslar çerçevesinde SYBS işlemlerine tabi tutulur (Yönetmelik m.10/2).

SYBS, eksiklik tespit edildiğinde veya tereddüt oluştuğunda ders tamamlama, staj tamamlama, proje yapma veya sınava tabi tutma gibi uygulamalardan biri, birkaçı veya tamamıyla kazanımların elde edilme düzeyini ölçmeye yönelik işlemler bütünüdür (Yönetmelik m.3/1-j). Uygulamaları SYBS nedir yazısında açıklanmıştır.

5. Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklikte Kurumun Tanınması

Uzaktan eğitim diplomasına denklik, önce diplomayı veren kurumun Yükseköğretim Kurulunca tanınmasına bağlıdır. Tanınmayan kurumlardan alınan diplomalara ilişkin denklik başvuruları reddedilir (Yönetmelik m.7/6-a). Bir kurumun tanınması için şu koşullardan biri aranır (m.5/1):

• Kurumun faaliyet gösterdiği ülkenin yetkili makamlarınca kendi yükseköğretim sistemi içinde akademik derece vermeye yetkili kurum olarak kabul edilmesi.
• Bir ülkenin yükseköğretim kurumuna bağlı olarak başka ülkede faaliyet gösteren kurumun menşe ülke ve faaliyet gösterdiği ülke tarafından tanınması.
• Kurumun Türkiye’nin üyesi olduğu uluslararası örgütlerin çatısı altında faaliyet göstermesi.

Bu koşullardan hiçbirini sağlamayan kurumun tanınmasında dikkate alınan hususlardan biri, uzaktan eğitimi doğrudan ilgilendirir: programların eğitim sürelerinin, örgün veya uzaktan eğitim türünde olmasının ve AKTS karşılıklarının Türkiye’deki benzer programlarla uyumlu olması (Yönetmelik m.5/2-ç). Koşullar sağlansa bile, verilen eğitimin Türkiye’de kabul edilebilecek standartların altında olması ve SYBS ile telafisinin süre ve kredi bakımından Türkiye’deki ilgili programın asgari eğitim süresi ve kredisinin yüzde ellisinden fazlasını gerektirmesi hâlinde kurum veya program Kurul kararıyla tanınmaz (m.5/3-b).

5.1. Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklik ile Tanıma Belgesi Arasındaki Fark

Uzaktan eğitim diplomasına denklik ile tanıma belgesi aynı sonucu doğurmaz. Tanıma belgesi, yurt dışındaki kurumun ve ilgili programının Yükseköğretim Kurulunca tanınıp tanınmadığını gösterir, ancak diploma veya mezuniyet denklik belgesi niteliği taşımaz (Yönetmelik m.3/1-ı). Denklik belgesi ise tanınan bir kurumdan alınan diplomanın Türk yükseköğretim sisteminde hangi alan ve düzeye eşdeğer olduğunu gösterir (m.3/1-e). Kurumun tanınması, uzaktan eğitim diplomasına denklik verileceği anlamına gelmez; m.10’daki ölçütler ayrıca uygulanır.

6. Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklikte Öğretim Türü Nasıl Belirlenir?

Uzaktan eğitim diplomasına denklikte öğretim türü, yalnız diplomadaki ibareye göre belirlenmez. Denklik başvurusu yapılan diploma ve belgelerin gerçek olup olmadığı ile öğrenim programının türü, niteliği ve düzeyi konusunda başvuru sahibinden, ilgili yükseköğretim kurumundan veya ilgili ülke yetkili makamlarından belge teyidi, ek bilgi ve belge istenir (Yönetmelik m.6/3).

Programın uzaktan öğretim mi, açık öğretim mi yoksa dışarıdan eğitim mi olduğu bu teyit ve belgeler üzerinden nitelendirilir. Derslerin eşzamanlı ve etkileşimli yürütüldüğünü, devam zorunluluğunu ve kredi yükünü gösteren kurum yazıları ile transkript, tanımdaki unsurların ispatı bakımından önem taşır (m.3/1-a, m.3/1-f, m.3/1-m).

7. Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklik Başvurusu Nasıl Yapılır?

Uzaktan eğitim diplomasına denklik başvurusu, örgün eğitim diplomalarıyla aynı yoldan yapılır. Denklik ön başvurusu online olarak e-Devlet veya Yükseköğretim Kurulu web sayfası üzerinden yapılır (Yönetmelik ek m.1/1). Ön başvuruda sisteme yüklenen belgeler ile m.4’te sayılan belge asıllarının kontrolünden sonra belgelere “görülmüştür” kaşesi basılarak başvuru tamamlanır ve belge asılları başvuru sahibine ya da resmî vekaletnamesi bulunan vekiline iade edilir (ek m.1/2). Başvurana tarih ve sayı içeren bir belge verilir (m.4/2).

Belgeler arasında diploma, not çizelgesi ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları için öğrenim süresince kullanılan pasaportlar ile il emniyet müdürlüğünden alınan giriş-çıkış belgesi yer alır (Yönetmelik m.4/1-c, ç, f). Öğretim türü ve programın niteliği konusunda kurumdan ve ülke makamlarından ayrıca teyit istenebildiği için (m.6/3), programın eşzamanlı yürütüldüğünü ve kredi toplamını gösteren kurum yazılarının baştan dosyaya konması, m.10/1-c’deki kredi karşılaştırması bakımından da yararlıdır. Başvurunun genel adımları yurt dışı diploma denkliği rehberinde açıklanmıştır.

8. Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklik İçin Kayıttan Önce Kontrol Edilecekler

Uzaktan eğitim diplomasına denklik alınıp alınamayacağı büyük ölçüde kayıt anında belli olur, çünkü Yönetmelikteki ölçütlerin çoğu programın alanına ve kayıt yılına bağlıdır. Kayıttan önce şu sorular Yönetmelik hükümlerine göre cevaplanmalıdır:

1. Program m.10/3’te sayılan alanlardan mı? Başarı sıralaması şartı bulunan tıp, diş hekimliği, eczacılık, hukuk, öğretmenlik, mühendislik, mimarlık ve Kurulun belirlediği klinik uygulaması olan sağlık programlarında uzaktan öğretim diplomasına denklik işlemi yapılmaz (Yönetmelik m.10/3).
2. Kurum tanınıyor mu? Tanınmayan kurumdan alınan diplomaya ilişkin başvuru reddedilir (m.7/6-a); tanınma koşulları m.5’tedir.
3. Üniversite kayıt yılında sıralama ölçütünü karşılıyor mu? Kayıt yılında Kurulca belirlenen sıralama kuruluşlarının en az üçünde ilk dört yüzlük dilimde yer alan üniversitenin uzaktan öğretim diplomasına SYBS uygulanmaksızın denklik işlemi yapılır (m.10/3).
4. Program gerçekten uzaktan öğretim mi? Dersler eşzamanlı ve etkileşimli yürütülmüyorsa program açık öğretim veya dışarıdan eğitim sayılabilir ve başvuru reddedilir (m.3/1-a, m.3/1-f, m.3/1-m, m.7/6-b).
5. Program dili ve kredi toplamı uygun mu? Program dilinin Türkçe olmaması (istisnalarıyla) ve kredi toplamının o ülkedeki eşdeğer örgün programa eşit veya fazla olması aranır (m.10/1-a, c).

Bu ölçütlerin hiçbiri tek başına denklik vermez; denklik başvurusu sonunda Yükseköğretim Yürütme Kurulunda karara bağlanır (Yönetmelik m.7/7).

9. Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklikte Değişen Hükümler

Uzaktan eğitim diplomasına denkliği düzenleyen m.10 birkaç kez değişmiştir. Birinci fıkranın (ç) bendi 14.04.2020 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle yürürlükten kaldırılmıştır. Denklik yapılmayan programları sayan üçüncü fıkra aynı tarihli değişiklikle eklenmiş, 09.04.2021 tarihli değişiklikle bugünkü metnini almış; sıralama ölçütündeki “en az üçünde” ibaresi de 15.03.2024 tarihli değişiklikle getirilmiştir (Yönetmelik m.10).

Uzaktan eğitim diplomasına denklikte 2024 değişikliğinin geçiş hükmü açıktır: başvuruya esas diploma programına 15.03.2024 tarihli değişiklik yürürlüğe girmeden önce kayıt yaptıranlar hakkında, m.10/3’ün bu değişiklikten önceki hükümleri uygulanmaya devam eder (Yönetmelik geçici m.4/1). Belirleyici tarih başvuru tarihi değil programa kayıt tarihidir. Dil belgesine ilişkin 20.10.2023 değişikliğinin geçiş hükmü ise başvuru tarihine bağlıdır (geçici m.3). Sıralama ölçütü için esas alınan yıl her durumda yükseköğrenime başlanılan yıldır (m.10/3).

10. Uzaktan Eğitim Diplomasına Denklik Reddedilirse

Uzaktan eğitim diplomasına denklik reddi, Yükseköğretim Yürütme Kurulunda karara bağlanan bir idari işlemdir (Yönetmelik m.7/7). Ret kararına karşı yazılı bildirimi izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7/1-2). Dava açma süresi, yetkili mahkeme, süreyi durduran idari başvurular ve iptal kararının sonucu YÖK denklik başvurusunun reddi ve iptal davası yazısında ayrıntılı olarak açıklanmıştır.