Vergi Cezaları: Vergi Ziyaı, Usulsüzlük, Özel Usulsüzlük

Vergi cezaları, Vergi Usul Kanunu’na (VUK) göre iki ana türdür: vergi ziyaı cezası ve usulsüzlük cezaları (VUK m.331). Usulsüzlük cezaları da birinci ve ikinci derece genel usulsüzlük ile belge ve bilgi düzenine ilişkin özel usulsüzlük olarak ayrılır. Vergi ziyaı cezası gerçek bir vergi kaybına bağlıdır ve kaybedilen verginin katı olarak hesaplanır; usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları vergi kaybı aramaz ve her yıl yeniden değerlenen maktu tutarlarla kesilir. Bu yazı, kendisine vergi ceza ihbarnamesi tebliğ edilen ya da vergi incelemesi geçiren mükellef ve şirket yöneticisi için hangi cezanın hangi koşulda, hangi tutarda kesildiğini 2026 tutarlarıyla açıklar.

1. Vergi Cezaları: Öne Çıkanlar

• Vergi ziyaı cezası, ziyaa uğratılan verginin bir katıdır; kaçakçılık fiilleriyle sebebiyet verilmişse üç kat uygulanır (VUK m.344).
• Usulsüzlük cezası vergi kaybı olmadan, şekil ve usul kurallarına uyulmaması nedeniyle kesilir; re’sen takdir gerektiren fiilde iki kat uygulanır (VUK m.351, m.352).
• 2026’da birinci derece usulsüzlük cezası sermaye şirketleri için 35.000 TL, gelir vergisinden muaf esnaf için 2.600 TL’dir (Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Sıra No: 588).
• Fatura verilmemesi veya alınmamasında özel usulsüzlük cezası belge tutarının yüzde onudur ve 2026’da ilk tespitte 17.000 TL’den az olamaz (VUK m.353; Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Sıra No: 588).
• Tek fiil hem vergi ziyaına hem usulsüzlüğe yol açmışsa yalnız miktarca en ağır ceza kesilir (VUK m.336).
• Vergi ceza ihbarnamesine karşı vergi mahkemesinde dava açma süresi tebliği izleyen günden başlayan otuz gündür (İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7).

2. Vergi Cezaları Türleri Nelerdir?

Vergi cezaları türleri, kanunun kendi tasnifine göre vergi ziyaı cezası ve usulsüzlük cezalarıdır; kanun bunların yanında “diğer cezalar”dan da söz eder (VUK m.331). Usulsüzlük cezaları uygulamada iki gruba ayrılır: kanuna bağlı cetvelle derecelendirilen genel usulsüzlük (m.352) ve belirli belge, bilgi ve bildirim yükümlülükleri için ayrıca düzenlenen özel usulsüzlük (m.353, mükerrer m.355). Vergi kaçakçılığı gibi hapis cezası öngören vergi suçları ise bu idari cezalardan ayrıdır: VUK m.359’daki suçların işlendiği incelemede tespit edilirse durum Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir (VUK m.367). Bu grup VUK 359: Vergi Kaçakçılığı Suçu ve Cezası yazısında ele alınır.

Üç ceza türünü ayıran ölçütler, cezanın hangi olaya bağlandığı, tutarın nasıl belirlendiği ve ne kadar süre içinde kesilebildiğidir:

Ölçüt	Vergi ziyaı cezası	Genel usul­süz­lük cezası	Özel usul­süz­lük cezası
Dayanak	VUK m.341, m.344	VUK m.351, m.352	VUK m.353, müker­rer m.355
Neye bağ­la­nır?	Ver­gi­nin zama­nında veya tam tahak­kuk etti­ril­me­mesi	Şekil ve usul kural­la­rına uyul­ma­ması	Belge verme ve alma, bilgi verme, bil­di­rim yüküm­lü­lük­leri
Vergi kaybı şartı	Aranır	Aranmaz	Aranmaz
Tutar	Ziyaa uğra­tı­lan ver­gi­nin bir veya üç katı	1 sayılı cet­vel­deki maktu tutar	Belge tuta­rı­nın yüzde onu veya maktu tutar
Ceza kesme zama­na­şımı	5 yıl	2 yıl	5 yıl

Zamanaşımı süreleri ve başlangıç günleri VUK m.374’e göredir; aşağıda § “Vergi Cezası Hangi Hallerde Kesilmez veya Düşer?” bölümünde açıklanır. İhbarnamede cezanın türü, vergi kodu ile de gösterilir; 3073, 3074 ve 3080 kodlarının hangi cezaya karşılık geldiği 3073, 3074, 3080 Vergi Kodu Nedir? yazısındadır.

3. Vergi Ziyaı Cezası Nedir?

Vergi ziyaı cezası, mükellefin veya sorumlunun vergilendirmeyle ilgili ödevlerini zamanında ya da eksiksiz yerine getirmemesi yüzünden verginin zamanında veya tam tahakkuk ettirilmemesi hâlinde kesilen cezadır. Kişisel veya aile durumu hakkında gerçeğe aykırı beyanla verginin eksik tahakkuk ettirilmesi ya da haksız yere geri verilmesi de vergi ziyaı sayılır (VUK m.341).

Vergi ziyaı cezasının ayırt edici koşulu gerçek bir vergi kaybıdır. Tahakkuk ettirilmesi gereken ama edilmeyen bir vergi yoksa vergi ziyaı cezası da kesilemez. Bu nedenle vergi ziyaı cezasına itirazda ilk incelenen konu, matrah farkının hangi belgeye ve hesaba dayandığı, yani ortada gerçekten tahakkuk etmemiş bir vergi bulunup bulunmadığıdır. Verginin sonradan tahakkuk ettirilmesi, tamamlanması veya haksız iadenin geri alınması ise cezayı ortadan kaldırmaz (VUK m.341).

3.1. Vergi Ziyaı Cezası Ne Kadar? Bir Kat, Üç Kat ve Yüzde Elli

Vergi ziyaı cezası, ziyaa uğratılan verginin bir katı tutarındadır. Vergi ziyaına VUK m.359’da sayılan kaçakçılık fiilleriyle (defter ve kayıtlarda hesap hilesi, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleme veya kullanma gibi) sebebiyet verilmişse ceza üç kat, bu fiillere iştirak edenler için bir kat uygulanır (VUK m.344).

Vergi ziyaı cezasının oranını değiştiren iki kural daha aynı maddededir:

• Geç verilen beyanname: Vergi incelemesine başlanmadan veya takdir komisyonuna sevk edilmeden önce, kanuni süresi geçtikten sonra kendiliğinden verilen beyannamelerde vergi ziyaı cezası yüzde elli oranında uygulanır (VUK m.344).
• Mükellefiyet kaydı olmadan faaliyet: Mükellefiyet tesis ettirilmesi gerektiği hâlde vergi dairesinin bilgisi dışında ticari, zirai veya mesleki faaliyette bulunarak vergi ziyaına sebebiyet verilmişse ceza yüzde elli artırılarak uygulanır; aynı vergi türü ve dönemine ilişkin sonraki tarhiyatlarda da aynı artırım yapılır. Bu kural 7524 sayılı Kanun ile 28.07.2024’te eklenmiştir (VUK m.344).

Oranın bir kat mı üç kat mı olduğu yalnız tutarı değil uzlaşma imkânını da belirler: kaçakçılık fiilleriyle sebebiyet verilen vergi ziyaı cezası uzlaşmaya konu olamaz (VUK ek m.1). Bir katlık cezanın çoğu olayda hapis riski taşımadığı, üç kat ve hapis eşiğinin hangi fiillerle aşıldığı Vergi Kaçırmanın Cezası: Para Cezası mı, Hapis mi? yazısında ayrıca açıklanır.

3.2. Vergi Ziyaı Cezası Nasıl Hesaplanır?

Vergi ziyaı cezası, zamanında veya tam tahakkuk ettirilmeyen vergi tutarı esas alınarak, olaya uygulanan oranla hesaplanır (VUK m.344). Varsayımsal bir örnekle: bir dönemde 100.000 TL gelir vergisi eksik tahakkuk ettirilmişse bir kat vergi ziyaı cezası 100.000 TL’dir. Aynı kayıp sahte belge kullanımıyla doğmuşsa üç kat uygulanır ve ceza 300.000 TL olur. İnceleme başlamadan önce süresi geçmiş beyanname kendiliğinden verilmişse ceza yüzde elli oranında, yani 50.000 TL olarak uygulanır.

Vergi ziyaı cezası hesabında tekerrür de dikkate alınır. Vergi ziyaından dolayı cezası kesinleşen kişiye, kesinleşmeyi izleyen günden itibaren beşinci yılın isabet ettiği takvim yılının sonuna kadar yeniden vergi ziyaı cezası kesilirse ceza yüzde elli artırılarak uygulanır; artırım tutarı kesinleşen cezadan fazla olamaz (VUK m.339). Cezanın hesabı ve miktarı ile tekerrür ve içtima durumu ceza ihbarnamesinde gösterilmek zorundadır (VUK m.366). Bu nedenle ihbarnamedeki hesap satırı, uygulanan katın ve artırımın doğruluğunu denetlemek için okunacak ilk yerdir.

4. Usulsüzlük Cezası Nedir?

Usulsüzlük cezası, vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine uyulmaması nedeniyle kesilen cezadır (VUK m.351). Vergi ziyaı cezasından farkı, bir vergi kaybı aramamasıdır: beyanname süresinde verilmemiş ama vergi zamanında ödenmiş olsa bile usulsüzlük cezası kesilebilir. Usulsüzlükler birinci ve ikinci derece olarak ayrılır ve kanuna bağlı 1 sayılı cetvele göre cezalandırılır (VUK m.352).

Usulsüzlük cezası, usulsüzlük fiili re’sen takdiri gerektiriyorsa cetveldeki tutarın iki katı olarak kesilir (VUK m.352). Beyannamenin hiç verilmemesi nedeniyle matrahın takdir yoluyla belirlendiği dosyalarda bu kural cezanın tutarını doğrudan değiştirir.

4.1. Birinci Derece ve İkinci Derece Usulsüzlük Nedir?

Birinci derece usulsüzlük, kanunun daha ağır saydığı şekil ihlalleridir. VUK m.352 bunlar arasında şunları sayar:

• vergi ve harç beyannamelerinin süresinde verilmemesi,
• VUK’a göre tutulması zorunlu defterlerden herhangi birinin tutulmaması,
• defter kayıtlarının ve belgelerin doğru bir vergi incelemesi yapılmasına imkân vermeyecek derecede noksan, usulsüz veya karışık olması,
• kayıt düzenine ilişkin hükümlere uyulmaması (her incelemede aynı takvim yılı için tespit edilen usulsüzlükler tek fiil sayılır),
• işe başlamanın zamanında bildirilmemesi,
• tasdiki zorunlu defterlerin tasdik ettirilmemesi (kanuni sürenin sonundan başlayarak bir ay geçtikten sonra tasdik ettirilenler tasdik ettirilmemiş sayılır).

İkinci derece usulsüzlük ise daha hafif sayılan şekil ihlalleridir: işe başlama dışındaki bildirimlerin zamanında yapılmaması, tasdiki zorunlu defterin tasdikinin süre sonundan başlayarak bir ay içinde yaptırılması, vergi beyannameleri, bildirimler, evrak ve belgelerin kanunen belirlenen şekil, içerik ve eklerine uyulmaması ile hesapların doğruluğunu bozmamak şartıyla bazı evrakın bulunmaması veya ibraz edilmemesi (VUK m.352).

4.2. Usulsüzlük Cezası 2026’da Ne Kadar?

Usulsüzlük cezası tutarları 1 Ocak 2026’dan itibaren aşağıdaki tablodaki gibidir (Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Sıra No: 588). Tutarlar, mükellefin grubuna ve usulsüzlüğün derecesine göre değişir:

Mükellef grubu	1. derece usulsüzlük (TL)	2. derece usulsüzlük (TL)
Sermaye şirketleri	35.000	17.000
Sermaye şirketi dışındaki birinci sınıf tüccarlar ve serbest meslek erbabı	17.000	8.700
İkinci sınıf tüccarlar	8.700	6.000
Beyanname usulüyle gelir vergisine tabi olan diğerleri	6.000	4.000
Kazancı basit usulde tespit edilenler	4.000	2.600
Gelir vergisinden muaf esnaf	2.600	1.700

Bu usulsüzlük cezası tutarları, 2025 yılında uygulanan tutarların 2025 yılı için yüzde 25,49 olarak belirlenen yeniden değerleme oranında artırılmasıyla bulunmuştur (Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Sıra No: 588 m.3). Kanundaki maktu hadler ve para cezaları her yıl bir önceki yıla ilişkin yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (VUK mükerrer m.414). Bu nedenle kanun metninde görülen rakamlar taban değerdir ve bugün uygulanmaz; hangi tutarın uygulanacağı, usulsüzlüğün yapıldığı yılın tebliğinden belirlenir. Re’sen takdir gerektiren usulsüzlükte tablodaki tutar iki kat kesilir (VUK m.352).

5. Özel Usulsüzlük Cezası Nedir?

Özel usulsüzlük cezası, VUK’un belge düzeni, bilgi verme ve bildirim yükümlülükleri için genel usulsüzlükten ayrı olarak düzenlediği cezadır (VUK m.353, mükerrer m.355). Genel usulsüzlükte olduğu gibi vergi kaybı aranmaz; farkı, cezanın cetvele göre derecelendirilmeyip her yükümlülük için ayrıca belirlenen oran veya maktu tutarla kesilmesidir.

Özel usulsüzlük cezası iki ana grupta toplanır:

• Belge düzeni (VUK m.353): fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu ve serbest meslek makbuzunun verilmemesi veya alınmaması, bu belgelerde gerçek tutardan farklı tutar yazılması, elektronik belge olarak düzenlenmesi gerekirken Bakanlığın belirlediği zorunlu haller dışında kâğıt olarak düzenlenmesi ya da kanuna göre hiç düzenlenmemiş sayılması. Aynı madde perakende satış fişi, ödeme kaydedici cihaz fişi, sevk irsaliyesi, taşıma irsaliyesi gibi belgeler için de ayrı bir ceza öngörür.
• Bilgi verme ve bildirim (VUK mükerrer m.355): VUK m.86, 148, 149, 150, mükerrer 242, 256, 257 ve mükerrer 257 ile Gelir Vergisi Kanunu m.98/A uyarınca getirilen zorunluluklara uyulmaması; kamu idarelerinde bilgi verme görevini yerine getirmeyen yöneticiler de kapsama girer. Kira gibi ödemelerin banka veya PTT belgesiyle tevsik edilmemesi de bu gruptadır; bu ceza Kirayı Elden Ödemenin Cezası yazısında ayrıca ele alınır.

5.1. Özel Usulsüzlük Cezası 2026’da Ne Kadar?

Özel usulsüzlük cezası, fatura ve benzeri belgelerde belgeye yazılması gereken tutarın veya tutar farkının yüzde onu olarak kesilir; ancak bu tutar ilk tespitte kanundaki asgari tutardan, sonraki tespitlerde kanuna bağlı 2 sayılı cetveldeki tutarlardan az olamaz. Bir takvim yılı içinde her belge türü için kesilecek toplam ceza da bir üst sınırla bağlıdır (VUK m.353). 2026 yılında uygulanan tutarlar şunlardır (Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Sıra No: 588):

Fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu, serbest meslek makbuzu (VUK m.353/1)	2026 tutarı (TL)
Her belge için ilk tespitte asgari ceza	17.000
2. tespit (2 sayılı cetvel, asgari)	35.000
3. tespit	53.000
4. tespit	70.000
5. tespit	87.000
6. ve sonraki tespitler	170.000
Bir takvim yılında her belge türü için toplam üst sınır	17.000.000

Bilgi verme ve bildirim yükümlülüklerine uyulmamasında özel usulsüzlük cezası mükellefin grubuna göre maktu olarak kesilir (VUK mükerrer m.355). 2026 tutarları birinci sınıf tüccarlar ve serbest meslek erbabı için 35.000 TL, ikinci sınıf tüccarlar, defter tutan çiftçiler ve kazancı basit usulde tespit edilenler için 17.000 TL, bunların dışında kalanlar için 8.700 TL’dir (Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Sıra No: 588). Özel usulsüzlük cezası tutarları da usulsüzlük cezaları gibi her yıl yeniden değerlenir (VUK mükerrer m.414); kanun metnindeki rakamlar taban değerdir.

5.2. Fatura Vermeme Cezasında Beş İş Günü Bildirimi

Fatura ve benzeri belgelerde özel usulsüzlük cezasının kime ve kaç kat kesileceğini, 7524 sayılı Kanun ile 2024’te eklenen bildirim kuralları belirler (VUK m.353):

• Alıcı bildirirse: Belgeyi almak zorunda olan kişi, belgenin düzenlenmesi gereken süreyi izleyen beş iş günü içinde ve idare durumu öğrenmeden önce belgenin düzenlenmediğini idareye bildirirse alıcı adına özel usulsüzlük cezası kesilmez; belgeyi düzenlemek zorunda olan adına ceza üç kat uygulanır.
• Kanun dışı belge düzenlenirse: Bu belgeler yerine VUK kapsamında olmayan bir belge düzenlenmişse düzenleyen adına ceza iki kat, bu durum alıcı tarafından beş iş günü içinde bildirilmişse altı kat uygulanır.
• Tek tespitte birden fazla belge: Aynı türden birden fazla belgenin düzenlenmediği tek tespitte ortaya çıkarsa her belge için ayrı ceza kesilir; ancak bu tespit, 2 sayılı cetveldeki tespit sayısının belirlenmesinde tek tespit sayılır.

Bu kurallar nedeniyle özel usulsüzlük cezasına itirazda, cezanın alıcıya mı düzenleyene mi kesildiği, tespitin kaçıncı tespit sayıldığı ve bildirim süresinin geçip geçmediği ayrı ayrı kontrol edilir.

5.3. Özel Usulsüzlük Cezasında Fiilin Tespiti

Özel usulsüzlük cezası, hangi belgenin, hangi işlem için, hangi tarihte düzenlenmediğinin somut olarak tespit edilmesine dayanır. Vergi cezasını gerektiren olaylar vergi dairesi veya yoklama ve incelemeye yetkili olanlar tarafından tespit edilir; yoklama ve inceleme sırasında rastlanan olayların raporda gösterilmesi, delillerin kaybolması ihtimali varsa tutanakla tespit edilmesi zorunludur (VUK m.364). Ceza ihbarnamesinde olayın açıklaması, kanunun madde ve fıkra numaraları ve mevcut deliller bildirilir; tespit tutanağı ve inceleme raporu ihbarnameye eklenir (VUK m.366). İhbarnamede belge, tarih ve tutar gösterilmemişse ya da tutanak eklenmemişse bu eksiklik itirazın konusu yapılabilir.

6. Vergi Ziyaı ve Usulsüzlük Cezası Birlikte Kesilir mi?

Vergi ziyaı ve usulsüzlük cezası, tek bir fiil ile birlikte işlenmişse ikisi birden kesilmez; bu cezalardan yalnız miktar bakımından en ağırı kesilir (VUK m.336). Buna cezaların içtimaı denir. Örneğin beyannamenin süresinde verilmemesi hem birinci derece usulsüzlük hem de verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesi nedeniyle vergi ziyaı oluşturuyorsa, iki cezadan tutarı yüksek olanı uygulanır.

Aynı kural sonradan ortaya çıkan vergi kaybını da düzenler: bir fiil için önce usulsüzlük cezası kesilmiş, aynı fiilin vergi ziyaına da yol açtığı sonradan anlaşılmışsa, daha önce usulsüzlük cezası kesilmiş olması iki cezanın karşılaştırılmasına ve eksik kesilen kısmın tamamlanmasına engel değildir (VUK m.336). İçtima durumu ceza ihbarnamesinde gösterilmek zorundadır (VUK m.366).

VUK m.336’nın lafzı “vergi ziyaı ve usulsüzlük”ten söz eder ve özel usulsüzlük cezasını ayrıca adıyla anmaz. Bu nedenle aynı olayda vergi ziyaı cezasının yanında ayrıca özel usulsüzlük cezası kesildiğinde, iki cezanın tek fiile mi yoksa ayrı fiillere mi dayandığı ihbarnamedeki olay açıklamasından incelenir. Her cezanın kendi koşulu ayrıca gerçekleşmiş olmalıdır: vergi ziyaı için vergi kaybı, özel usulsüzlük için belge veya bildirim yükümlülüğünün ihlali.

7. Vergi Cezası Hangi Hallerde Kesilmez veya Düşer?

Vergi cezası; ölüm, mücbir sebep, idarenin yanlış yazılı açıklaması, pişmanlık ve zamanaşımı hallerinde kesilmez veya düşer. Bu haller her üç ceza türü için ayrı sonuç doğurabilir:

• Ölüm: Ölüm hâlinde vergi cezası düşer (VUK m.372). Mirasçıların vergi aslından sorumluluğu ise ayrı bir konudur ve Mirasçıların Vergi Borcu ve Cezası yazısında açıklanır.
• Mücbir sebep: Kanunda sayılan mücbir sebeplerden biri bilinir veya belgelenip ispat edilirse vergi cezası kesilmez (VUK m.373).
• Yanılma: Yetkili makamlar mükellefe yazıyla yanlış açıklama yapmışsa ya da bir hükmün uygulanma biçimine ilişkin içtihat değişmişse vergi cezası kesilmez ve gecikme faizi hesaplanmaz (VUK m.369).
• Pişmanlık: Beyana dayanan vergilerde vergi ziyaı cezasını gerektiren fiil, ihbar ve inceleme başlamadan önce dilekçeyle kendiliğinden bildirilir, beyanname on beş gün içinde verilir ve ödeme süresi geçmiş vergi gecikme zammı oranında bir zamla birlikte aynı süre içinde ödenirse vergi ziyaı cezası kesilmez. Pişmanlık hükümleri emlak vergisinde uygulanmaz (VUK m.371).
• Zamanaşımı: Vergi ziyaı cezası, cezanın bağlı olduğu vergi alacağının doğduğu takvim yılını izleyen yılın birinci gününden başlayarak beş yıl geçtikten sonra kesilemez. VUK m.353 ve mükerrer m.355’e göre kesilecek özel usulsüzlük cezalarında süre usulsüzlüğün yapıldığı yılı izleyen yılın birinci gününden başlayarak beş yıl, genel usulsüzlükte iki yıldır. Vergi ziyaı ile usulsüzlük birleşmişse ceza, vergi ziyaı için öngörülen süre içinde kesilir; bu süreler içinde ceza ihbarnamesinin tebliği zamanaşımını keser (VUK m.374). Kesinleşen cezanın tahsil zamanaşımı ayrıdır ve Vergi Borcunda Zamanaşımı yazısında ele alınır.

İzaha davet, pişmanlıkla karıştırılan ayrı bir kurumdur. Vergi incelemesine başlanmadan önce verginin ziyaa uğradığına ilişkin ön tespit yapılmışsa mükellef izaha davet edilebilir; davet yazısı tebliğ edilen mükellef, davet konusu tespitle sınırlı olarak pişmanlık hükümlerinden yararlanamaz ve otuz gün içinde izahta bulunabilir (VUK m.370). İzah sonucunda vergi ziyaına sebebiyet verilmediği anlaşılırsa mükellef o tespitle ilgili olarak vergi incelemesine tabi tutulmaz veya takdir komisyonuna sevk edilmez (VUK m.370).

8. Vergi Cezasına İtiraz: Dava, Uzlaşma ve İndirim

Vergi cezasına karşı üç yol vardır: vergi mahkemesinde dava açmak, uzlaşma talep etmek veya cezada indirimden yararlanmak. Kesilen vergi cezaları ilgiliye ceza ihbarnamesiyle tebliğ edilir (VUK m.366). Vergi mahkemesinde dava açma süresi otuz gündür ve tebliğin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7).

• Dava: Ceza ihbarnamesinin tebliğini izleyen günden başlayarak otuz gün içinde vergi mahkemesinde açılır (İYUK m.7). Davada cezanın türüne göre koşulun gerçekleşip gerçekleşmediği, uygulanan kat veya derece, içtima ve zamanaşımı ileri sürülür.
• Uzlaşma: Vergi ziyaı cezaları uzlaşmaya konu olabilir; kaçakçılık fiilleriyle sebebiyet verilen vergi ziyaı cezası ve bu fiillere iştirak edenlere kesilen ceza hariçtir. Usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında uzlaşma için cezayı gerektiren fiil bazında toplam tutar esas alınır (VUK ek m.1). 2026’da tarhiyat sonrası uzlaşmaya konu edilebilecek usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında sınır 40.000 TL’nin üzeridir (Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Sıra No: 588).
• Cezada indirim: Mükellef, ihbarnamenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde vergi dairesine başvurup vergiyi ve cezanın indirilmiş kısmını vadesinde ya da teminat göstererek vadenin bitiminden itibaren üç ay içinde ödeyeceğini bildirirse vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının yarısı indirilir. Bildirilen tutar süresinde ödenmezse veya dava konusu yapılırsa indirimden yararlanılmaz (VUK m.376).

Bu yollar birbirini etkiler: indirimden yararlanan mükellef dava açarsa indirim hakkını kaybeder (VUK m.376). Hangi yolun hangi sırayla kullanılabileceği, uzlaşma ile dava süresinin ilişkisi ve ödeme zamanı Vergi Ceza İhbarnamesine İtiraz: Dava, Uzlaşma, İndirim yazısında ayrıntılıdır. Vergi mahkemesindeki yargılama usulü için Vergi Mahkemesi ve Vergi Davası yazısına bakılabilir.

8.1. Vergi Ceza İhbarnamesi Geldiğinde İzlenecek Sıra

1. Tebliğ tarihini not edin; dava açma süresi tebliği izleyen günden başlayan otuz gündür (İYUK m.7).
2. İhbarnamedeki vergi kodu ve madde numarasından cezanın türünü belirleyin: vergi ziyaı (m.344), genel usulsüzlük (m.352) veya özel usulsüzlük (m.353, mükerrer m.355).
3. O cezanın koşulunu kontrol edin: vergi ziyaında gerçekten tahakkuk ettirilmemiş bir vergi olup olmadığını, özel usulsüzlükte belge, tarih ve tutarın gösterilip gösterilmediğini inceleyin (VUK m.341, m.366).
4. Cezanın hesabını, uygulanan katı veya dereceyi, re’sen takdir nedeniyle iki kat uygulanıp uygulanmadığını ve tekerrür artırımını ihbarnamedeki hesap satırından kontrol edin (VUK m.339, m.344, m.352).
5. Aynı fiil için birden fazla ceza kesilmişse içtima kuralını (VUK m.336), cezanın kesildiği tarihi ise zamanaşımı süresine göre (VUK m.374) değerlendirin.
6. Dava, uzlaşma ve indirim yollarından birini, birbirine etkisini gözeterek otuz gün dolmadan seçin (VUK m.376, ek m.1).

Vergi incelemesi sırasında tutulan tutanak ve rapor cezanın dayanağı olduğu için, incelemede mükellefin hakları Vergi İncelemesi Süreci ve Mükellef Hakları yazısında ayrıca açıklanır. Kesinleşen ceza ödenmezse izlenecek tahsil süreci için Vergi Borcu Ödenmezse Ne Olur? yazısına bakılabilir. İhbarnamede yer alan vergi kodlarının resmî karşılıkları Gelir İdaresi Başkanlığı’nın Vergi Türleri sayfasında yayımlanır.