Yurt Dışı Diploma Denkliği Nasıl Alınır?

Yurt dışı diploma denkliği, Yükseköğretim Kurulunca tanınan yurt dışı bir kurum ve programdan alınan ön lisans, lisans veya yüksek lisans diplomasının, kazanımlar bakımından Türkiye’deki aynı düzeydeki diplomalara eşdeğer olduğunun tespitidir (Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği m.3/1-d). Yurt dışı diploma denkliği için ön başvuru e-Devlet veya Yükseköğretim Kurulu web sayfası üzerinden yapılır (Yönetmelik ek m.1/1); başvuru incelenir ve Yükseköğretim Yürütme Kurulu kararıyla sonuçlanır (m.7/7). Sonuç üç yönde olabilir: SYBS uygulanmadan denklik, SYBS işlemlerine tabi tutulma veya ret.

Bu yazı yurt dışı diploma denkliğinin hukuki çerçevesini, başvuruyu, belgeleri ve inceleme aşamalarını açıklar. Ret kararına karşı izlenecek yol, dava süresi ve yetkili mahkeme YÖK denklik başvurusunun reddi ve iptal davası yazısında ayrıca ele alınmıştır.

1. Yurt Dışı Diploma Denkliği Nedir?

Yurt dışı diploma denkliği, diplomanın Türk yükseköğretim sistemindeki karşılığının tespitidir. Yönetmelik denkliği, tanınan yurt dışı kurum ve programlardan alınan diplomaların ilgili eğitim düzeyindeki kazanımlar bakımından Türkiye’deki diplomalara eşdeğerliğinin tespiti olarak tanımlar (Yönetmelik m.3/1-d). Denklik belgesi de diplomanın Türk yükseköğretim sisteminde hangi alan ve düzeye eşdeğer olduğunu gösteren belgedir (m.3/1-e).

Yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından alınmış ön lisans, lisans ve lisansüstü diplomaların denkliğini tespit etmek Yükseköğretim Kurulunun kanuni görevleri arasındadır (2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.7/1-p). Yönetmelik, bu madde ile Avrupa Bölgesinde Yükseköğretimle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşme ve Türkiye ile KKTC üniversitelerinin karşılıklı tanınmasına dair milletlerarası anlaşmaya dayanılarak hazırlanmıştır (Yönetmelik m.2). Yönetmeliğin kapsamı ön lisans, lisans ve yüksek lisans diplomalarıdır (m.1).

1.1. Yurt Dışı Diploma Denkliği Hangi Diplomaları Kapsar?

Yurt dışı diploma denkliği Yönetmeliği yalnız üç düzeyi kapsar: yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından alınan ön lisans, lisans ve yüksek lisans diplomaları (Yönetmelik m.1). Doktora diploması bu Yönetmeliğin kapsamında sayılmamıştır; yükseköğretim düzeyinde olmayan lise diplomaları da bu Yönetmeliğe göre değerlendirilmez. Yurt dışı diploma denkliği başvurusu yapmadan önce diplomanın bu üç düzeyden biri olup olmadığı bu yüzden ilk olarak kontrol edilmelidir.

Yüksek lisans başvurularında ayrıca tezin biri basılı biri elektronik olmak üzere iki örneği ile tez kapağının ve özetinin onaylı sureti ve Türkçe tercümesi istenir (m.4/1-h). Türkiye’de alan ve derece bakımından aynısı veya benzeri bulunmayan programlarda da, diğer şartlar sağlanırsa diplomada belirtilen alanda ön lisans, lisans, tezli veya tezsiz yüksek lisans derecesinde denklik işlemi yapılır (m.7/4).

1.2. Yurt Dışı Diploma Denkliği ile Tanıma Arasındaki Fark

Yurt dışı diploma denkliği ile tanıma iki ayrı tespittir. Tanıma, yurt dışındaki bir kurumun ve ilgili programının akademik derece vermeye yetkili olduğunun Yükseköğretim Kurulunca kabul edilmesidir (Yönetmelik m.3/1-k). Tanıma belgesi bu durumu gösterir ve diploma veya mezuniyet denklik belgesi niteliği taşımaz (m.3/1-ı).

Sıralama şöyledir: önce kurum ve program tanınmalıdır, sonra diplomanın içeriği denklik incelemesinden geçer. Denklik incelemesi, tanınan bir kurum ve programdan mezun olup başvuru belgeleri tam olanlar için yapılır (m.6/1). Bu nedenle YÖK tanıma belgesi ile denklik belgesi birbirinin yerine kullanılamaz; kurumun tanınıyor olması diplomanın hangi alan ve düzeye eşdeğer olduğunu göstermez.

2. Yurt Dışı Diploma Denkliğinde Kurumun Tanınması

Yurt dışı diploma denkliğinin ilk koşulu kurumun tanınmasıdır. Bir kurumun tanınması için şu koşullardan biri aranır (Yönetmelik m.5/1):

• Kurumun faaliyet gösterdiği ülkenin yetkili makamlarınca akademik derece vermeye yetkili kabul edilmesi.
• Bir ülkenin kurumuna bağlı olarak başka ülkede faaliyet gösteren kurumun hem menşe ülke hem faaliyet gösterdiği ülke tarafından tanınması.
• Kurumun Türkiye’nin üyesi olduğu uluslararası örgütlerin çatısı altında faaliyet göstermesi.

Bu koşullardan hiçbirini sağlamayan kurum için fakülte ve program yapısı, en az üç fakülte ve bir lisansüstü enstitü, akademik kadro, eğitim süreleri ve AKTS uyumu, akreditasyon ve en az bir dönem mezun vermiş olma gibi hususlar dikkate alınır (m.5/2).

Koşulları sağlasa bile üç durumda kurum veya program Kurul kararıyla tanınmaz ve bu kurumlardan alınmış belgeler denklik işlemleri açısından değerlendirilmez: terör örgütleriyle bağlantının 2547 sayılı Kanunun ek 31 inci maddesi çerçevesinde tespit edilmesi, eğitimin Türkiye’de kabul edilebilecek standartların altında olup SYBS ile telafisinin asgari süre ve kredinin yüzde ellisinden fazlasını gerektirmesi, kurumun sahte veya gerçeğe aykırı belge düzenlediğinin tespit edilmesi (m.5/3). KKTC’deki kurumlar için KKTC üniversitelerinden alınan diploma denkliği yazısına bakılabilir.

2.1. Yurt Dışı Diploma Denkliği Olan Ülkeler Var mı?

Yurt dışı diploma denkliği ülke düzeyinde verilmez; Yönetmelik tanımayı kurum ve program düzeyinde kurar. Tanıma, yurt dışındaki bir yükseköğretim kurumunun ve bu kurumun ilgili programının akademik derece vermeye yetkili olduğunun Yükseköğretim Kurulunca kabul edilmesidir (Yönetmelik m.3/1-k). Tanıma her kurum ve program için ayrı yapıldığından aynı ülkedeki kurumların durumu birbirinden farklı olabilir; tanınan kurumdan alınan diploma da ayrıca denklik incelemesinden geçer (m.5/1, m.6/1).

Ülkeye bağlı tek kolaylık Avrupa Bölgesinde Yükseköğretimle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşmeye taraf ülkeler için öngörülmüştür. Bu ülkelerden, meslek icrasına izin veren alanlar dışındaki programlardan mezun olanlara; Yönetmelikteki diğer şartları sağlamaları, program ve derecenin Türkiye’de karşılığı bulunması ve Türkiye’de o program ve derecede gerekli asgari eğitim süresini ve asgari krediyi sağlamaları hâlinde SYBS işlemleri uygulanmadan denklik verilebilir (m.7/5). Buna ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir (m.7/5). Sözleşmeye taraf ülkelerin listesi Yönetmelikte yer almaz. Tıp, diş hekimliği, eczacılık ve hukuk programlarında ise ayrı kural uygulanır: kayıt yılında sıralama kuruluşlarının en az ikisinde ilk binde yer alan üniversitelerden mezun olanların başvuruları kabul edilir ve münferiden incelenir (m.7/5).

3. Yurt Dışı Diploma Denkliği Başvurusu Nasıl Yapılır?

Yurt dışı diploma denkliği başvurusu iki aşamalıdır. Ön başvuru online olarak e-Devlet veya Yükseköğretim Kurulu web sayfası üzerinden yapılır (Yönetmelik ek m.1/1). Ön başvuruda sisteme yüklenen belgeler ile m.4’te sayılan belge asılları kontrol edilir, belgelerin üzerine “görülmüştür” kaşesi basılır ve YÖK denklik başvurusu bu şekilde tamamlanır; belge asılları başvuru sahibine veya resmî vekâletnamesi bulunan vekiline iade edilir (ek m.1/2). İşlemler Denklik Otomasyon Sistemi üzerinden yürütülür (ek m.1/3).

Başvuru şahsen ya da yetkili makamlarca düzenlenmiş vekâletnameye sahip kişi tarafından yapılır ve Yükseköğretim Kurulunun belirleyeceği yöntem, usul ve esaslar çerçevesinde yürür (m.4/1). Başvuranlara başvurunun alındığına dair tarih ve sayı içeren bir belge verilir (m.4/2). Bu belge, başvuru tarihini gösterdiği için saklanmalıdır; hangi tarihteki yönetmelik hükmünün uygulanacağı bazı durumlarda bu tarihe bağlıdır (aşağıda).

3.1. Yabancı Uyruklular İçin Yurt Dışı Diploma Denkliği

Yurt dışı diploma denkliği başvurusu yalnız Türk vatandaşlarına ait değildir; yabancı uyruklular da aynı Yönetmeliğe göre başvurur. Denklik ön başvuruları online olarak e-Devlet veya Yükseköğretim Kurulu web sayfası üzerinden yapılır (Yönetmelik ek m.1/1). Yabancı uyruklulardan kimlik belgesi olarak uyruğunda bulundukları ülkenin düzenlediği kimlik belgesinin fotokopisi istenir (m.4/1-b). Ön lisans, lisans veya yüksek lisans denklik belgesi başvurusunda bulunmalarının gerekçesini gösteren bir beyan da verirler (m.4/1-ı).

Ülkede bulunma belgesi uyruğa göre değişir. Türkiye Cumhuriyeti uyruklu başvuranlardan öğrenim süresince kullanılan pasaportlar ile il emniyet müdürlüğünden alınan giriş-çıkış belgesi istenir; çift uyruklu başvuranlardan ise öğrenim süresince öğrenim gördükleri ülkede yaşadıklarını gösteren belge istenir (m.4/1-f).

3.2. Yurt Dışı Diploma Denkliği İçin Gerekli Belgeler

Yurt dışı diploma denkliği başvurusunda istenen belgeler Yönetmelik m.4/1’de sayılır:

Belge	Dayanak
Başvuru formu	m.4/1-a
Nüfus cüzdanı fotokopisi; yabancılar için uyruk ülkesinin kimlik belgesi fotokopisi	m.4/1-b
Diploma veya mezuniyet belgesinin aslı ile dış temsilcilik ya da noter onaylı sureti ve onaylı Türkçe tercümesi	m.4/1-c
Bütün ders notlarını ve saatlerini gösteren not çizelgesi aslı; AB ülke­le­rin­den alınan dip­lo­ma­larda diploma eki aslı, onaylı suretleri ve tercümeleri	m.4/1-ç
Başka kurumdan transfer edilen dersler varsa bunları gösteren not çizelgesi	m.4/1-d
Kurulun belirlediği durumlarda bir önceki öğrenime ait diploma	m.4/1-e
Türk vatan­daş­la­rın­dan öğrenim süresince kullanılan pasaportlar ve il emniyet müdür­lü­ğün­den giriş-çıkış belgesi	m.4/1-f
ÖSYS ile yurt dışı programa yerleşenler ve KKTC mezunları için ilgili yıl puan koşullarını gösteren belge	m.4/1-g
Öğrenim görülen program dilinde Kurulun kabul ettiği sınavlardan Kurulun belirlediği puan veya belge	m.4/1-ğ
Yüksek lisansta tezin biri basılı biri elektronik iki örneği ile tez kapağı ve özetinin onaylı tercümesi	m.4/1-h
Yabancı uyruk­lu­larda denklik baş­vu­ru­su­nun gerekçesini gösteren beyan	m.4/1-ı
Tıp, diş hekimliği, eczacılık ve hukukta ilgili durumdaki baş­vu­ran­lar­dan ÖSYM sınav sonuç belgesi	m.4/1-j

Kurul bu belgelere ek olarak başka belgeler de isteyebilir (m.4/1-i). Program dili belgesi, kayıt yılında Kurulun esas aldığı sıralama kuruluşlarının en az üçünde ilk dört yüzlük dilimde yer alan üniversitelerden mezun olanlardan istenmez (m.4/4). Yurt dışında düzenlenen belgelerin onay zinciri için apostil nedir, nasıl alınır yazısına bakılabilir.

3.3. Yurt Dışı Diploma Denkliğinde Eksik Belge ve İade

Yurt dışı diploma denkliği başvurusunda eksik belge doğrudan ret sebebi değildir. Eksiklik tespit edilen veya dosya incelemesinde ek belge istenen kişiye, belgenin türüne göre Kurulun belirlediği bir tamamlama süresi verilir; talep üzerine ek süre de verilebilir. Belgeler bu süre içinde de tamamlanmazsa başvuru iade edilir (Yönetmelik m.4/3). Belge teyidi, ek bilgi ve belge başvuru sahibinden, mezun olunan kurumdan veya ilgili ülke makamlarından da istenebilir (m.6/3).

3.4. Yurt Dışı Diploma Denkliği Ne Kadar Sürer?

Yurt dışı diploma denkliği başvurusunun hangi sürede karara bağlanacağı Yönetmelikte belirlenmemiştir. Yönetmelikte süre, yalnız eksik veya ek belgelerin tamamlanması için öngörülür ve bu süreyi de belgenin türüne göre Kurul belirler (Yönetmelik m.4/3). İnceleme sırasında belge teyidi için mezun olunan kuruma veya ilgili ülke makamlarına yazılabilir (m.6/3); gerektiğinde Bilim Alanı Danışma Komisyonundan veya üniversitelerden görüş alınır (m.6/2). Bu yazışmalar dosyanın süresini uzatabilir.

Başvuruya uzun süre cevap verilmemesi hâlinde idari yargının genel kuralı devreye girer: idari makama yapılan başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m.10/2). Bu hâlde dava açma süresinin nasıl işlediği YÖK denklik başvurusunun reddi ve iptal davası yazısında açıklanmıştır.

4. Yurt Dışı Diploma Denkliğinde Başvuru Nasıl İncelenir?

Yurt dışı diploma denkliği incelemesi dört başlıkta yapılır (Yönetmelik m.6/1):

• Belgeler ve ülkede bulunma: Belgelerin asıllığı, gerçeğe uygunluğu, tahrifat bulunup bulunmadığı, başvurana ait olup olmadığı, kişinin ilgili ülkede kalıp kalmadığı, pasaport ve giriş-çıkış dökümleri ile programın eğitim dili (m.6/1-a).
• Programın eşdeğerliği: Programın asgari süre, kredi ve kazanımlar açısından Türk yükseköğretim sistemindeki programa ve dereceye eşdeğer olup olmadığı (m.6/1-c).
• Türkiye’de karşılığı olmayan program: Programın aynısı veya benzeri Türkiye’de yoksa diplomanın ön lisans, lisans ve yüksek lisans dereceleri açısından eşdeğerliği (m.6/1-ç).
• Unvan: Unvan kullanılmasını gerektiren durumlarda kazanılan unvanın 2547 sayılı Kanun m.43/1-b uyarınca kazanılan unvanla aynı olup olmadığı (m.6/1-d).

Tanıma ve Denklik Hizmetleri Daire Başkanlığı belgeleri inceler, gerektiğinde Bilim Alanı Danışma Komisyonundan veya üniversitelerden görüş alır ve bir ön inceleme raporu hazırlayarak Komisyona sunar (m.6/2). Komisyonun hazırladığı nihai rapor Yükseköğretim Yürütme Kurulunda karara bağlanır (m.7/7). Meslek icrası kanunla düzenlenmiş alanlarda ilgili meslek mevzuatı ve Kurulun belirlediği esaslar saklıdır (m.9/1).

4.1. Yurt Dışı Diploma Denkliğinde SYBS Uygulanmadan Denklik

Yurt dışı diploma denkliği bazı hâllerde SYBS uygulanmadan yapılır (Yönetmelik m.7/1). Başlıca hâl, yükseköğrenime başlanılan yıl Kurulun belirlediği sıralama kuruluşlarının dünya üniversite sıralamalarından en az üçünde ilk dört yüzlük dilimde yer alan kurumlardan alınan diplomalardır (m.7/1-a). ÖSYS kılavuzundaki yurt dışı programlara yerleşenler ile bu kurumlara ders transferi veya yatay geçişle geçip öğreniminin en az yüzde yetmişini orada tamamlayanlar da bu kapsamdadır (m.7/1-c, ç, d).

Bu kapsam dışında kalan programlarda da, temel kazanımlar, teorik ve uygulamalı dersler, staj ve projeler bakımından yeterliğin Komisyonca kabul edilmesi hâlinde SYBS uygulanmadan denklik yapılır (m.7/2).

4.2. Yurt Dışı Diploma Denkliğinde SYBS ve Denklik Sınavı

Yurt dışı diploma denkliğinde yeterlik anlaşılamazsa başvuru sahibi SYBS işlemlerine tabi tutulur. Program, Türkiye’deki eşdeğer programa göre temel kazanımlar, eğitim dili, nitelik, teorik ve uygulamalı dersler, staj ve projeler bakımından yetersiz bulunursa, usul ve esasları Kurulca belirlenen SYBS işlemlerinden biri veya birkaçı uygulanır; sağlık programlarında sınav uygulamasına ilişkin Sağlık Bakanlığının görüşü de alınır (Yönetmelik m.7/3).

SYBS, ders tamamlama, staj tamamlama, proje yapma veya sınava tabi tutma gibi uygulamalardan birinin, birkaçının veya tamamının kullanıldığı işlemler bütünüdür (m.3/1-j). Uygulamada “denklik sınavı” olarak aranan seviye tespit sınavı ve ilmi hüviyet tespiti bu işlemlerin sınav koludur; hangisinin uygulanacağına Komisyon karar verir (m.11/3). SYBS’nin işleyişi SYBS nedir yazısında açıklanmıştır.

4.3. Yurt Dışı Diploma Denkliğinde Özel Rejimler

Yurt dışı diploma denkliğinde bazı programlar genel kurallardan ayrılır:

• Tıp, diş hekimliği, eczacılık ve hukuk: Türkiye’de başarı sıralaması şartı aranan bu programlarda, sıralama kuruluşlarının en az ikisinde ilk binde yer alan üniversitelerden mezun olanların başvuruları kabul edilir ve münferiden incelenir (Yönetmelik m.7/5). Ayrıntı: yurt dışı tıp, diş ve eczacılık diploması denkliği ve yurt dışı hukuk fakültesi diploması denkliği.
• Uzaktan öğretim: Uzaktan öğretim diplomalarında örgün eğitimin inceleme esaslarına ek ölçütler aranır; bazı programlarda uzaktan öğretim diplomasına denklik işlemi hiç yapılmaz (m.10). Ayrıntı: uzaktan eğitim diplomasına denklik verilir mi.
• Dil ve Türkçe programları: KKTC dışındaki kurumların yabancı dil ve edebiyat, filoloji ve mütercim-tercümanlık programlarında Kurulun belirlediği yabancı dil puanı; Türkçeyle ilgili programlarda Kurulun belirlediği eşdeğer alanlarda sınav başarısı aranır (m.9/2-3).

5. Yurt Dışı Diploma Denkliği Başvurusu Hangi Hâllerde Reddedilir?

Yurt dışı diploma denkliği başvurusu Yönetmelik m.7/6’da sayılan hâllerde reddedilir. Bunlar tanınmayan kurumdan mezuniyet, devam zorunluluğu olmayan açık öğretim veya dışarıdan eğitim, programın Türk sistemindeki programlara denk görülmemesi, başarı sıralaması şartının sağlanmaması, öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresinin her eğitim dönemi için yüzde yetmişin altında kalması, üst öğrenime geçiş vermeyen ara dereceler, yabancı dil belgesinin süresinde sunulmaması veya yetersizliği ve tıp, diş hekimliği, eczacılık ile hukukta sıralama şartlarının sağlanmamasıdır (Yönetmelik m.7/6). Belgede sahtelik tespit edilirse başvuru reddedilir ve Cumhuriyet başsavcılıklarına suç duyurusunda bulunulur (m.11/2).

Her bendin koşulu, ret kararına karşı dava açma süresi, yetkili mahkeme ve Kamu Denetçiliği Kurumu yolu YÖK denklik başvurusunun reddi ve iptal davası yazısında açıklanmıştır. Denklik yerine Türkiye’deki bir üniversiteye geçiş düşünülüyorsa bu ayrı bir başvurudur: yatay geçiş başvurusunun reddi ve iptal davası.

6. Yurt Dışı Diploma Denkliğinde Hangi Tarihteki Yönetmelik Uygulanır?

Yurt dışı diploma denkliğinde hangi tarihteki hükmün uygulanacağı, değişen hükme göre farklı tarihe bağlanmıştır. Yönetmelik iki ayrı ölçüt kullanır:

• Kayıt tarihi: 15.03.2024 değişikliğinden önce başvuruya esas diploma programına kayıt yaptıranlara, sıralama şartlarını düzenleyen m.7/1-a, m.7/5 ve m.10/3’ün değişiklikten önceki hükümleri uygulanır (Yönetmelik geçici m.4/1). Değişik geçici m.4/2’nin yürürlüğünden önce kayıt yaptıranlara da ÖSYM sınav belgesini düzenleyen m.4/1-j ile tıp, diş hekimliği, eczacılık ve hukukta ret sebebi olan m.7/6-g ve ğ uygulanmaz (geçici m.4/2).
• Başvuru tarihi: Program dilinde sınav belgesi şartı (m.4/1-ğ, m.4/4, m.7/6-f), bu şartı getiren değişiklikten önce denklik başvurusunda bulunmuş ve işlemleri devam edenlere uygulanmaz (geçici m.3). Burada korunan, öğrenime başlama yılı değil başvurunun yapılmış olmasıdır.

Yönetmeliğin 2017’deki yürürlüğünden önce yapılan başvurularda ise usul hükümleri dışında başvuru tarihindeki mevzuat uygulanır; kişi lehine olan durumlarda bu Yönetmelik hükümleri uygulanır (geçici m.1). Hangi geçiş hükmünün dosyaya uygulanacağını belirlemek için kayıt tarihi ve başvuru tarihi birlikte tespit edilmelidir; başvuruda verilen tarih ve sayılı belge başvuru tarihini gösterir (m.4/2).

7. Yurt Dışı Diploma Denkliği Belgesi Nasıl Düzenlenir?

Yurt dışı diploma denkliği belgesinin şekli ve içeriği Yükseköğretim Kurulunca belirlenir; belgeler güvenli elektronik imzayla imzalanır ve başvuru sahipleri belgelerini doğrulama kodlu olarak elektronik ortamdan alır (Yönetmelik m.11/1). Başvuru mezuniyet belgesiyle yapılmışsa diploma denklik belgesi yerine geçen “mezuniyet denklik belgesi”, diploma aslı ibraz edilmişse “diploma denklik belgesi” düzenlenir (m.8/1).

Başvuru sahiplerine bildirimler posta yoluyla veya elektronik yolla yapılır (m.14). Belgenin güvenli elektronik imzayla imzalandığı başvurularda, denklik belgesinin evrak asıllarıyla birlikte elden teslimine ilişkin hükümler uygulanmaz (m.12/3).