Disiplin Kurulu ve Yüksek Disiplin Kurulu: Kimlerden Oluşur, Ne Karar Verir

Kısa Cevap

Memur disiplin sürecinde iki ayrı kurul vardır. Disiplin kurulu kademe ilerlemesinin durdurulması teklifini ve hafif üç cezaya yapılan itirazları değerlendirir. Yüksek disiplin kurulu ise Devlet memurluğundan çıkarma cezasını verir ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına yapılan itirazlara bakar. İkisi de bir başkan ve dört üyeden (varsa sendika temsilcisiyle) oluşur ve ikisinin de ayrı ceza tayin etme yetkisi yoktur — cezayı yalnızca kabul veya reddeder.

Bu Durumda mısınız?

• Dosyanız disiplin kuruluna ya da yüksek disiplin kuruluna gönderildi.
• Kurul kararının altındaki imzaları görünce soruşturmacının da kurulda olduğunu fark ettiniz.
• Kurulun eksik sayıyla toplandığını düşünüyorsunuz.
• Hangi kurulun sizin dosyanıza bakmaya yetkili olduğunu çözmeye çalışıyorsunuz.
• Kurul cezayı hafifletir mi diye bekliyorsunuz.

İki Kurul, İki Ayrı Görev

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.14 — Disiplin kurullarının görev ve yetkileri

Disiplin kurulları; a) Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası teklifini değerlendirmeye, b) Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı yapılan itirazları değerlendirmeye, c) Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının özlük dosyasından çıkarılması talepleri hakkında mütalaa vermeye, yetkilidir. Disiplin kurullarının ayrı bir ceza tayinine yetkisi yoktur, cezayı kabul veya reddeder.

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.18 — Yüksek disiplin kurullarının yetki sınırı

Yüksek disiplin kurulları, amirlerin isteği üzerine Devlet memurluğundan çıkarma cezasını vermeye ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yapılan itirazları değerlendirmeye yetkilidir. Yetkilerinin sınırı ise maddede açıkça çizilmiştir:

Yüksek disiplin kurullarının ayrı bir ceza tayinine yetkisi yoktur, cezayı kabul veya reddeder.

Tabloya dökersek:

İşlem	Yetkili merci
Uyarma · kınama · aylıktan kesme (ceza verme)	Disiplin amiri
Bu üç cezaya itiraz	Disiplin kurulu
Kademe ilerlemesinin durdurulması teklifi	Disiplin kurulu (karar atamaya yetkili amirde)
Kademe ilerlemesinin durdurulmasına itiraz	Yüksek disiplin kurulu
Devlet memurluğundan çıkarma (ceza verme)	Yüksek disiplin kurulu

Kurul cezayı hafifletemez. “Kurul bu fiilin memurluktan çıkarmayı değil kademe durdurmayı gerektirdiğine karar versin” biçimindeki bir talep, kurulun yetkisi dışındadır. Kurul yalnızca kabul veya ret verir; ret hâlinin sonucu aşağıda açıklanıyor.

Kurullar Kimlerden Oluşur?

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.16 — Yüksek disiplin kurulunun oluşumu

Yüksek disiplin kurulu:

bir başkan ve dört üye ile varsa memurun üyesi olduğu sendikanın temsilcisinden oluşur.

Başkanlık aynı maddede belirlenmiştir: Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığında İdari İşler Başkanı, bakanlıklarda bakanın görevlendirdiği bakan yardımcısı, diğer kamu idarelerinde üst yönetici.

Disiplin kurulunun yapısı da aynıdır:

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.9 — Merkez teşkilatındaki disiplin kurulunun oluşturulma esasları

Disiplin kurulu, bir başkan ve dört üye ile varsa memurun üyesi olduğu sendikanın temsilcisinden oluşur.

Kurul başkanı bakanlıklarda en az genel müdür düzeyindeki yöneticilerden, diğer kamu idarelerinde varsa üst yöneticinin yardımcıları yoksa hizmet birimlerinin başında bulunan yöneticiler arasından görevlendirilir.

Mahallî idarelerde yapı farklıdır: il özel idare disiplin kurulu genel sekreterin başkanlığında vali tarafından görevlendirilen dört il özel idare yöneticisinden; belediye disiplin kurulu büyükşehirlerde genel sekreter veya belirlenen genel sekreter yardımcısının başkanlığında, il ve ilçe belediyelerinde belediye başkanının belirlediği başkan yardımcısının başkanlığında oluşur (m.13).

Kimler Görevlendirilemez?

Bu madde, kurul kompozisyonunu denetlerken en çok işe yarayan hükümdür:

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.19 — Görev süresi ve görevlendirilemeyecek olanlar

Disiplin kurullarının ve yüksek disiplin kurullarının başkan ve üyeleri üç yıl süre ile görevlendirilir. Süresi dolanlar aynı usulle yeniden görevlendirilebilir.

Cezalı personel bakımından süreli bir yasak vardır:

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.19 — Görevlendirilemeyecek olanlar

Aylıktan kesme cezası alanlar beş yıl, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanlar on yıl boyunca disiplin kurulları ve yüksek disiplin kurullarında görevlendirilemez.

Ayrıca kurulun tek bir birimin kontrolüne girmesi engellenmiştir:

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.19 — Birleşme ve temsil sınırı

Disiplin kurulları ve/veya yüksek disiplin kurullarının başkan ya da üyeliği aynı kişide birleşemez ve üyeliklerine yapılacak görevlendirme esnasında hizmet birimlerinden birden fazla üye belirlenemez.

Dört ayrı sınır: üç yıllık görev süresi, cezalı personelin 5/10 yıl görevlendirilememesi, başkanlık ile üyeliğin aynı kişide birleşememesi ve bir hizmet biriminden birden fazla üye belirlenememesi. Son iki kural, kurulun tek bir birimin kontrolüne girmesini önlemeye yöneliktir; ihlali kurulun oluşumunu sakatlar.

Toplantı, Karar ve Çekilme

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.22 — Toplantı ve karar yeter sayısı

Üç kişilik kurullar üye tam sayısıyla, üye sayısı üçten fazla olan kurullar salt çoğunlukla toplanır. Disiplin kurulları ve yüksek disiplin kurullarının başkan ve üyelerinin görev başında bulunamamaları hâlinde kurullara vekilleri katılır.

Sendika temsilcisi bakımından özel bir kural vardır: temsilci bildirilmemişse veya davet edilmesine rağmen katılmamışsa, toplantı yeter sayısının tespitinde göz önünde bulundurulmaz (m.22). Yani sendika temsilcisinin yokluğu tek başına toplantıyı geçersiz kılmaz; ancak temsilcinin hiç davet edilmemiş olması ayrı bir sorundur.

En önemli güvence ise çekilme kuralıdır:

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.22 — Katılamama hâlleri

Disiplin kurulları ve yüksek disiplin kurullarının başkan ve üyeleri; kendilerine, eşlerine, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımlarına, disiplin cezası verilmesini teklif ettikleri veya disiplin soruşturmasını ya da muhakkikliğini yaptıkları memurlara ait işlerle ilgili kurul toplantılarına katılamaz.

Uygulamada en çok ihlal edilen nokta budur: soruşturmayı yürüten muhakkik ya da cezayı teklif eden amir, aynı dosyayı görüşen kurulda oturamaz. Bunu denetlemek için kurul kararının altındaki imzalarla soruşturma dosyasındaki görevlendirme yazısını ve teklif yazısını yan yana koymak yeterlidir. Aynı ismi iki yerde de görüyorsanız, bu somut bir usul sakatlığı iddiasıdır.

Kurul Reddederse Ne Olur?

Ret, dosyanın kapanması anlamına gelmez — ama idareye gerekçe yazma yükümlülüğü doğurur:

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.27 — Kurul değerlendirmesi sonrası yetki

Ceza teklifinin disiplin kurulunca reddedilmesi üzerine ceza vermeye yetkili amirler, 657 sayılı Kanun ile bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara uyulmak kaydıyla gerekçesini de belirterek, başka bir disiplin cezası vermeye veya disiplin cezası verilmesine yer olmadığına karar vermeye yetkilidir.

Kanun bu aşamaya bir de süre bağlamıştır: ret hâlinde atamaya yetkili amirler 15 gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttir (657 sayılı Kanun m.126).

Yüksek Disiplin Kurulunun Genişletilmiş İnceleme Yetkisi

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.21 — Çalışma esasları

Yüksek disiplin kurulu, kendisine intikal eden dosyaların incelenmesinde gerekli gördüğü takdirde ilgilinin özlük dosyasını ve her türlü evrakı incelemeye, ilgili kurumlardan bilgi almaya, yeminli tanık ve bilirkişi dinlemeye veya niyabeten dinletmeye, mahallen keşif yapmaya veya yaptırmaya yetkilidir.

Bu, memurluktan çıkarma aşamasında tanık dinletme ve keşif talebinde bulunulabileceği anlamına gelir. 657 sayılı Kanun m.129 zaten memura yüksek disiplin kurulunda sözlü veya yazılı son savunma hakkı tanır. Bu aşamada talep edilip reddedilen delil, iptal davasında eksik inceleme iddiasının dayanağı olur.

Ayrıca kurul üyelerine soruşturma dosyasını inceleme imkânı sağlanır (m.21); dosyayı incelemeden karar veren bir kurul, kararını denetime elverişsiz hâle getirir.

Danıştay Kararı: Son Savunma Hakkı Şeklen Geçiştirilemez

Devlet memurluğundan çıkarma söz konusu olduğunda savunma hakkı, genel savunma isteminden daha geniştir. Danıştay 12. Dairesi bu güvencenin içeriğini şöyle açıklamıştır:

Devlet memurunun veya diğer kamu görevlilerinin görevine son verilmesi sonucunu doğuran disiplin cezalarının verilebilmesi için, söz konusu disiplin cezalarını vermeye yetkili merciiler tarafından, ilgili kamu görevlisinin hakkındaki iddiaları, bu iddiaların dayandığı delilleri, üzerine atılı fillerin hukuki nitelendirmesini ve önerilen disiplin cezasını öğrenmesi sağlanarak, savunma yapmasına imkan tanınmasının hukuken zorunlu olduğu anlaşılmaktadır.

(Danıştay 12. Daire, E. 2021/6899, K. 2024/967, T. 29.02.2024 — ONANMASINA)

Somut olayda toplantının ertelenen son tarihi ve yeri ilgiliye bildirilmemiş, ayrıca 657 sayılı Kanun m.129’daki hakları hatırlatılmamıştı. Daire, sözlü savunma yapmak istediği de anlaşılan ilgili bakımından son savunma alınmadan kurulan işlemde hukuka uyarlık bulunmadığını kabul ederek iptal sonucunu onamıştır. Bu nedenle denetim yalnız “savunma yazısı gönderildi mi?” sorusuyla sınırlı tutulmamalı; isnat, delil, hukuki nitelendirme, önerilen ceza ve kurul önünde savunma imkânı ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Hangi Kurul Benim Dosyama Bakar?

Yetki, kural olarak fiilin işlendiği sıradaki görev yerine göre belirlenir:

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.25 — Yetkili disiplin kurulları

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası teklifini ve uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı yapılan itirazları değerlendirmeye yetkili disiplin kurulu, disipline aykırı fiil veya hâlin işlendiği sırada memurun görev yerindeki disiplin kuruludur.

Aynı ölçüt disiplin amiri için de geçerlidir: yetkili disiplin amirleri, fiilin işlendiği sırada memurun görev yerindeki disiplin amirleridir (m.24). Bu nedenle fiil ile ceza arasında tayin olmuşsanız, yetkili merci eski görev yerinize göre belirlenir. Sonradan atandığınız yerin kurulunun karar vermesi yetki sakatlığı doğurabilir.

Yüksek disiplin kurulu bakımından ise kural memurun bağlı bulunduğu kamu idaresinin yüksek disiplin kuruludur; mahallî idare personeli için İçişleri Bakanlığı yüksek disiplin kurulu yetkilidir (m.26, m.17).

Polis Disiplin Kurulları

Genel kolluk personeli için ayrı bir yapı vardır:

7068 sayılı Kanun m.16 — Emniyet teşkilatı disiplin kurulları

Emniyet teşkilatında, disiplin ve soruşturma işlerinde kanunlarla verilen görevleri yapmak üzere, illerde, eğitim ve öğretim kurumlarında birer polis disiplin kurulu, merkezde ayrıca Emniyet Genel Müdürlüğü Merkez Disiplin Kurulu ve Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kurulu oluşturulur.

İl polis disiplin kurulu vali yardımcısının başkanlığında; il hukuk işleri müdürü, emniyet müdürü veya görevlendireceği müdür yardımcısı, asayiş şube müdürü ve personel şube müdürünün katılımıyla oluşur (m.16). Kolluk rejiminin diğer farkları için: Polis Disiplin Cezaları: 7068 Sayılı Kanun ve Hangi Metin Uygulanır. Kurul önüne gidecek savunmanın hazırlanması için bkz. disiplin soruşturmasında savunma dilekçesi. Yukarıdaki maddede eğitim ve öğretim kurumlarında da birer polis disiplin kurulu oluşturulacağı belirtilmiştir; bu kurumlardaki öğrencilerin eğitim sonu sınavında başarısız sayılması ve ilişiğinin kesilmesi ayrı bir usule tabidir (eğitim sonu sınavı ve iptal davası).

Kurul Kararını Denetlerken Bakılacaklar

• İmzalar: soruşturmacı ya da teklif eden amir kurulda mı? (m.22)
• Sayı: kurul salt çoğunlukla toplanmış mı, üç kişilikse tam sayıyla mı? (m.22)
• Kompozisyon: bir başkan + dört üye kurulmuş mu; aynı birimden birden fazla üye var mı? (m.16, m.19)
• Üyelerin durumu: cezalı personel 5/10 yıllık yasağa rağmen görevlendirilmiş mi? (m.19)
• Yetki: fiilin işlendiği sıradaki görev yerine göre doğru kurul mu? (m.24-25)
• Sendika temsilcisi: davet edilmiş mi? (m.20, m.22)
• Yetki aşımı: kurul ceza tayin etmiş mi (edemez), yoksa kabul/ret mi vermiş? (m.14, m.18)
• Gerekçe: ret sonrası amir gerekçe yazmış mı? (m.27)

Kurul kararı süreci bitirmez. Cezanın özlük dosyasından çıkarılması usulü için disiplin cezasının sicilden silinmesi, kanunla gelen af hâlleri ve kapsamı için memur disiplin affı yazılarına bakılabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Kuruldan cezanın hafifletilmesini beklemek. Kurul ceza tayin edemez; kabul veya reddeder (m.14, m.18).
• Kurul kompozisyonunu hiç kontrol etmemek. İmza karşılaştırması dakikalar alır, sonuç doğurur.
• Sendika temsilcisinin yokluğunu tek başına iptal sebebi sanmak. Katılmama yeter sayıyı etkilemez; sorun davet edilmemiş olmasıdır (m.22).
• Tayin sonrası yeni görev yerinin kurulunu yetkili sanmak. Ölçüt fiil tarihindeki görev yeridir (m.24-25).
• Yüksek disiplin kurulunda delil talep etmemek. Kurul tanık ve bilirkişi dinleyebilir, keşif yapabilir (m.21).

Özet

• Disiplin kurulu: kademe ilerlemesinin durdurulması teklifi + hafif üç cezaya itiraz (m.14).
• Yüksek disiplin kurulu: memurluktan çıkarma + kademe durdurmaya itiraz (m.18).
• İkisi de bir başkan + dört üye (varsa sendika temsilcisi) (m.9, m.16).
• Hiçbiri ceza tayin edemez — kabul veya reddeder (m.14, m.18; 657 m.126).
• Soruşturmacı/teklif eden kurulda oturamaz; hısımlık da engeldir (m.22).
• Görev süresi üç yıl; cezalılar 5/10 yıl görevlendirilemez; bir birimden birden fazla üye olamaz (m.19).
• Yetki fiilin işlendiği sıradaki görev yerine göre belirlenir (m.24-25).
• Yüksek disiplin kurulu tanık, bilirkişi ve keşif yetkisine sahiptir (m.21).

İlgili yazılar: Memur Disiplin Cezaları: 657’ye Göre 5 Ceza Türü ve Sonuçları · Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği: Ne Düzenler, Ne Düzenlemez · Disiplin Cezasına İtiraz: 7 Günlük Süre ve Dava Yolu · İdari Soruşturma Nedir? Aşamaları, Savunma ve Zamanaşımı · Polis Disiplin Cezaları: 7068 Sayılı Kanun ve Hangi Metin Uygulanır