Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği: Ne Düzenler, Ne Düzenlemez

Kısa Cevap

En sık yapılan yanlış beklentiyle başlayalım: Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği, disiplin suçlarının ve cezalarının listesini içermez. Hangi fiilin uyarma, hangisinin kınama ya da memurluktan çıkarma gerektirdiği 657 sayılı Kanun m.125’te yazılıdır. Yönetmelik ise kimin ceza vereceğini, kurulların nasıl oluşup nasıl karar alacağını ve soruşturmanın nasıl yürütüleceğini düzenler. Bu ayrım, sizi ilgilendiren metnin hangisi olduğunu belirler.

Yönetmelik Ne Düzenler? — Amaç Maddesi

Yönetmeliğin kendi amaç maddesi, kapsamını nokta nokta sayar:

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.1 — Amaç

Bu Yönetmeliğin amacı; disiplin kurullarının kuruluşunu, üyelerinin görev süresini, görüşme ve karar usulünü, hangi memurlar hakkında karar verebileceklerini, disiplin amirlerinin tayin ve tespitinde uygulanacak esasları, kurulların ve disiplin amirlerinin yetki ve sorumlulukları ile disiplin soruşturmalarına ilişkin usul ve esasları belirlemektir.

Listede “disiplin suçları” ya da “cezalar” yoktur. Bu bir eksiklik değil, kasıtlı bir sınırdır; çünkü yönetmeliğin dayanağı buna izin vermez:

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.3 — Dayanak

Bu Yönetmelik, 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 134 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Ve dayanak maddesi, yönetmeliğe verilen yetkiyi tam olarak şu konularla sınırlar:

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.134 — Disiplin kurulları ve disiplin amirleri

Bu kurulların kuruluş, üyelerinin görev süresi, görüşme ve karar usulü, hangi memurlar hakkında karar verebilecekleri ve disiplin amirlerinin tayin ve tespitinde uygulanacak esaslar ile bunların yetki ve sorumlulukları gibi hususlar Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

Sonuç açıktır: suç ve ceza kanunla belirlenir, usul yönetmelikle. “Hangi fiilden ceza aldım, karşılığı ne?” sorusunun cevabı için Memur Disiplin Cezaları: 657’ye Göre 5 Ceza Türü ve Sonuçları yazısına bakmalısınız. Bu sayfada ise kimin, nasıl ve hangi sürelerde karar verdiğini bulacaksınız.

Kimlere Uygulanır?

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.2 — Kapsam

Bu Yönetmelik, 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlar hakkında uygulanır.

Aynı maddenin son fıkrası, bu kapsamın dışına çıkan alanları da işaret eder: bu Yönetmelik kapsamında düzenlenen hususlar bakımından özel kanunlar, kanun hükmünde kararnameler veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerindeki hükümler saklıdır. Polis ve jandarma için 7068 sayılı Kanun, TSK personeli için 6413 sayılı Kanun bu nedenle önceliklidir (bkz. Polis Disiplin Cezaları: 7068 Sayılı Kanun ve Hangi Metin Uygulanır).

Yönetmelik ayrıca kendi düzenlemelerini yapma yetkisini bazı kurumlar için ayrıca belirlemiştir: Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Başkanlık Divanı, Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığında Cumhurbaşkanı, Adalet Bakanlığında Adalet Bakanı, Hâkimler ve Savcılar Kurulunda Kurul Başkanı yetkilidir.

Disiplin Amiri Kimdir?

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.5 — Disiplin amirleri

657 sayılı Kanun ve bu Yönetmelik kapsamında disiplin hükümlerinin uygulanması bakımından; a) Cumhurbaşkanı, tüm kamu idarelerinde, b) Bakanlar, bakanlık teşkilatında, c) Üst yöneticiler, başında bulundukları kamu idarelerinde veya kendilerine bağlı birimlerde, ç) Bölge müdürleri, taşra teşkilatı bölge kuruluşlarında, d) Valiler, taşra teşkilatı il ve ilçe kuruluşlarında, e) Kaymakamlar, taşra teşkilatı ilçe kuruluşlarında, f) Belediye başkanları, belediye ve bağlı kuruluşlarında, g) Misyon şefleri yurt dışı teşkilatında, görevli bütün memurlar hakkında disiplin amirliği yetkisini haizdir.

Bu genel listedir. Bunun dışındaki disiplin amirleri, kamu idarelerinin kuruluş ve görev özelliklerine göre hazırlanan kurumsal özel yönetmeliklerle tespit edilir (m.5). Yani sizin doğrudan amirinizin disiplin amiri olup olmadığını anlamak için kurumunuzun kendi disiplin amirleri yönetmeliğine ve ekli cetveline bakmak gerekir.

Yönetmelik bu cetvellerin nasıl hazırlanacağını da kurala bağlamıştır: cetvellerde “Üst Disiplin Amiri” gibi üstünlük dereceli ifadeler kullanılmadan tek bir “Disiplin Amiri” sütunu açılır, yazılan unvanların ilgili mevzuata göre ihdas edilmiş kadro unvanı olması zorunludur ve uhdelerinde yöneticilik görevi bulunmayanlar disiplin amiri olarak gösterilemez (m.41).

Yetki Devredilemez

Bu tek cümle, iptal davalarında en çok işe yarayan hükümlerden biridir:

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.7 — Disiplin amirlerinin görev ve yetkileri

Disiplin amirleri uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını vermeye yetkilidir. Disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezasına karşı yapılan itirazın kabulü hâlinde disiplin amirleri, kararı gözden geçirerek verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir. Disiplin amirliği yetkisi devredilemez.

“Vekâleten”, “yetki devri ile” ya da “imza yetkisi çerçevesinde” verilen bir disiplin cezasında yetki unsuru tartışmalıdır. Cezayı imzalayan makamın, kurumun disiplin amirleri cetvelinde o memur bakımından disiplin amiri olarak gösterilip gösterilmediği ilk bakılacak noktadır.

Aynı madde disiplin amirine iki de yükümlülük yükler: zamanaşımına uğramasını önlemek için soruşturmayı süresinde başlatmak, ve yetkisini hakkaniyet ve eşitliği esas alan bir tutum içinde kullanmak. İkincisi, benzer fiillere farklı cezalar verildiğinde eşitlik denetimi için dayanak oluşturur.

Savunmayı Kim İster: Muhakkik ile Disiplin Amiri Ayrımı

Muhakkik soruşturmayı yürütür; fakat Yönetmelik ona savunma isteme yetkisi vermez. İfade alma ile disiplin cezasından önce alınan savunma aynı işlem değildir. Savunmanın, soruşturmanın son aşamasında yetkili disiplin amiri tarafından ve isnat ile deliller açıkça gösterilerek istenmesi gerekir.

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.29/1 — Muhakkikin yetkisi

Muhakkik, savunma isteme ve disiplin cezası verme yetkisi hariç olmak üzere soruşturma konusuyla sınırlı olarak kendisini görevlendiren disiplin amirinin bütün yetkilerini haiz olup bu kapsamda her türlü evrakı incelemeye, hakkında inceleme yapılan memurun ifadesini almaya, memur tarafından gösterilen veya bilgisi olabileceğini değerlendirdiği kişilerden bilgi istemeye ve/veya bunları dinlemeye yetkilidir.

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.30/1-2 — Savunmanın zamanı ve içeriği

Memura savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma, soruşturma sürecinin son aşamasında disiplin amiri tarafından istenir.

Savunma, memur hakkındaki iddialar, bu iddiaların dayandığı deliller, isnat edilen fiil veya hâllerin hukuki nitelendirmesi ve 657 sayılı Kanunun 125 inci maddesinde sayılan fiil veya hâllerden hangisinin kapsamına girdiği bent ve alt bent belirtilerek istenir.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, bölge idare mahkemeleri arasındaki görüş ayrılığını 2024 yılında bu yönde gidermiştir:

Açıklanan nedenlerle; Bölge İdare Mahkemesi kararları arasındaki aykırılığın, “657 sayılı Kanun’a tabi olarak görev yapan ve Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği kapsamında bulunan kamu görevlilerinin disiplin işlemlerinde savunmalarının, soruşturma sürecinin son aşamasında, yetkili disiplin amiri ya da kurulu tarafından istenmesi ve alınması gerektiği” doğrultusunda giderilmesine,

(Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E.2024/29, K.2024/57, 30.10.2024 — aykırılığın giderilmesi)

Bu nedenle muhakkikin soruşturma sırasında aldığı ifade, tek başına Yönetmelik m.30 anlamındaki savunmanın yerine geçmez. Dosyada ayrı bir savunma istem yazısı bulunup bulunmadığı; yazıyı kimin imzaladığı, isnat edilen fiilin hukuki nitelendirmesinin ve dayanak delillerin gösterilip gösterilmediği birlikte kontrol edilmelidir.

Kurullar ve Çekilme Kuralı

Yönetmelik, merkez teşkilatında disiplin kurulu, illerde müşterek il disiplin kurulu, il millî eğitim müdürlüklerinde ayrı bir kurul, bölge merkezlerinde bölge disiplin kurulu, il özel idarelerinde, belediyelerde ve mahallî idare birliklerinde ayrı kurullar öngörür (m.8).

Karar alma usulünde iki kural özellikle önemlidir:

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.22 — Toplantı ve karar yeter sayısı

Üç kişilik kurullar üye tam sayısıyla, üye sayısı üçten fazla olan kurullar salt çoğunlukla toplanır.

Ve tarafsızlık güvencesi:

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.22 — Katılamama hâlleri

Disiplin kurulları ve yüksek disiplin kurullarının başkan ve üyeleri; kendilerine, eşlerine, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımlarına, disiplin cezası verilmesini teklif ettikleri veya disiplin soruşturmasını ya da muhakkikliğini yaptıkları memurlara ait işlerle ilgili kurul toplantılarına katılamaz.

Bu hüküm uygulamada sıkça ihlal edilir: soruşturmayı yürüten veya cezayı teklif eden kişi, aynı dosyayı görüşen kurulda oturamaz. Kurul kararının altındaki imzaları, soruşturma dosyasındaki muhakkik ve teklif yazısıyla karşılaştırmak, davada kullanılabilecek somut bir usul iddiası doğurabilir.

Kurul reddederse ne olur? Yönetmelik bunu da ayrıntılandırır: ceza teklifinin disiplin kurulunca reddedilmesi üzerine ceza vermeye yetkili amirler, gerekçesini de belirterek başka bir disiplin cezası vermeye veya disiplin cezası verilmesine yer olmadığına karar vermeye yetkilidir (m.27). Yani ret, dosyanın kendiliğinden kapanması demek değildir, ama amirin bu kez gerekçe yazma yükümlülüğü doğar. Kurulların oluşumu, toplantı yeter sayısı ve karar usulü için disiplin kurulları ve yüksek disiplin kurulu yazısına bakılabilir.

Süreler: Karar ve Tebliğ

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.31 — Karar süreleri

Disiplin amirleri; uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren on beş gün içinde vermek zorundadır. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren hâllerde soruşturma dosyası, kararını bildirmek üzere yetkili disiplin kuruluna on beş gün içinde tevdi edilir. Disiplin kurulu, dosyayı aldığı tarihten itibaren otuz gün içinde soruşturma evrakına göre kararını bildirir.

Tebliğ süreleri ise ayrı bir maddede ve kanunda bulunmayan bir ayrıntı düzeyindedir:

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.33 — Kararların ilgililere tebliği

Disiplin amirleri, atamaya yetkili amirler veya valilerce verilen disiplin cezaları, kararların verildiği tarihi izleyen on beş gün içinde ilgilisine tebliğ edilir. Devlet memurluğundan çıkarma cezası, kararın verildiği tarihi izleyen yedi gün içinde ilgilisine tebliğ edilir. Disiplin cezalarına karşı yapılan itirazların sonucu, bu husustaki kararın verildiği tarihi izleyen yedi gün içinde ilgilisine tebliğ edilir.

İşlem	Tebliğ süresi
Disiplin amiri / atamaya yetkili amir / vali kararı	15 gün
Devlet memurluğundan çıkarma	7 gün
İtiraz sonucu	7 gün

Tebliğ tarihi yalnızca bir formalite değildir: hem 7 günlük itiraz süresi hem 60 günlük dava süresi buradan işlemeye başlar.

Az Bilinen İki Hüküm

Kesinleşen ceza geri alınamaz.

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.34 — Çeşitli hükümler

Kesinleşmiş disiplin cezaları, kanuni düzenleme ile yargı kararlarının gerektirdiği durumlar hariç başka bir idari işlemle geri alınamaz, değiştirilemez veya ortadan kaldırılamaz.

Bu, idareye “gönül rızasıyla cezayı kaldırma” yolunu kapatır. Kesinleşmiş bir cezadan kurtulmanın yolu yargı kararı ya da kanuni düzenlemedir; idari başvuruyla ceza geri aldırılamaz. Buna karşılık cezanın özlük dosyasından silinmesi ayrı bir kurumdur ve süreye bağlı olarak mümkündür (aşağıda).

Memuriyetin sona ermesi soruşturmayı düşürmez. Yönetmelik m.34, hakkında soruşturma devam ederken (ölüm hâli hariç) herhangi bir sebeple memuriyeti sona erenlerin soruşturmalarının tamamlanacağını, kesinleşen cezanın tebliğ edilip özlük dosyasına konulacağını ve tekrar memuriyete dönülmesi hâlinde cezanın uygulanacağını düzenler. İstifa ederek soruşturmadan kurtulma beklentisi bu hüküm karşısında karşılıksızdır.

Özlük Dosyasından Silinme

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.40 — Silinme

Özlük dosyasına uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezaları işlenen devlet memurları, cezanın uygulanma tarihinden itibaren; a) Uyarma ve kınama cezalarında beş yıl, b) Aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında on yıl, geçtikten sonra, atamaya yetkili amire başvurarak, verilmiş olan cezaların özlük dosyasından silinmesini talep edebilir.

Silinme talebe bağlıdır ve atamaya yetkili amirin değerlendirmesine tabidir; kademe ilerlemesinin durdurulması cezasında ayrıca disiplin kurulunun mütalaası alınır. Devlet memurluğundan çıkarma cezası bu rejimin dışındadır.

Yürürlük ve Eski Yönetmelik

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.42 — Yürürlükten kaldırılan yönetmelik

17/9/1982 tarihli ve 8/5336 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Disiplin Kurulları ve Disiplin Amirleri Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.

Kırk yıla yakın süre yürürlükte kalan eski Yönetmelik bu düzenlemeyle sona ermiştir. İnternette hâlâ dolaşan eski yönetmelik metinlerine ve o metne yapılan atıflara dayanılmamalıdır; Yönetmelik m.43, mevzuatta eski yönetmeliğe yapılan atıfların bu Yönetmeliğe yapılmış sayılacağını düzenler.

Son olarak bir güncellik uyarısı: Yönetmeliğin zamanaşımına ilişkin maddesi, 657 sayılı Kanun m.127’nin 23.01.2026 tarihli 7573 sayılı Kanun’la değiştirilmiş hâlini henüz yansıtmamaktadır. Yargı kararıyla iptal edilen bir disiplin cezasının yeniden tesisine ilişkin yeni süre kuralı yalnızca kanunda yer alır ve norm hiyerarşisi gereği kanun esas alınır. Ayrıntısı: İdari Soruşturma Nedir? Aşamaları, Savunma ve Zamanaşımı.

Sık Yapılan Hatalar

• Fiil listesini bu Yönetmelikte aramak. Fiiller ve cezalar 657 sayılı Kanun m.125’tedir; Yönetmelik usulü düzenler.
• Genel disiplin amirleri listesini tam sanmak. m.5’teki liste geneldir; sizin amiriniz kurumsal özel yönetmelikte belirlenmiştir.
• Yetki devrini geçerli saymak. Disiplin amirliği yetkisi devredilemez (m.7).
• Kurul imzalarını kontrol etmemek. Soruşturmayı yapan veya cezayı teklif eden kişi o dosyanın kurul toplantısına katılamaz (m.22).
• İdareye “cezamı kaldırın” diye başvurmak. Kesinleşmiş ceza idari işlemle geri alınamaz; yol yargıdır (m.34).
• İstifayla soruşturmadan kurtulacağını sanmak. Memuriyet sona erse de soruşturma tamamlanır (m.34).
• Eski (1982) yönetmelik metnine dayanmak. Yürürlükten kalkmıştır (m.42).

Özet

• Yönetmelik usul düzenler: kurulların kuruluşu, karar usulü, disiplin amirlerinin tespiti ve soruşturma esasları (m.1).
• Dayanağı 657 sayılı Kanun m.134’tür; fiiller ve cezalar m.125’te kalır (m.3).
• 657’ye tabi memurlara uygulanır; özel kanun hükümleri saklıdır (m.2).
• Disiplin amirliği yetkisi devredilemez (m.7).
• Soruşturmayı yapan veya cezayı teklif eden, o dosyanın kurul toplantısına katılamaz (m.22).
• Tebliğ: genel kararlarda 15 gün, memurluktan çıkarmada ve itiraz sonucunda 7 gün (m.33).
• Kesinleşmiş ceza idari işlemle geri alınamaz; memuriyetin sona ermesi soruşturmayı düşürmez (m.34).
• Silinme başvuruya bağlıdır: uyarma/kınama 5 yıl, diğerleri 10 yıl (m.40).

İlgili yazılar: Memur Disiplin Cezaları: 657’ye Göre 5 Ceza Türü ve Sonuçları · İdari Soruşturma Nedir? Aşamaları, Savunma ve Zamanaşımı · Disiplin Cezasına İtiraz ve Dava Yolu · Görevden Uzaklaştırma (Açığa Alınma) Nedir? · İdari Davada Dava Açma Süresi: 60 Gün Kuralı