Elektrik Faturasına İtiraz: Hakem Heyeti mi, Dava mı?

Kısa Cevap

Elektrik faturasına itirazda yol, iki soruya verilecek cevaba göre belirlenir: uyuşmazlık tüketici işlemi mi, ve değeri ne kadar. Tüketici uyuşmazlıklarında parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi; tüketici sayılmayan abonelerde genel mahkemeler devreye girer.

Esas tartışma ise çoğu zaman usulde değil ispatta düğümlenir: sayacın doğru ölçüp ölçmediğini kim ispatlayacak?

Bu Durumda mısınız?

• Faturanız önceki dönemlerin kat kat üzerinde geldi.
• Şirkete itiraz ettiniz, “sayaç doğru çalışıyor” cevabı aldınız.
• Sayaç sökülmüş veya değiştirilmiş, muayene yapılamıyor.
• Kapalı olan bir işyeri veya konut için yüksek tüketim tahakkuk etti.
• Ödemediğiniz için icra takibiyle karşılaştınız.

Fatura uyuşmazlıklarında delil hızla kaybolur; sayaç ve endeks kayıtlarının bir an önce güvenceye alınması gerekir.

Önce Görev: Her Abone “Tüketici” Değildir

Yanlış mercie gitmek en sık ve en maliyetli hatadır. Tüketici mahkemesinin görevli olabilmesi için uyuşmazlığın tüketici işlemi olması gerekir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, resmî daireler tarifesinden hizmet alan bir abone bakımından bunu açıkça reddetmiştir:

“Somut olayda;davacının elektrik aboneliğe ilişkin belgelerin incelenmesinde davacının … adı altında faaliyet gösteren bir kız yurdu olup ”resmi daireler ” tarifesinden hizmet aldığı anlaşılmakla,davacının yukarıdaki yasa hükümleri de incelendiğinde 6502 sayılı yasa kapsamında ”tüketici” olarak nitelendirilemeyeceği açıktır.”

(Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2016/22674, K. 2017/7675, T. 22.05.2017 — BOZULMASINA)

Bu nedenle dosyanın ilk sorusu şudur: abone grubu ve kullanım amacı nedir? Mesken aboneliği ile ticarethane veya resmî daire aboneliği aynı yolu izlemez.

Tüketici uyuşmazlığı ise yol, uyuşmazlığın değerine göre ayrılır: parasal sınırın altında tüketici hakem heyeti, üzerinde tüketici mahkemesi. Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir; başvuru anında yürürlükte olan sınır esas alınmalıdır.

Asıl Mesele: Sayaç Hatalıysa İspat Kimde?

Fatura itirazlarının çoğu burada kazanılır veya kaybedilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, sayacın şirket tarafından bulunamadığı bir olayda ispat yükünü açıkça dağıtım şirketine yüklemiştir:

“Kural olarak menfi tespit davalarında, ispat yükü alacaklı olduğunu iddia eden tarafa düşer. Davaya konu sayacın davalı tarafça bulunamadığı ve doğru tüketim kaydedip kaydetmediğinin belirlenemediği, ispat yükünün de davalı … şirketinde olduğu dikkate alındığında sayacın doğru tüketim kaydetmediği kabul edilerek davacının davaya konu fatura dönemindeki tüketimlerinin tereddütsüz bir şekilde belirlenmesi gerekmektedir.”

(Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/12086, K. 2021/2262, T. 03.03.2021 — BOZULMASINA)

İki sonucu birlikte okumak gerekir:

• Lehe olan: Sayaç şirketin sorumluluğundadır. Şirket sayacı ibraz edemiyor ve doğru ölçtüğünü gösteremiyorsa, sayacın doğru ölçmediği kabul edilir.
• Aleyhe olan: Bu, borcun tamamen silinmesi anlamına gelmez. Aynı kararda, abonenin o dönemde elektrik kullandığı gerçeğinin göz ardı edilerek faturaların tümü yönünden borçsuzluk kararı verilmesi de doğru bulunmamıştır.

Pratik sonuç: hedef “hiç borçlu değilim” değil, tüketimin gerçek ve tereddütsüz miktarının belirlenmesidir.

Sayacın Muayenesini İsteme Hakkı: Şikayet Muayenesi

Sayacın doğru ölçüp ölçmediğinin tespiti için kanunda ayrı bir muayene türü öngörülmüştür. 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu m.9 ölçü aletlerinin tabi olduğu muayeneleri sayar ve bunlardan birini doğrudan bu duruma ayırır:

“d) Şikayet muayenesi: Bir ölçü ve ölçü aletinin doğru çalışıp çalışmadığını tespit etmek üzere, ölçü ve ölçü aleti sahibi veya diğer bir kimsenin yazılı müracaatı üzerine yapılan muayenedir.”

(3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu m.9)

Tanımın iki ayrıntısı fatura itirazı bakımından belirleyicidir:

• “ölçü ve ölçü aleti sahibi veya diğer bir kimsenin” — Madde, muayene talebinde bulunabilecek kişiyi malikle sınırlamamış, “diğer bir kimse”yi de açıkça saymıştır. Bu nedenle sayaç sizin mülkiyetinizde olmasa dahi, muayene isteminiz yalnız bu sebeple reddedilemez: maddenin lafzı talep hakkını ölçü aletinin sahibine özgülememiştir.
• “yazılı müracaatı üzerine” — Şikayet muayenesi kendiliğinden yapılmaz; kanun onu yazılı başvuruya bağlamıştır. Bu, yalnız bir şekil şartı değildir: yazılı müracaat aynı zamanda sayacın akıbetini ve tarihi dosyaya sokan kayıttır. Yukarıdaki karardan çıkan ispat avantajı, ancak bu kayıt varsa kullanılabilir hâle gelir.

Ücret yönü de aynı kanunda, elektrik sayaçları özel olarak anılarak düzenlenmiştir:

“Elektrik, su, doğalgaz ve havagazı sayaçlarının tamir ve ayar ücretleri Bakanlıkça her yıl Ocak ayında tespit edilerek ilan edilir.”

(3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu m.11)

Kanun muayenenin nasıl yapılacağını kendisi düzenlemez. m.9’un son fıkrası; muayenelerin usul ve esaslarının, kimler tarafından ne şekilde yapılacağının ve ölçü aleti sahiplerinin görev ve sorumluluklarının Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikte gösterileceğini belirtir. Başvurunun hangi birime yapılacağı ve muayenenin süresi bu ikincil düzenlemeden okunmalıdır; bu yazıda kanun metninden çıkmayan bir usul iddiası kurulmamıştır.

Sayacı Güvenceye Alın

Yukarıdaki karardan çıkan en somut ders şudur: sayaç kaybolursa ispat tartışması sizin lehinize döner, ama bu ancak sayacın akıbetinin dosyaya geçmesiyle işe yarar. Bu nedenle:

• Şirkete yaptığınız itirazı yazılı yapın ve kaydını saklayın.
• Sayacın muayeneye gönderilmesini açıkça talep edin — kanun bu talebi şikayet muayenesi adıyla tanır ve yazılı müracaat şartına bağlar.
• Sayaç sökülmüş veya değiştirilmişse bunu tutanak, yazışma veya şirket cevabıyla belgeleyin.
• İtiraz konusu dönemin önceki ve sonraki endeks kayıtlarını isteyin.

Hangi Kalemler Tartışılabilir, Hangileri Verimsiz?

Fatura kalemlerinin hepsi aynı ölçüde tartışmaya açık değildir:

Kalem	Bugünkü durum
Tüketim miktarı (endeks/sayaç)	En verimli eksen — ispat yükü tartışması burada
Kayıp kaçak bedeli	Kanuni dayanağa kavuştu; itirazı bu kalem üzerine kurmak verimsiz
Dağıtım, sayaç okuma, iletim	Tarife kalemleri; denetim Kurul kararlarına uygunlukla sınırlı
Kaçak tahakkuku	Ayrı rejim; tespit tutanağına dayanır

Kayıp kaçak kaleminin neden artık verimli bir itiraz ekseni olmadığı ayrı bir konudur; kaçak tespit tutanağına dayalı tahakkuklar ise tamamen farklı bir sürece tabidir. Tüketici hakem heyeti usulünün genel işleyişi için tüketici hakem heyetine başvuru ve itiraz başlığına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Yanlış mercie başvurmak. Her abone tüketici değildir; abone grubu önce belirlenmelidir.
• İtirazı sözlü yapmak. Yazılı başvuru olmadan şirketin cevabı ve tarih dosyaya girmez.
• Sayacın akıbetini takip etmemek. İspat tartışmasının merkezinde sayaç vardır.
• “Hiç borçlu değilim” hedefiyle ilerlemek. Kullanım varsa mahkeme tüketimi belirleyecektir.
• Eski parasal sınırlara güvenmek. Sınırlar her yıl güncellenir.

Özet

• Yol önce görev sorusuyla belirlenir: uyuşmazlık tüketici işlemi mi?
• Yargıtay, resmî daireler tarifesinden hizmet alan aboneyi tüketici saymamıştır.
• Tüketici uyuşmazlıklarında parasal sınır hakem heyeti ile mahkemeyi ayırır; sınırlar yıllık güncellenir.
• Menfi tespit davasında ispat yükü alacaklıdadır.
• Sayaç şirketçe bulunamıyorsa, doğru ölçmediği kabul edilebilir.
• Ancak fatura tamamen iptal edilmez; tereddütsüz tüketim belirlenir.
• Sayaç ve endeks kayıtları dosyanın en kritik delilidir.
• Sayacın doğru ölçüp ölçmediğinin tespiti şikayet muayenesi ile istenir; kanun bunu yazılı müracaat şartına bağlar ve talebi sayaç maliki ile sınırlamaz.