İcra ve İflas Hukuku

Ödeme emri geldiğinde: itiraz süresi

İlamsız takipte borçlunun ilk ve en kısa süresi itiraz süresidir. İİK m.62, itiraz etmek isteyen borçlunun itirazını ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dilekçe ile veya sözlü olarak icra dairesine bildirmeye mecbur olduğunu düzenler. Borcun yalnız bir kısmına itiraz eden borçlu o kısmın cihet ve miktarını açıkça göstermelidir; aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır.

Kambiyo senedine dayalı takip

Çek, bono veya poliçeye dayalı takipte süreler daha kısadır ve itirazın merci de değişir. İİK m.168 uyarınca ödeme emrinde, borcun ve takip masraflarının on gün içinde ödenmesi ihtarı ile takibin dayanağı senet kambiyo senedi vasfını taşımıyorsa beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilmesi gerektiği yazılır. Senetteki imzanın kendisine ait olmadığını ileri süren borçlu da bunu beş gün içinde açıkça bir dilekçe ile icra mahkemesine bildirmelidir; aksi hâlde imza bu takipte kendisinden sadır sayılır.

İtirazdan sonra alacaklının iki yolu

Borçlunun itirazı takibi durdurur; alacaklı takibe devam edebilmek için itirazı ortadan kaldırmak zorundadır. İİK m.67, takip talebine itiraz edilen alacaklının itirazın tebliği tarihinden itibaren bir sene içinde mahkemeye başvurarak, genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle itirazın iptalini dava edebileceğini düzenler; aynı madde haksız çıkan taraf aleyhine tazminata hükmedilmesini de öngörür.

Takip belirli belgelere dayanıyorsa daha kısa bir yol açıktır. İİK m.68 uyarınca takip, imzası ikrar veya noterlikçe tasdik edilen borç ikrarını içeren bir senede ya da resmî dairelerin yetkileri dahilinde verdikleri bir makbuz veya belgeye dayanıyorsa, alacaklı itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bu süre içinde istenmezse yeniden ilamsız takip yapılamaz.

Borçlu değilim: menfi tespit ve istirdat

Borçlu, takibe itiraz süresini kaçırmış ya da takip henüz başlamamış olsa da borçlu olmadığını mahkemede ispat edebilir. İİK m.72, borçlunun icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabileceğini düzenler. Aynı madde, takipten önce ve sonra açılan davada takibin durdurulması veya paranın alacaklıya verilmemesi için teminat karşılığında ihtiyati tedbir imkânlarını ayrı ayrı düzenler.

Haciz ve haczedilemeyen mallar

Her mal haczedilemez. İİK m.82, haczi caiz olmayan malları tek tek sayar; bunların arasında şunlar bulunur:

• Devlet malları ile özel kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar
• ekonomik faaliyeti sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü eşya
• para, kıymetli evrak, altın ve benzeri kıymetli şeyler hariç olmak üzere borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası
• borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları

Borçlunun üçüncü kişideki alacağı ya da malı haczedildiğinde o kişiye haciz ihbarnamesi gönderilir. İİK m.89, borcu olmadığını, malın elinde bulunmadığını ya da benzeri bir iddiayı ileri süren üçüncü kişinin bunu haciz ihbarnamesinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yazılı veya sözlü olarak bildirmeye mecbur olduğunu düzenler.

Haczedilen mal başkasına aitse: istihkak

Haczedilen malın borçluya değil kendisine ait olduğunu ileri süren üçüncü kişinin iddiası icra mahkemesinde incelenir. İİK m.97 uyarınca istihkak iddiasına itiraz edilirse icra mahkemesi takibin devamına veya ertelenmesine karar verir; takibin devamına dair karar kesindir. Üçüncü kişi, bu kararın tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmaya mecburdur; açmazsa alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır.

İcra dairesinin işlemine şikâyet

İcra müdürlüğünün yaptığı her işlem dava açılmadan denetlenebilir. İİK m.16, kanunun mahkemeye bıraktığı hususlar dışında icra ve iflas dairelerinin kanuna aykırı ya da olaya uygun olmayan işlemleri hakkında icra mahkemesine şikâyet yolunu açar. Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır; bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz sürüncemede bırakılmasından dolayı ise her zaman şikâyet olunabilir.

Alacağı güvenceye almak: ihtiyati haciz

Takip sonuçlanmadan önce borçlunun mallarını elden çıkarması alacağı tahsil edilemez hâle getirebilir. İİK m.257, rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısının, borçlunun elinde veya üçüncü kişide olan taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebileceğini düzenler. Vadesi gelmemiş borçta bu yol yalnız madde sayılan hâllerde, örneğin borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa ya da mallarını kaçırmaya hazırlanıyorsa açıktır.

Mal kaçırmaya karşı tasarrufun iptali

Borçlunun alacaklıdan mal kaçırmak için yaptığı işlemler iptal davasıyla geri alınabilir. İİK m.277, iptal davasının amacını m.278, 279 ve 280’de yazılı tasarrufların butlanına hükmettirmek olarak tanımlar ve davayı açabilecekleri sayar: elinde geçici ya da kesin aciz vesikası bulunan her alacaklı ile iflas idaresi ve kanunda yazılı hâllerde alacaklıların kendileri.

İflas ve konkordato

Borçlarını ödeyemeyen borçlu için iflasın yanında bir yeniden yapılandırma yolu da vardır. İİK m.285, borçlarını vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen veya vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunan herhangi bir borçlunun, vade verilmek veya tenzilat yapılmak suretiyle borçlarını ödeyebilmek ya da muhtemel bir iflastan kurtulmak için konkordato talep edebileceğini düzenler. İflas talebinde bulunabilecek her alacaklı da gerekçeli bir dilekçeyle konkordato işlemlerinin başlatılmasını isteyebilir. Yetkili ve görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir.

Hangi aşamada ne yapıyoruz

Dosyaları alacaklı ve borçlu tarafında ayrı ayrı yürütüyoruz. Alacaklı tarafında takibin doğru yolla başlatılması, ihtiyati haciz, itirazın iptali veya kaldırılması, haciz ve satış aşaması ile tasarrufun iptali davası; borçlu tarafında ödeme emrine itiraz, imzaya itiraz, haczin kaldırılması, menfi tespit ve istirdat davaları ile icra müdürlüğü işlemlerine şikâyet bu kapsamdadır. Sürelerin çoğu yedi gün gibi kısa olduğundan ilk tebligattan sonraki günler belirleyicidir.