İcra Tebligatı Geldi: Kaç Gününüz Var, Sırada Ne Var?

Kısa Cevap

Elinize icra tebligatı (ödeme emri) ulaştıysa yedi gününüz vardır ve bu süre çoğu zaman zannettiğinizden daha erken başlamıştır. Yedi gün içinde üç şeyden birini yapmanız gerekir: borcu ödemek, itiraz etmek ya da mal beyanında bulunmak.

En çok gözden kaçan nokta üçüncüsüdür: itiraz etmeyip susmak, “bir şey yapmamak” değildir. Mal beyanında bulunmamanın yaptırımı hapisle tazyiktir. Bu yazı, tebligatı aldığınız günden haczin gelmesine kadar takvimin nasıl işlediğini gösterir.

Bu Durumda mısınız?

• Elinize icra dairesinden bir zarf ulaştı, ne kadar süreniz olduğunu bilmiyorsunuz.
• Kapınıza haber kâğıdı yapıştırılmış, tebligatı elden almadınız.
• Muhtardan haberiniz olmuş, sürenin işleyip işlemediğini merak ediyorsunuz.
• Borcun size ait olmadığını düşünüyorsunuz ve ne kadar vaktiniz kaldığını bilmiyorsunuz.

Önce Tarihi Bulun: Yedi Gün Ne Zaman Başladı?

Bu sorunun cevabı elinizdeki belgenin üzerindedir ama çoğu kişi yanlış tarihe bakar. Süre, tebligatı okuduğunuz günden değil, tebliğ edilmiş sayıldığı günden işler.

Kritik durum, tebligatın size elden verilmediği hâldir.

7201 sayılı Tebligat Kanunu m.21/1

Kendisine tebligat yapılacak kimse veya yukarıdaki maddeler mucibince tebligat yapılabilecek kimselerden hiçbiri gösterilen adreste bulunmaz veya tebellüğden imtina ederse, tebliğ memuru tebliğ olunacak evrakı, o yerin muhtar veya ihtiyar heyeti azasından birine veyahut zabıta amir veya memurlarına imza mukabilinde teslim eder ve tesellüm edenin adresini ihtiva eden ihbarnameyi gösterilen adresteki binanın kapısına yapıştırmakla beraber, adreste bulunmama halinde tebliğ olunacak şahsa keyfiyetin haber verilmesini de mümkün oldukça en yakın komşularından birine, varsa yönetici veya kapıcıya da bildirilir. İhbarnamenin kapıya yapıştırıldığı tarih, tebliğ tarihi sayılır.

Son cümle belirleyicidir: ihbarnamenin kapıya yapıştırıldığı tarih tebliğ tarihi sayılır. Yani evrakı muhtardan haftalar sonra alsanız bile yedi gün, kapıya yapıştırma gününden işlemeye başlamıştır.

Daha sert olan hâl, adres kayıt sistemindeki (MERNİS) adrestir: muhatap o adreste hiç oturmamış veya oradan sürekli olarak ayrılmış olsa dahi aynı usul uygulanır ve yine kapıya yapıştırma tarihi tebliğ tarihi sayılır. Bu nedenle “ben orada oturmuyorum ki” savunması, tek başına süreyi durdurmaz.

Tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı ayrı ve teknik bir konudur; ayrıntısı için tebligat nedir, usulsüz tebligat yazımıza bakınız.

Yedi Gün İçinde Üç Seçeneğiniz Var

Ödeme emrinin neleri ihtar etmek zorunda olduğu kanunda sayılmıştır (İİK m.60):

Borcun ve masrafların yedi gün içinde icra dairesine ait ödeme emrinde yazılı olan banka hesabına ödenmesi, borç, teminat verilmesi mükellefiyeti ise teminatın bu süre içinde gösterilmesi ihtarını

Aynı maddenin devamı itiraz ve mal beyanı ihtarlarını da düzenler. Pratikte önünüzde üç yol vardır:

1. Ödemek

Borcu ve masrafları yedi gün içinde ödersiniz, takip sona erer. Ödemenin icra dosyasına yapılması gerekir; alacaklıya doğrudan yapılan ödeme dosyaya işlenmezse takip yürümeye devam eder.

2. İtiraz etmek

Süre ve şekli kanunda gösterilmiştir (İİK m.62):

İtiraz etmek istiyen borçlu, itirazını, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dilekçe ile veya sözlü olarak icra dairesine bildirmeye mecburdur.

İki nokta önemlidir. Birincisi, itiraz icra dairesine yapılır, mahkemeye değil. İkincisi, itiraz sözlü olarak da yapılabilir; dilekçe yazamadınız diye hakkınız düşmez.

Borcun tamamına, bir kısmına ya da alacaklının takip hakkına itiraz edebilirsiniz. Takip bir senede dayanıyor ve altındaki imza size ait değilse, imzaya itirazı ayrıca ve açıkça belirtmeniz gerekir; aksi hâlde senet sizden çıkmış sayılır.

İtirazın usulü ve dilekçe içeriği için icra takibi ve ödeme emrine itiraz yazımız ayrıntılıdır.

3. Mal beyanında bulunmak — en çok atlanan yükümlülük

İtiraz etmiyorsanız susmak bir seçenek değildir. Mal beyanının ne olduğu kanunda tanımlıdır (İİK m.74):

Mal beyanı, borçlunun gerek kendisinde ve gerek üçüncü şahıslar yedinde bulunan mal ve alacak ve haklarında borcuna yetecek miktarın nevi ve mahiyet ve vasıflarını ve her türlü kazanç ve gelirlerini ve yaşayış tarzına göre geçim membalarını ve buna nazaran borcunu ne suretle ödeyebileceğini yazı ile veya şifahen icra dairesine bildirmesidir.

Ödeme emri, senet veya borca itiraz edilmediği takdirde aynı yedi günlük süre içinde mal beyanında bulunulması gerektiğini ve bulunulmazsa hapisle tazyik olunacağını ihtar eder. Gerçeğe aykırı beyan ise ayrıca cezalandırılır.

Yani “param yok, ödeyemem, bekleyeyim” tutumu hukuken en riskli tercihtir: borç ödenmediği gibi ayrıca hapisle tazyik gündeme gelir. Malvarlığınız yoksa da mal beyanı verilir. Beyanın içeriği “malım yoktur” olabilir.

İtiraz Ederseniz Ne Olur?

Sonuç doğrudan kanunda yazılıdır (İİK m.66):

Müddeti içinde yapılan itiraz takibi durdurur. İtiraz müddetinde değilse alacaklının talebi üzerine icra memuru takip muamelelerine alacağın tamamı için devam eder. Borçlu, borcun yalnız bir kısmına itirazda bulunmuşsa takibe, kabul ettiği miktar için devam olunur.

Süresinde yapılan itiraz takibi kendiliğinden durdurur; ayrıca mahkeme kararı gerekmez. Bundan sonra top alacaklıya geçer: itirazın kaldırılması veya itirazın iptali yoluna başvurmak zorundadır.

Kısmi itirazda takip, kabul ettiğiniz miktar için yürümeye devam eder. Bu yüzden “ne kadarına itiraz ettiğinizi” net yazmak gerekir.

İtiraz Etmezseniz: Takvim Nasıl İşler?

Yedi gün itirazsız geçerse takip kesinleşir ve sıra hacze gelir (İİK m.78):

Ödeme emrindeki müddet geçtikten ve borçlu itiraz etmiş ise itirazı kaldırıldıktan sonra mal beyanını beklemeksizin alacaklı, haciz konmasını isteyebilir.

Buradaki “mal beyanını beklemeksizin” ifadesi çok kişinin yanıldığı noktadır: alacaklının haciz isteyebilmesi için sizin mal beyanı vermenizi beklemesi gerekmez. Yedi gün dolduğu anda haciz talep edilebilir.

Aynı madde 2020 değişikliğiyle daha da hızlanmıştır: alacaklı haciz talebinde bulunmaksızın UYAP üzerinden borçlunun mal, hak veya alacağını sorgulayabilir; sistem bilgi verir ve haciz doğrudan sistem üzerinden talep edilerek elektronik ortamda konulabilir. Pratikte bu, banka hesabına haczin klasik “icra memuru eve gelir” aşamasından çok daha erken gelebileceği anlamına gelir.

Tebligat Usulsüzse: Şikâyet Yolu

İcra ve iflas dairelerinin yaptığı işlemler, kanuna aykırı olmasından veya olaya uygun bulunmamasından dolayı icra mahkemesine şikâyet edilebilir. Süresi kanunda gösterilmiştir (İİK m.16):

Şikayet bu muamelelerin öğrenildiği tarihten yedi gün içinde yapılır.

Buradaki yedi gün öğrenme tarihinden işler. Yani usulsüz tebligatı geç öğrendiyseniz süre geç başlar; ancak öğrendiğiniz andan itibaren yine hızlı davranmanız gerekir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, usulsüz ödeme emri tebliğine ilişkin başvurunun niteliğini ve süresini şöyle belirlemiştir:

Ödeme tebliğinin usulsüz olduğu ve öğrenme tarihine göre düzeltilmesi talebi 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 16. maddesine göre şikâyet niteliğinde olup, şikâyetin aynı maddenin 1. fıkrası uyarınca usulsüz tebliğ işleminin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içerisinde yapılması zorunludur.

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/765, K. 2019/216, T. 26.02.2019 — onama)

Öğrenme tarihinin ispatı bakımından ise kararda şu ölçüt benimsenmiştir:

Borçlunun bildirdiği öğrenme tarihi esas olup, bu tarihin aksi karşı tarafça ancak yazılı belge ile ispatlanabilir.

(Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/765, K. 2019/216, T. 26.02.2019 — onama)

Elinizdeki Hangi Tebligat? Üçünü Ayırın

Ödeme emrinin başlığı, hangi haklara sahip olduğunuzu belirler:

• İlamsız takip — elinizdeki ödeme emri bir mahkeme kararına dayanmıyorsa borca ve imzaya itiraz hakkınız vardır; süresinde itiraz takibi durdurur.
• İlamlı takip — takip bir mahkeme ilamına dayanıyorsa basit bir itirazla takip durmaz; yol icra mahkemesinden icranın geri bırakılması istemektir.
• Kambiyo senetlerine mahsus takip — çek, bono, poliçeye dayanır; itiraz icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır ve itiraz kendiliğinden takibi durdurmaz.

Yanlış mercie yapılan itiraz süre kaybettirir. Belgenin başlığını okumadan hareket etmeyin.

Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Tebliğ tarihini tespit edin. Elden aldıysanız imzaladığınız tarih; kapıya yapıştırma yapıldıysa yapıştırma tarihi.
2. Yedinci günü takvime yazın. Süre içinde tatil varsa da gün saymaya devam edin; son gün resmî tatile denk gelirse ertesi iş günü sonuna kadar başvurabilirsiniz.
3. Belgenin başlığını okuyun: ilamlı mı, ilamsız mı, kambiyo mu.
4. Dosyayı görün. UYAP Vatandaş veya icra dairesinden dosya içeriğini isteyin; neye dayandığını bilmeden itiraz etmeyin.
5. İtiraz edecekseniz icra dairesine yazılı ya da sözlü bildirin; imzaya itirazı ayrıca ve açıkça yazın.
6. İtiraz etmeyecekseniz mal beyanında bulunun. Malınız olmasa dahi beyan verin.
7. Bankadaki paranızı hesaba yığmayın. Süre dolduğunda elektronik haciz hızlı gelir.

Sık Yapılan Hatalar

• Süreyi evrakı okuduğunuz günden saymak. Kapıya yapıştırma yapıldıysa süre çoktan başlamıştır.
• “Orada oturmuyorum” demenin süreyi durduracağını sanmak. MERNİS adresinde hiç oturmamış olsanız da tebliğ geçerli sayılabilir.
• İtirazı mahkemeye yapmak. İlamsız takipte itiraz icra dairesine yapılır.
• İmzaya itirazı ayrıca yazmamak. Açıkça belirtilmezse senet sizden çıkmış sayılır.
• İtiraz etmeyip mal beyanını da vermemek. Yaptırımı hapisle tazyiktir.
• Alacaklıya elden ödeme yapmak. Dosyaya işlenmeyen ödeme takibi durdurmaz.
• Kambiyo takibinde icra dairesine itiraz etmek. Mercii icra mahkemesidir; süre boşa gider.

Özet

• Süre yedi gündür ve tebliğ tarihinden işler; kapıya yapıştırma yapıldıysa yapıştırma tarihinden.
• Yedi gün içinde üç seçenek: öde, itiraz et veya mal beyanında bulun.
• İtiraz icra dairesine, yazılı ya da sözlü yapılır; imzaya itiraz ayrıca ve açıkça belirtilir.
• Süresinde itiraz takibi kendiliğinden durdurur (İİK m.66).
• İtiraz etmezseniz alacaklı mal beyanını beklemeden haciz isteyebilir; UYAP üzerinden elektronik haciz mümkündür (İİK m.78).
• Mal beyanında bulunmamanın yaptırımı hapisle tazyiktir — susmak güvenli seçenek değildir.
• Tebligat usulsüzse icra mahkemesine şikâyet süresi öğrenmeden itibaren yedi gündür (İİK m.16).

Değerlendirme

Bu tabloda insanların kaybettiği şey çoğu zaman hukuki argüman değil, takvimdir. Yedi günlük süre kısa olduğu kadar, başlangıç anı da sezgiye aykırıdır: tebligat elinize hiç geçmeden, kapıya yapıştırılan bir ihbarnameyle başlayabilir. Uygulamada en sık gördüğüm hak kaybı, borcun esasına ilişkin güçlü bir itirazı olan kişinin süreyi bu yüzden kaçırmasıdır.

İkinci ve daha az bilinen risk mal beyanıdır. İtiraz etmemeyi seçen kişi, çoğu zaman “nasılsa ödeyemiyorum” diye düşünerek hiçbir şey yapmıyor. Oysa ödeme emri iki ayrı yükümlülük ihtar eder ve ikincisinin yaptırımı doğrudan kişi özgürlüğüne dokunur. Malvarlığı bulunmayan kişinin de beyan vermesi gerekir; bu, borçtan kurtulmaz ama tazyik hapsi riskini ortadan kaldırır.

Üçüncü olarak, İİK m.78’in 2020’de aldığı hâl borçlu açısından tabloyu sertleştirmiştir. Alacaklının UYAP üzerinden malvarlığı sorgulayıp haczi elektronik olarak koyabilmesi, “icra memuru eve gelene kadar zamanım var” beklentisini geçersiz kılar. Süre dolduktan sonra banka hesabına gelen bloke, çoğu zaman ilk somut sonuç olur.

Elinizdeki belgenin türü (ilamlı, ilamsız, kambiyo) hangi mercie ve nasıl başvuracağınızı değiştirdiğinden, tebligatı aldığınız gün bir avukata göstermeniz en güvenli yoldur.