İçindekiler 10
Kısa Cevap
Mal beyanı, borçlunun borcuna yetecek malvarlığını, alacaklarını, kazanç ve gelirlerini ve borcu ne suretle ödeyebileceğini icra dairesine bildirmesidir. Beyan yazılı ya da sözlü yapılabilir. En kritik nokta yaptırımdır: mal beyanında bulunmayan borçlu, alacaklının talebi üzerine icra mahkemesi hâkimi tarafından hapisle tazyik edilebilir; bu hapis üç ayı geçemez ve borçlu beyanda bulununca sona erer.
Bu Durumda mısınız?
- Ödeme emrinde mal beyanında bulunma ihtarı var ve ne yazacağınızı bilmiyorsunuz.
- Malınız yok ve beyan vermenize gerek olup olmadığını soruyorsunuz.
- Beyanda bulunmadınız ve hapisle tazyik talebiyle karşılaştınız.
- Üçüncü kişilerdeki alacaklarınızı yazıp yazmayacağınızı araştırıyorsunuz.
- Beyanı verdiniz ama haciz yine de geldi.
Hapisle tazyik sonucu doğurabilen bir yükümlülük söz konusudur; ihtarı aldığınızda vakit kaybetmeden bir avukata danışın.
Mal Beyanı Neleri Kapsar? (İİK m.74)
Kanun beyanın içeriğini tek cümlede ama geniş biçimde tanımlar:
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.74 — Beyanın muhteviyatı
Madde 74 – Mal beyanı, borçlunun gerek kendisinde ve gerek üçüncü şahıslar yedinde bulunan mal ve alacak ve haklarında borcuna yetecek miktarın nevi ve mahiyet ve vasıflarını ve her türlü kazanç ve gelirlerini ve yaşayış tarzına göre geçim membalarını ve buna nazaran borcunu ne suretle ödeyebileceğini yazı ile veya şifahen icra dairesine bildirmesidir.
Bu tanım, beyanın dört ayrı katmanı olduğunu gösterir:
| Katman | Kapsamı |
|---|---|
| Mal, alacak ve haklar | Hem borçlunun kendisinde hem üçüncü şahıslar yedinde olanlar; borca yetecek miktarın nevi, mahiyet ve vasıfları |
| Kazanç ve gelirler | Her türlü kazanç ve gelir |
| Geçim kaynakları | Yaşayış tarzına göre geçim kaynakları |
| Ödeme planı | Borcun ne suretle ödenebileceği |
Ödeme planı tali bir ayrıntı değildir. Yargıtay, mal bildiriminde borcun nasıl ödenebileceğinin açıklanmamasını, beyanın İİK m.74’e uygun ve geçerli sayılmasına engel görmüştür:
“sanığın 02.02.2011 tarihli mal bildiriminin “borcunu ne suretle ödeyebileceğini” içermemesi nedeniyle İİK’nun 74. maddesine uyan nitelikte geçerli bir mal beyanı olmadığından”
(Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E. 2012/24268, K. 2013/1857, T. 07.02.2013 — onama)
Bu nedenle yalnızca “malım yoktur” demek veya birkaç mal kalemi sıralamak yeterli olmayabilir. Gelir ve geçim kaynaklarıyla birlikte borcun hangi kaynakla ve ne şekilde ödenebileceği de açıkça yazılmalıdır.
Buradan çıkan iki yaygın yanılgının cevabı:
“Malım yok, beyan vermeme gerek yok.” Yanlıştır. Beyan yalnız mal listesi değildir; kazanç, gelir, geçim kaynakları ve borcun ne suretle ödenebileceği de beyanın parçasıdır. Malı bulunmayan borçlu da bu unsurları bildirerek beyanda bulunur.
“Üçüncü kişideki alacağımı yazmam gerekmez.” Yanlıştır. Madde açıkça “üçüncü şahıslar yedinde bulunan mal ve alacak ve haklar” der; bir kişiden ya da kurumdan olan alacaklar da beyana dâhildir.
Beyanın şekli konusunda madde esnektir: bildirim “yazı ile veya şifahen” yapılabilir. Yani dilekçe zorunlu değildir; icra dairesinde sözlü beyan tutanağa geçirilerek de yerine getirilebilir.
Vermemenin Sonucu: Hapisle Tazyik
Yükümlülüğün yaptırımı ayrı maddededir ve serttir:
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.76 — Hapis ile tazyik
Mal beyanında bulunmıyan borçlu, alacaklının talebi üzerine beyanda bulununcaya kadar icra mahkemesi hakimi tarafından bir defaya mahsus olmak üzere hapisle tazyik olunur. Ancak bu hapis üç ayı geçemez.
Maddenin dört sınırı vardır ve hepsi borçlu lehinedir:
- Kendiliğinden uygulanmaz — alacaklının talebi gerekir.
- Kararı icra mahkemesi hâkimi verir — icra müdürü değil.
- Bir defaya mahsustur — aynı takipte tekrarlanmaz.
- Üç ayı geçemez ve beyanda bulununca sona erer — madde tazyiki “beyanda bulununcaya kadar” olarak sınırlar.
Niteliği bakımından: bu bir ceza değil, tazyik yani zorlama tedbiridir. Amacı borçluyu cezalandırmak değil, kanunen yükümlü olduğu beyanı yapmaya yöneltmektir. Nitekim beyan yapıldığı anda tazyikin sebebi ortadan kalkar.
Pratik sonuç: hapisle tazyik talebiyle karşılaşan borçlu için en hızlı çözüm, beyanda bulunmaktır. Beyan, tazyikin dayanağını ortadan kaldırır.
Dilekçede Bulunması Gerekenler
Kanun sayılı bir liste vermez; m.74’ün aradıklarından türeyen çerçeve şudur:
- İcra dairesi ve dosya numarası.
- Borçlu bilgileri: ad-soyad, TC kimlik numarası, adres.
- Taşınmazlar: varsa tapu bilgileri (ada, parsel, il-ilçe), yoksa bulunmadığı açıkça belirtilir.
- Taşınırlar: araç (plaka), ev eşyası, ticari mal gibi kalemler; nevi, mahiyet ve vasıflarıyla.
- Üçüncü kişilerdeki mal ve alacaklar: banka hesapları, kimden ne kadar alacağı bulunduğu.
- Kazanç ve gelirler: maaş, kira geliri, serbest meslek kazancı gibi.
- Geçim kaynakları: yaşayış tarzına göre geçimin nasıl sağlandığı.
- Ödeme önerisi: borcun ne suretle ödenebileceği (taksit önerisi dâhil).
- Tarih ve imza.
Beyanın doğru ve eksiksiz olması esastır. Gerçeğe aykırı beyan ayrı bir sorumluluk rejimi doğurur; eksik beyan ise tazyik talebinin sürmesine yol açabilir.
Mal beyanı, yaptırımı bakımından dilekçe türleri arasında en sert olanıdır; diğer türlerde eksikliğin sonucu genellikle süre ya da usul kaybıyla sınırlıdır. Karşılaştırma için dilekçe örnekleri ve ortak omurga yazımıza bakabilirsiniz.
Mal Beyanı Dilekçesi Örneği
Kanun beyanın muhteviyatını sayar, biçimini değil. Aşağıdaki diziliş, m.74’te sayılan kalemleri sırasıyla karşılayan yerleşmiş bir düzendir.
[İl] [No]. İCRA DAİRESİ MÜDÜRLÜĞÜNE
Dosya No : [Yıl] / [No] E.
BEYANDA BULUNAN
(BORÇLU) : [Ad Soyad] – T.C. [Kimlik No]
[Adres]
Vekili : Av. [Ad Soyad] – [Baro] Barosu, Sicil [No]
ALACAKLI : [Ad Soyad / Unvan]
KONU : 2004 sayılı Kanun m.74 uyarınca mal beyanının
sunulmasıdır.
AÇIKLAMALAR :
1. Yukarıda esas numarası yazılı dosyadan gönderilen ödeme emri müvekkile
[gg.aa.yyyy] tarihinde tebliğ edilmiş olup, işbu beyan süresi içinde
sunulmaktadır.
2. TAŞINMAZLAR : [İl/İlçe, ada-parsel, hisse oranı] –
[yoksa: "Adıma kayıtlı taşınmaz bulunmamaktadır."]
3. TAŞITLAR : [Plaka, marka, model] –
[yoksa: "Adıma kayıtlı taşıt bulunmamaktadır."]
4. BANKA HESAPLARI : [Banka adı, hesap türü, yaklaşık bakiye] –
[yoksa: "Bankalarda bakiyesi bulunan hesabım yoktur."]
5. ÜÇÜNCÜ KİŞİLERDEKİ MAL VE ALACAKLAR : [Borçlusu, tutarı, vadesi] –
[yoksa: "Üçüncü kişilerde alacağım bulunmamaktadır."]
6. KAZANÇ VE GELİRLER : [İşyeri, aylık net ücret / kira geliri /
emekli aylığı].
7. GEÇİM KAYNAKLARI VE ÖDEME BİÇİMİ : Müvekkilin aylık geliri [tutar] TL,
zorunlu giderleri [tutar] TL'dir. Borcun [aylık taksit tutarı] TL
tutarında [sayı] ayda ödenmesi mümkündür.
DELİLLER : Tapu kayıtları, trafik tescil kayıtları, banka kayıtları,
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) hizmet dökümü, [tarih]
tarihli ücret bordrosu.
HUKUKİ SEBEPLER : 2004 sayılı Kanun m.74; 2004 sayılı Kanun m.75;
2004 sayılı Kanun m.76.
SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda ayrıntısı sunulan mal beyanının dosyaya kabulünü
müvekkil adına talep ederim.
[Tarih]
Borçlu Vekili
Av. [Ad Soyad]
[İmza]Örneği Kullanmadan Önce Neyi Değiştirmelisiniz?
Bu şablonda diğerlerinden farklı bir risk vardır: eksik ya da gerçeğe aykırı beyan ayrı bir sorumluluk doğurur. Boş bırakılan bir kalem, doldurulmuş yanlış bir kalemden daha güvenlidir.
- “Yoksa” seçeneklerini gerçeğe göre işaretleyin. Malınız yoksa bunu açıkça yazmak beyanda bulunmamak değildir; beyan yine verilmiş sayılır. Var olan malı yazmamak ise ayrı bir sorumluluktur.
- Yedinci madde en çok atlanan kalemdir. Kanun yalnız malvarlığını değil, geçim kaynaklarını ve borcun ne suretle ödeneceğini de arar. Bu kalem yazılmazsa beyan içerik olarak eksik kalır.
- Üçüncü kişilerdeki alacaklar unutulmamalıdır. Madde, borçlunun kendisinde olduğu kadar üçüncü şahıslar yedinde bulunan mal ve alacakları da kapsar.
- Tutarları tahmin etmeyin. Banka bakiyesi ve gelir kalemleri belgeye dayanmalıdır; “yaklaşık” ifadeler tazyik talebine açık kapı bırakır.
- Süreyi doğrulayın. Beyan süresi ödeme emrinin tebliğine bağlıdır; birinci maddedeki tarih tebligat parçasından alınmalıdır.
Mal beyanı da yazılı olmak zorunda değildir: m.74 beyanın yazı ile veya şifahen icra dairesine bildirilebileceğini düzenler. Belirleyici olan biçim değil, içeriğin eksiksizliği ve süresidir.
Beyan Vermek Haczi Engeller mi?
Engellemez — bu, sık rastlanan bir beklenti hatasıdır. Mal beyanının işlevi takibi durdurmak değil, alacaklıya hangi değerlere başvurabileceğini göstermektir. Beyandan sonra takip, gösterilen mal ve haklar üzerinden sürer. Haczin sınırları ve hangi malların haczedilemeyeceği ayrı bir konudur; bunun için eve haciz gelir mi ve maaş haczi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- “Malım yok” diyerek hiç beyan vermemek. Kazanç, gelir, geçim kaynağı ve ödeme şekli de beyanın parçasıdır; beyan vermemek tazyik sebebidir.
- Üçüncü kişilerdeki alacakları atlamak. Madde bunları açıkça kapsar.
- Beyanı dilekçe zorunlu sanmak. Kanun “yazı ile veya şifahen” der.
- Hapisle tazyiki ceza sanmak. Tazyik, beyanda bulununca sona erer ve üç ayı geçemez.
- Tazyikin kendiliğinden uygulanacağını düşünmek. Alacaklının talebi ve icra mahkemesi hâkiminin kararı gerekir.
- Beyanın haczi durduracağını ummak. Beyan takibi durdurmaz.
Takibin genel işleyişi için icra takibi ve ödeme emrine itiraz, süresinde itiraz için borca itiraz dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.
Özet
- Mal beyanı; mal, alacak ve haklar, kazanç ve gelirler, geçim kaynakları ve borcun ne suretle ödeneceğini kapsar (İİK m.74).
- Beyan yazılı veya sözlü yapılabilir.
- Üçüncü şahıslar yedindeki mal ve alacaklar da beyana dâhildir.
- Beyanda bulunmayan borçlu, alacaklının talebi üzerine icra mahkemesi hâkimince hapisle tazyik edilebilir (İİK m.76).
- Tazyik bir defaya mahsustur, üç ayı geçemez ve beyanda bulununca sona erer.
Sıkça Sorulan Sorular
Mal beyanı nedir?
İcra ve İflas Kanunu m.74'e göre borçlunun, gerek kendisinde gerek üçüncü şahıslar yedinde bulunan mal, alacak ve haklarından borcuna yetecek miktarın nevi, mahiyet ve vasıflarını; her türlü kazanç ve gelirlerini; yaşayış tarzına göre geçim kaynaklarını ve borcunu ne suretle ödeyebileceğini icra dairesine bildirmesidir.
Mal beyanı dilekçe ile mi verilir?
Kanun m.74, bildirimin yazı ile veya şifahen icra dairesine yapılabileceğini belirtir. Yani mal beyanı dilekçeyle verilebileceği gibi sözlü olarak da bildirilebilir; sözlü beyan tutanağa geçirilir.
Malım yoksa ne yazacağım?
Malı bulunmayan borçlunun da beyanda bulunması gerekir. Kanun, kazanç ve gelirler ile yaşayış tarzına göre geçim kaynaklarının ve borcun ne suretle ödenebileceğinin bildirilmesini de arar. Yani beyan yalnız mal listesi değildir.
Mal beyanında bulunmazsam ne olur?
Kanun m.76'ya göre mal beyanında bulunmayan borçlu, alacaklının talebi üzerine beyanda bulununcaya kadar icra mahkemesi hâkimi tarafından bir defaya mahsus olmak üzere hapisle tazyik olunur.
Hapisle tazyik ne kadar sürer?
Kanun m.76, bu hapsin üç ayı geçemeyeceğini açıkça belirtir. Ayrıca tazyik bir defaya mahsustur ve borçlu beyanda bulununca sona erer.
Hapisle tazyik ceza mı?
Amacı cezalandırmak değil, beyanda bulunmaya zorlamaktır. Kanun bunu tazyik olarak nitelendirir ve borçlu beyanda bulununcaya kadar uygulanacağını belirtir; beyan yapılınca tazyik sona erer.
Hapisle tazyik kendiliğinden mi uygulanır?
Uygulanmaz. Kanun m.76, tazyikin alacaklının talebi üzerine ve icra mahkemesi hâkimi tarafından uygulanacağını düzenler.
Üçüncü kişideki alacaklarımı da yazmalı mıyım?
Evet. Kanun m.74, borçlunun gerek kendisinde gerek üçüncü şahıslar yedinde bulunan mal, alacak ve haklarını bildirmesini arar. Örneğin bir kişiden olan alacak da beyana dâhildir.
Bütün malvarlığımı mı yazmam gerekir?
Kanun m.74, borca yetecek miktarın bildirilmesini öngörür. Beyan, borcu karşılayacak ölçüde ve nevi, mahiyet ve vasıfları gösterilecek şekilde yapılır.
Gerçeğe aykırı beyan verirsem ne olur?
Gerçeğe aykırı beyan ayrı bir yaptırım rejimine tabidir ve alacaklının başvurabileceği başka yollar bulunur. Beyanın doğru ve eksiksiz olması, hem tazyikten kurtulmak hem de ilerideki sorumluluk bakımından esastır.
Mal beyanı verince haciz gelmez mi?
Beyan, haczi engellemez. Beyan, alacaklının hangi mal ve haklara başvurabileceğini göstermeye yarar; takip beyanda gösterilen değerler üzerinden sürer.